Znajdź chorobę

Blizny na skórze - przyczyny i leczenie

Blizny to ślady na skórze po przebytych urazach, które tworzą się w skutek przerwania ciągłości skóry. Niestety nie da się ich całkowicie usunąć, a jedynie zmniejszać ich rozmiary. Poznaj przyczyny i sposoby leczenia blizn.

Chyba nie ma na świecie osoby, której skóra choć w jednym miejscu nie nosiłaby śladów wcześniejszych schorzeń lub uszkodzeń. Każdy z nas posiada co najmniej kilka blizn. Z definicji jest to zmiana wtórna, będąca zejściem pierwotnych wykwitów skórnych (np. zmian pęcherzowych lub owrzodzeń) oraz uszkodzeń mechanicznych obejmujących głębokie warstwy naskórka i skóry właściwej. Każdy stan chorobowy oraz związany z przerwaniem ciągłości skóry, który sięga poniżej warstwy podstawnej naskórka skutkuje rozwojem blizny. Wynika to z niemożności odtworzenia uszkodzonych fragmentów skóry w wyniku utraty niezbędnych dla tego procesu komórek macierzystych (zlokalizowanych właśnie w warstwie podstawnej naskórka).

Wymienia się dwa podstawowe rodzaje blizn:

  • Zanikową – widoczna w postaci niewielkiego zagłębienia na powierzchni, nieregularna, ale o wyraźnych granicach, kolorze zwykle jaśniejszym do otaczającej, zdrowej skóry, ze względu na brak komórek barwnikowych oraz melaniny w jej obrębie po zadziałaniu promieni słonecznych nie opala się jak reszta ciała; jest to najczęściej rozpoznawany rodzaj blizny, stanowi około 80% wszystkich przypadków.
  • Przerostową – uniesiona względem otaczającej, zdrowej skóry i zwykle od niej jaśniejsza, podobnie jak odmiana zanikowa; jest wyraźnie odgraniczona, nieregularna, fragmenty sąsiadujące bezpośrednio ze zdrową skórą sprawiają wrażenie jakby wpełzały w jej obręb.

Niektóre źródła wymieniają również trzeci rodzaj blizny – keloid (znany też jako bliznowiec). Rozwija się u osób szczególnie predysponowanych do zwiększonej aktywności komórek tkanki łącznej, nie tylko w wyniku urazu lub jako zejście pierwotnych zmian chorobowych, ale też samoistnej. Wytworzona blizna wyglądem do złudzenia przypomina odmianę przerostową. Niekiedy różnicę można zauważyć w znacznym uniesieniu ponad otaczająca skórę oraz w tendencji do zwiększania rozmiarów w ciągu kilku miesięcy lub lat, czego nie obserwuje się w przypadku typowych blizn zanikowych oraz przerostowych.

Blizny - przyczyny

Jak wspomniano blizna jest zmianą wtórną. Zwykle nie rozwija się samoistnie, a jedynie jako wynik gojenia pierwotnych wykwitów skórnych. Znanych jest wiele schorzeń, które mogą pozostawić po sobie zmiany bliznowate. W większości przypadków w obrębie danego obszaru skóry obserwuje się wyłącznie jeden rodzaj blizn. Zmiany mieszane spotykane są wyjątkowo rzadko, u osób predysponowanych oraz w przypadku znacznego nasilenia zmian pierwotnych. Poniższa tabela stanowi zestawienie schorzeń oraz stanów będących punktem wyjścia dla zmian bliznowatych. Należy pamiętać, iż w większości przypadków mamy do czynienia z odmianą zanikową.

Choroba oraz inne zmiany Opis
zakażenia bakteryjne: gronkowcowe, paciorkowcowe oraz mieszane odmiana zgorzelinowa róży, niektóre przypadki czyraka gromadnego oraz ropni mnogich pach
gruźlica skóry szczególnie odmiana rozpływna oraz toczniowa
choroby pasożytnicze blizny mogą pojawić się jako wynik drapania w nasilonym świądzie (np.: w przebiegu świerzbu), są zwykle drobne, słabo widoczne, linijne
atopowe zapalenia skóry blizny zanikowe pojawiają się w wyjątkowych przypadkach długo utrzymujących się objawów miejscowych oraz drapania wynikającego z nasilonego świądu; skutkuje pojawieniem się linijnych uszkodzeń, gojących się z pozostawieniem słabo widocznych blizn
oparzenia termiczne oraz chemiczne gojenie ran z pozostawieniem blizn widoczne jest w przypadku oparzenia II, III oraz IV stopnia; w zależności od rozmiarów uszkodzenia są to blizny ledwo dostrzegalne lub zajmujące znaczne obszary, a lokalizacja w okolicy stawów może skutecznie ograniczać ruchomość oraz doprowadzić do przykurczu zajętej kończyny
odmrożenia gojenie z pozostawieniem blizny ma miejsce w odmrożeniu III oraz IV stopnia; podobnie jak w przypadku oparzenia rozmiar oraz skutki bliznowacenia zależą od stopnia zajęcia skóry
popromienne uszkodzenie skóry zmiany bliznowate pojawiają się w stopniu II, III oraz IV odczynu po jednorazowym narażeniu na wysokie dawki promieniowania jonizującego lub w wyniku przewlekłego, wielokrotnego narażenia na mniejsze dawki
pemfigoid jest jedną z chorób pęcherzowych o podłożu autoimmunologicznym; gojenie zmian pęcherzowych z pozostawieniem blizn zanikowych jest jedną z cech odróżniających pemfigoid od innych schorzeń należących do tej grupy (głównie z pęcherzycą)
liszaj twardzinowy należy do grupy chorób tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym, jedno z niewielu schorzeń, w przebiegu którego obserwuje się wyłącznie odmianę zanikową blizn; wymaga różnicowania z twardziną ograniczoną oraz twardziną uogólnioną z objawami skórnymi
układowe zapalenia naczyń np.: guzkowe zapalenie tętnic; w przebiegu tych schorzeń dochodzi do powstania drobnych zakrzepów przyściennych, zmniejszenia światła naczyń tętniczych i lokalnego przepływu krwi co doprowadza do ograniczenia dowozu składników odżywczych oraz tlenu; skutkiem tego są ogniska martwicy skóry, która goi się z pozostawieniem zanikowych blizn
nowotwory skóry blizny w przebiegu choroby nie są wynikiem samoistnego gojenia się zmian (gdyż nie ma możliwości, aby nowotwór ustąpił bez podjęcia odpowiedniego leczenia) lecz powstają w skutek interwencji leczniczej, głównie w postaci chirurgicznego usunięcia zmiany
urazy mechaniczne mowa o zmianach głębokich, przekraczających warstwę podstawną naskórka, jak np.: rany cięte , kłute, długotrwałe drapanie; w tym przypadku blizny przyjmują kształt linijny, odpowiedni do rozmiarów rany
trądzik młodzieńczy jedna z najczęstszych chorób dermatologicznych polskiej młodzieży; blizny (głównie zanikowe) są wynikiem mechanicznego drażnienia zmian pierwotnych (zaskórników otwartych oraz zamkniętych) oraz prób ich tzw. „wyciśnięcia”

Blizny - leczenie

Blizna jako zmiana wtórna jest stanem końcowym, ostatecznym, nie ma możliwości jej samoistnego ustąpienia. Czy są szanse na całkowitą eliminację zmian bliznowatych dostępnymi lekami lub terapią inwazyjną? Niestety odpowiedź brzmi: NIE. Istnieje co prawda kilka substancji oraz leków zmniejszających nadmierną aktywność komórek tkanki łącznej, tym samych ograniczających rozmiary blizny. Nie są jednak w stanie odnowić komórek macierzystych warstwy naskórka, tym samym odtworzyć naturalnej struktury skóry.

Oto kilka preparatów i metod stosowanych miejscowo, które w niewielkim stopniu mogą zmniejszyć rozmiary blizn:

  • wstrzyknięcia glikokortykosteroidów w obręb zmiany – obecnie stosowany jest triamcynolon, syntetyczna pochodna prednizolonu; procedurę powtarza się kilkakrotnie, co około 5 tygodni aż do uzyskania wyraźnej poprawy;
  • opatrunki zawierające steroidy – zakładane zwykle na ok. 24 godziny; konieczna jest ochrona otaczającej bliznę zdrowej skóry poprzez nałożenie pasty cynkowej; procedurę zwykle powtarza się co drugi dzień; jeżeli poprawa nie nastąpi po 8-10 cyklach należy przerwać leczenie; metoda znacznie mniej skuteczna niż wstrzyknięcia glikokortykoidów;
  • opatrunki uciskowe – na zasadzie blokady mechanicznej oraz ucisku naczyń krwionośnych uniemożliwiają rozplem tkanki łącznej;
  • wstrzykiwanie preparatów interferonu gamma – podobnie jak kortykosterydy ograniczają namnażanie fibroblastów oraz produkcję substancji pozakomórkowej;
  • krioterapia – jest to metoda zwykle bezbolesna, polega na zamrażaniu blizny ciekłym azotem, dochodzi w ten sposób do uszkodzenia komórek tkanki łącznej i tym samy do zmniejszenia produkcji substancji pozakomórkowej zawierającej włókna kolagenowe;
  • radioterapia – postulowane jest zastosowanie wąskiej wiązki promieniowania jonizującego na zmiany bliznowate; metoda ta pomimo znacznej skuteczności nie może być stosowana powszechnie ze względu na ryzyko popromiennego zapalenia skóry oraz rozwoju złośliwych nowotworów;
  • wycięcie chirurgiczne – jest metodą stosowaną niezwykle rzadko, gdyż sama w sobie stanowi bodziec do tworzenia kolejnych blizn; polega na takim opracowaniu linii cięcia oraz zszyciu, aby wywołać jak najmniej naprężeń, co umożliwia łatwiejsze gojenie i skutkuje mniej widoczną blizną (czyli jest to metoda zastąpienia jednej zmiany drugą).

Nie istnieje jedna metoda całkowicie eliminująca blizny. Zwykle wymienione wyżej sposoby terapii stosowane są łącznie, aby osiągnąć najbardziej zadowalający efekt. To od nasilenia zmian skórnych oraz samego pacjenta i jego determinacji zależy jaki schemat terapeutyczny, i czy w ogóle, zostanie podjęty.

Bibliografia

Pytanie: W jakich okolicznościach najczęściej korzystasz z plastrów z opatrunkiem?

  Przy skaleczeniach

  Przy odciskach i pęcherzach (np. na stopach)

  Przy stłuczeniach z naruszeniem skóry

  Przy oparzeniach