Nowy sklep

już ON-LINE

Pokrzywka - objawy i sposoby leczenia pokrzywki

Pokrzywka to choroba skórna, która charakteryzuje się pojawieniem się na skórze bąbli pokrzywkowych. Bardzo często dodatkowym objawem jest świąd skóry. Poznaj przyczyny, objawy oraz metody leczenia pokrzywki. W przypadku jej łagodnego przebiegu wystarczy wizyta u lekarza pierwszego kontaktu, natomiast w sytuacji, gdy objawy są nasilone należy skonsultować się z alergologiem.

Spis treści

Pokrzywka jest bardzo częstą chorobą skórną o zróżnicowanych przyczynach, której cechą charakterystyczną jest wystąpienie na skórze tzw. bąbli pokrzywkowych, którym często towarzyszy świąd. Szacuje się, że co piąty człowiek na ziemi będzie miał przynajmniej jeden epizod pokrzywki w życiu. Do wystąpienia tego schorzenia może dojść w każdym wieku – najczęściej jednak cierpią na nią dzieci i młodzi dorośli oraz kobiety w okresie około menopauzalnym . U niemalże połowy chorych zmianom skórnym towarzyszy obrzęk naczynioruchowy.

Pokrzywka - objawy

Typowym objawem choroby jest tzw. bąbel pokrzywkowy – czyli swędzący, czasem piekący (rzadziej bez żadnych dolegliwości towarzyszących) wykwit skórny, o kolorze białym lub lekko zaróżowiony, który jest dobrze odgraniczony przez rumień. Bąble pokrzywkowe mogą zajmować różny obszar skóry, a zlewając się tworzyć różnorodne kształty. Zmiany najczęściej pojawiają się w krótkim czasie od zadziałania czynnika wywołującego (od kilku minut do kilku godzin). Czas utrzymywania się bąbla pokrzywkowego może wskazywać na czynnik wywołujący pokrzywkę i wynosi zazwyczaj kilka godzin.

Warto również zwrócić uwagę na miejsce wystąpienia zmian skórnych – może to pomóc w ustaleniu przyczyny choroby, np. w przypadku pokrzywki kontaktowej zmiany lokalizują się w miejscu kontaktu z alergenem, w pokrzywce wywołanej promieniowaniem UV – na odsłoniętych częściach ciała narażonych na działanie promieni słonecznych.

Pokrzywce często towarzyszy obrzęk naczynioruchowy, którego objawy zależą od lokalizacji oraz stopnia nasilenia zmian. W rzadkich, ciężkich przypadkach tej choroby może dojść do obrzęku języka, gardła lub krtani – co skutkuje poważnymi zaburzeniami oddychania, które mogą być groźne dla życia. Jeżeli do zmian skórnych dołączy się silne narastające uczucie duszności, problemy z oddychaniem, duży problem z nabraniem powietrza do płuc – należy pilnie wezwać pogotowie (stan taki grozi uduszeniem) 999, 112!!

Za wystąpienie pokrzywki odpowiedzialna jest szeroka grupa czynników.

Konsekwencją ich działania jest:

  • poszerzenie naczyń krwionośnych,
  • wzrost ich przepuszczalności, 

Skutkuje to wystąpieniem obrzęku oraz bąbli pokrzywkowych. Do rozwoju objawów choroby dochodzi przede wszystkim drogą alergiczną. Układ odpornościowy (immunologiczny) stoi na straży organizmu broniąc go przed atakami różnych szkodliwych drobnoustrojów (np. baterii, wirusów), jak i innych związków wnikających do organizmu.

 

Pokrzywka a alergia

W przypadku alergii reakcja układu odpornościowego jest nieprawidłowa. Z nie do końca jasnych przyczyn zaczyna on traktować substancje potencjalnie nieszkodliwe jak np. niektóre pokarmy, pyłki roślin jako groźne dla organizmu czynniki i rozpoczyna z nimi walkę. Konsekwencją tego zjawiska jest uwolnienie różnych substancji w organizmie. Jedną z nich jest histamina – związek który oddziaływuje między innymi na naczynia krwionośne zlokalizowane w skórze, powodując wzrost ich przepuszczalności, skutkujące powstaniem obrzęku oraz bąbli pokrzywkowych.

U większości chorych mamy do czynienia z pokrzywką idiopatyczną, czyli taką w której nie udało się zidentyfikować przyczyny – pokrzywka pojawia się samoistnie (i najczęściej samoistnie ustępuje).

Reklama

Pokrzywka - przyczyny

Poznane czynniki które mogą wywołać pokrzywkę można podzielić na kilka grup:

  • Pokarmowe – mogą doprowadzić do wystąpienia objawów zarówno na drodze alergicznej - gdy ich spożycie powoduje nieprawidłową reakcję układu immunologicznego, jak i niealergicznej – gdy same w sobie zawierają histaminę lub powodują jej nadmierne uwalnianie w organizmie. Są to m. in.: jaja, orzechy, pszenica, soja, owoce, owoce morza, ser, pomidor, bakłażan, szpinak, truskawki.
  • Dodatki do żywności – są to różnego rodzaju substancje wzmacniające smak, barwniki, środki konserwujące, takie jak np. benzoesany, glutaminian sodu.
  • Leki – które podobnie jak w przypadku pokarmów mogą prowadzić do rozwoju pokrzywki zarówno na drodze alergicznej, jak i niealergicznej. Do tej grupy należą: antybiotyki; takie jak penicylina, amoksycylina, tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne – bardzo popularna grupa leków przeciwbólowych, do której należy między innymi kwas acetylosalicylowy (składnik np. aspiryny) lub ibuprofen.
  • Pokrzywka wywołana przez czynniki fizyczne – takie jak ciepło, zimno, ucisk, słońce (promienie UV), cholinergiczna (spowodowana wzrostem temperatury ciała np. podczas wysiłku fizycznego).
  • Użądlenie owadów
  • Pokrzywka kontaktowa – do rozwoju objawów dochodzi w wyniku kontaktu skóry z odpowiednią substancją, taką jak np. lateks (składnik m.in. jednorazowych rękawiczek), związki zawarte w kosmetykach (nadsiarczan amonu), żywice, ślina zwierząt, formaldehyd zawarty w odzieży.
  • Wysiłek fizyczny – u podatnych osób może doprowadzić do rozwoju pokrzywki o znacznym nasileniu.
  • Choroby zakaźne – pokrzywka może towarzyszyć takim schorzeniom jak: wirusowe zapalenie wątroby typu A, B i C, zakażenie HIV, zakażenie wirusem Epstein-Barr i inne.
  • Ciąża.

Jest to tylko część potencjalnych przyczyn pokrzywki, których lista nieustannie się powiększa.

Pokrzywka - co ją zaostrza?

Istnieje również grupa czynników zaostrzająca przebieg choroby (niezależnie od jej przyczyny), są to:

  • alkohol,
  • niektóre leki m.in. aspiryna,
  • silne leki przeciwbólowe (opioidy),
  • stres psychiczny.

Pokrzywka - ile trwa?

Ze względu na czas trwania objawów pokrzywka dzielona jest na postać:

  • Ostrą – objawy trwają od kilku godzin do maksymalnie 6 tygodni. Za rozwój tego typu choroby odpowiadają przede wszystkim czynniki alergiczne.
  • Przewlekła – objawy trwają powyżej 6 tygodni. W tym przypadku większą rolę odgrywają mechanizmy nie alergiczne.

Pokrzywka - badanie

Rozpoznanie pokrzywki zazwyczaj nie nastręcza większych trudności – charakterystyczny obraz zmian skórnych w połączeniu ze swędzeniem bądź pieczeniem nasuwa odpowiednią diagnozę. Dużo trudniejsze może się natomiast okazać ustalenie czynnika odpowiedzialnego za pojawienie się zmian. Jest to bardzo ważne ponieważ unikanie czynnika wywołującego jest podstawą leczenia pokrzywki. Przypadki choroby o niewielkim nasileniu, bardzo rzadko nawracające i szybko ustępujące – leczone są głównie przez lekarzy pierwszego kontaktu. Pokrzywka o dużym nasileniu, uporczywa, o trudnej do ustalenia przyczynie wymaga pomocy ze strony lekarzy alergologów.

Podczas pierwszej wizyty lekarz przed rozpoczęciem procesu diagnostycznego z pewnością będzie starał się uzyskać jak najwięcej informacji o okolicznościach wystąpienia zmian skórnych – w celu identyfikacji czynnika wywołującego. Poniżej zestawiono przykładowe pytania zadawane przez lekarza podczas pierwszej wizyty, warto wcześniej przygotować sobie na nie odpowiedzi.

  • Kiedy pojawiły się objawy?
  • Gdzie wystąpiły objawy?
  • Czy w domu bądź w pracy ma pan/pani styczność z sierścią zwierząt, lateksowymi rękawiczkami, chemikaliami?
  • Czy w ostatnim czasie przyjmował(a) pan/pani jakiej lekarstwa, preparaty ziołowe, suplementy diety?
  • Czy leczy się pan/pani w chwili obecnej na jakieś inne choroby?
  • Czy był pan w ostatnich dniach użądlony przez jakiegoś owada?
  • Czy ktoś z bliskich choruje na pokrzywkę?

U większości osób pokrzywka ma łagodny, rzadko nawracający charakter, a objawy ustępują samoistnie. Niestety u części osób może objawy mogą być bardzo nasilone, choroba często może nawracać i utrzymywać się przez dłuższy czas – wówczas konieczne może być wykonanie bardziej złożonych testów diagnostycznych.

Pokrzywka - badania w przypadku alergii

Jeżeli lekarz podejrzewa alergiczne tło choroby, może zlecić między innymi:

  • Test prowokacji i eliminacji – jest to szeroko stosowany rodzaj prób w diagnostyce chorób alergicznych. W odpowiednio kontrolowanych warunkach chory poddawany jest działaniu czynnika podejrzewanego o wywoływanie objawów (test prowokacji). Przykładowo jeśli za przyczynę wystąpienia pokrzywki uważa się spożywanie mleka krowiego – chory spożywa niewielkie ilości tego pokarmu, jeśli po odpowiednim czasie doszło do wystąpienia objawów, można z pewnym prawdopodobieństwem wytypować mleko jako czynnik wywołujący. Test eliminacji polega na odstawieniu potencjalnego czynnika wywołującego np. leku, ustąpienie objawów sugeruje związek między określoną substancją a wystąpieniem choroby.
  • Testy skórne punktowe – umożliwiają ocenę stopnia reakcji alergicznej na różne związki, pokarmy, leki, jady owadów itp., które mogą być odpowiedzialne za wystąpienie pokrzywki.
  • Próby płatkowe – stosowane są w przypadkach podejrzenia pokrzywki kontaktowej. Do skóry pleców przykłada się bibułki nasączone substancjami podejrzewanymi o wywołanie zmian skórnych. Wystąpienie po określonym czasie odpowiedniego odczynu zapalnego – pozwala rozpoznać czynnik wywołujący np. lateks.

Pokrzywka - badania w przypadku czynników fizycznych

W przypadku podejrzenia pokrzywki wywoływanej czynnikami fizycznymi stosuje się takie próby jak :

  • próba świetlna – przy podejrzeniu pokrzywki świetlnej;
  • próba wysiłkowa – w przypadku pokrzywki cholinergicznej i pokrzywki wywołanej przez wysiłek fizyczny;
  • próba prowokacyjna z lodem – przy zmianach skórnych powstających pod wpływem zimna;
  • różnorodne próby uciskowe (klockowa, paskowa, cylindrowa, zadrapanie skóry) – w przypadku zmian wywoływanych przez ucisk skóry.

Stosowane są również różnorodne badania krwi oraz inne testy diagnostyczne – jeżeli wystąpią przesłanki świadczące, że za wystąpienie pokrzywki odpowiedzialne są inne choroby np. pasożytnicze lub zapalne.

Pokrzywka - leczenie

Podstawą leczenia jest unikanie czynników powodujących wystąpienie objawów lub nasilających ich przebieg, czyli określonych pokarmów leków itp. W wielu przypadkach taka profilaktyka jest najskuteczniejszym lekarstwem i pozwala kontrolować chorobę oraz unikać pojawiania się zmian skórnych.

Niestety nie zawsze unikanie czynników wywołujących jest możliwe, a bardzo często poszczególne czynniki odpowiadające za wystąpienie choroby nie są nawet znane. Wówczas stosuje się kilka grup leków łagodzących przebieg choroby. Podstawowe dwie grupy leków to:

  • Leki przeciwhistaminowe – jest to podstawowa grupa leków stosowana w pokrzywce. Histamina jest jedną z głównych substancji odpowiedzialnych za rozwój objawów w pokrzywce. W dużym uproszczeniu leki przeciwhistaminowe powodują zahamowanie uwalniania histaminy, co skutkuje zmniejszeniem lub ustąpieniem objawów skórnych. Zazwyczaj ich stosowanie jest wystarczające do opanowania pokrzywki, a same nie wywołują skutków ubocznych.
  • Glikokortykosterydy – leki szeroko stosowane w medycynie (popularnie określane mianem sterydów). Stosowane są przede wszystkim w przypadkach długotrwającej pokrzywki, wówczas oprócz histaminy uwalniane są również inne substancje, przez co leki przeciwhistaminowe mogą być niewystarczające do opanowania choroby.

U osób, u których udało się określić czynnik wywołujący, stosuje się różne techniki odczulające. Zazwyczaj polegają one na podawaniu bardzo małych dawek alergenu chorym - co ma na celu stopniowe zmniejszanie odpowiedzi alergicznej w przyszłości. Podobnie przypadku pokrzywki fizykalnej np. wywołanej przez zimno, chorego przyzwyczaja się do ekspozycji na coraz dłuższe działanie niskich temperatur.

Pokrzywka - zapobieganie

Głównym sposobem zapobiegania, ale także prawidłowego leczenia, jest unikanie narażenia na czynnik, który doprowadził wystąpieniu pokrzywki. Jest to najprostszy i często najskuteczniejszy sposób zapobiegnięcia wystąpieniu nawrotów choroby. Niestety nie zawsze można uniknąć narażenia na określony czynnik wyzwalający (np. promieniowanie słoneczne itp.). Ponadto w wielu przypadkach nie udaje się określić konkretnego czynnika wywołującego pokrzywkę.

Reklama

Pokrzywka - najczęstsze pytania

Czy pokrzywka jest częstą chorobą?

Jest to bardzo częsta choroba skóry. Szacuje się że epizod pokrzywki wystąpi u niemal co czwartego człowieka.

Czy pokrzywka jest chorobą zakaźną?

Nie, pokrzywka nie jest chorobą zakaźną. Jednakże w rzadkich przypadkach do rozwoju pokrzywki może dojść w przebiegu niektórych chorób zakaźnych np. wirusowego zapalenia wątroby typu A, B lub C.

Kto może zachorować na pokrzywkę?

Na pokrzywkę może zachorować każdy. Chociaż najczęściej występuje u i młodych dorosłych, oraz kobiet w średnim wieku.

Jak długo utrzymują się objawy pokrzywki?

Przeciętnie zmiany skórne utrzymują się do kilku godzin.

Kiedy w przypadku pokrzywki należy pilnie udać się do szpitala lub wezwać pogotowie?

Jeżeli do objawów skórnych dołączą się problemy z oddychaniem lub połykaniem należy pilnie zgłosić się do lekarza.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Edward Rudzki, Alergeny, Kraków 2008
  • pod red. prof. dr hab. Andrzeja Szczeklika, Choroby wewnętrzne
  • pod red. prof. dr hab. Andrzeja Szczeklika i dr med. Piotra Gajewskiego, Kompendium Choroby Wewnętrzne
Pytanie: Jak radzisz sobie z oparzeniami po radioterapii?

  Stosuję maść na oparzenia

  Stosuję chłodne okłady

  Stosuję maść z antybiotykiem

  Czekam aż znikną samoistnie