Pankreatyna (łac. Pancreatinum): jak działa i na co pomaga?

Pankreatyna – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak długo można brać pankreatynę?

Czas stosowania pankreatyny zależy od przyczyny niedoboru enzymów trzustkowych i powinien być ustalony przez lekarza. W przypadku przewlekłej niewydolności trzustki, np. w przebiegu przewlekłego zapalenia trzustki lub mukowiscydozy, preparat może być stosowany przez całe życie.

Czy pankreatyna jest bez recepty?

Dostępność pankreatyny zależy od dawki enzymatycznej preparatu. Leki zawierające niższe dawki enzymów (np. do 10 000 j. lipazy) są zazwyczaj dostępne bez recepty i stosowane w łagodnych zaburzeniach trawiennych. Preparaty o wyższej zawartości enzymów, przeznaczone do leczenia poważniejszej niewydolności trzustki, wymagają recepty lekarskiej.

Dlaczego kapsułek z pankreatyną nie wolno rozgryzać ani żuć?

Kapsułki z pankreatyną są wyposażone w specjalną powłokę dojelitową lub zawierają minigranulki z otoczką oporną na działanie kwasu żołądkowego. Ich celem jest ochrona enzymów przed zniszczeniem w kwaśnym środowisku żołądka, aby dotarły aktywne do jelita cienkiego. Rozgryzienie lub żucie kapsułki niszczy tę ochronę, co sprawia, że enzymy ulegają inaktywacji i lek traci skuteczność, a ponadto może dochodzić do podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej i przełyku.

Jak dokładnie działa pankreatyna?

Pankreatyna to kompleks naturalnych enzymów trzustkowych: lipazy, amylazy i proteaz (w tym trypsyny i chymotrypsyny). Każdy z tych enzymów odpowiada za trawienie innej grupy składników odżywczych. Lipaza rozkłada tłuszcze (trójglicerydy) do wolnych kwasów tłuszczowych i monoglicerydów. Amylaza trawi węglowodany złożone – skrobię i glikogen – przekształcając je w cukry proste, które mogą być wchłonięte przez jelito. Proteazy natomiast odpowiadają za hydrolizę białek do peptydów i aminokwasów.

Działanie pankreatyny zachodzi w jelicie cienkim, dokąd dociera treść pokarmowa z żołądka. W fizjologicznych warunkach enzymy te są wydzielane przez trzustkę i transportowane przewodem trzustkowym do dwunastnicy. Gdy ich produkcja lub wydzielanie jest niewystarczające, np. wskutek choroby trzustki, podaż enzymów z zewnątrz (czyli stosowanie pankreatyny) pozwala uzupełnić ten niedobór i przywrócić prawidłowe trawienie. Dzięki temu organizm jest w stanie wchłaniać składniki odżywcze, tłuszcze i witaminy rozpuszczalne w tłuszczach.

Aktywność enzymatyczna pankreatyny jest wyrażana w jednostkach Ph. Eur. – najczęściej podaje się aktywność lipazy, ponieważ trawienie tłuszczów jest procesem najbardziej wrażliwym na niedobór enzymów. W praktyce klinicznej aktywność preparatu jest dopasowywana do diety pacjenta – im więcej tłuszczu zawiera posiłek, tym większa dawka enzymu jest potrzebna.

Wskazania: kiedy stosować pankreatynę?

Pankreatyna jest stosowana przede wszystkim w stanach, w których trzustka nie jest w stanie wytwarzać wystarczającej ilości enzymów trawiennych – stan ten określa się jako zewnątrzwydzielniczą niewydolność trzustki (EPI, z ang. exocrine pancreatic insufficiency). Schorzenie to może być skutkiem wielu różnych chorób i zabiegów.

Najczęstsze wskazania do stosowania pankreatyny obejmują: przewlekłe zapalenie trzustki (w tym o etiologii alkoholowej), mukowiscydozę (w której zaburzone jest zarówno wydzielanie enzymów, jak i ich transport), stan po całkowitym lub częściowym usunięciu trzustki (pankreatektomii), a także stan po operacjach żołądka lub dwunastnicy wpływających na mieszanie treści pokarmowej z enzymami trzustkowymi. Pankreatyna bywa też stosowana pomocniczo przy raku trzustki i innych nowotworach okolicy trzustkowo-dwunastniczej.

Wiele osób zastanawia się, na co pomaga pankreatyna w codziennym życiu bez stwierdzonej choroby trzustki. W niższych dawkach, dostępnych bez recepty, preparaty enzymatyczne są stosowane pomocniczo przy przemijających dolegliwościach trawiennych: wzdęciach, uczuciu pełności i dyskomfortu po obfitym lub tłustym posiłku. Należy jednak pamiętać, że tego rodzaju stosowanie powinno być krótkotrwałe i nie zastępuje konsultacji lekarskiej w przypadku przewlekłych dolegliwości.

Pankreatyna: przeciwwskazania i środki ostrożności

Pankreatyny nie należy stosować u osób, u których stwierdzono nadwrażliwość na enzymy trzustkowe pochodzenia wieprzowego lub na którąkolwiek substancję pomocniczą wchodzącą w skład preparatu. Ze względu na zwierzęce (najczęściej wieprzowe) pochodzenie składnika czynnego, preparaty te są nieodpowiednie dla osób, które z powodów religijnych, etycznych lub zdrowotnych unikają produktów pochodzenia zwierzęcego.

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki lub zaostrzeniem przewlekłego zapalenia trzustki – w takich przypadkach stosowanie pankreatyny jest zwykle przeciwwskazane do czasu ustąpienia stanu zapalnego. Ostrożność jest wskazana także u pacjentów z mukowiscydozą przyjmujących bardzo wysokie dawki enzymatyczne: opisywano u nich ryzyko rozwinięcia się kolonopatii włókniejącej (niedrożności jelita grubego), choć zjawisko to wiąże się przede wszystkim ze stosowaniem dawek przekraczających zalecane.

W przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią brak jest wystarczających danych klinicznych, które pozwalałyby jednoznacznie ocenić bezpieczeństwo stosowania pankreatyny – decyzja powinna być podjęta przez lekarza po rozważeniu korzyści i potencjalnego ryzyka. U dzieci pankreatyna może być stosowana pod nadzorem lekarskim, np. w leczeniu mukowiscydozy, jednak dawkowanie musi być starannie dobrane.

Preparaty pankreatyny zawierają enzymy proteolityczne (rozkładające białka), dlatego należy unikać kontaktu proszku lub rozkruszonych granulatek ze skórą i błonami śluzowymi. Mogą powodować miejscowe podrażnienie lub reakcje uczuleniowe, szczególnie u dzieci z mukowiscydozą i opiekunów przygotowujących im dawki leku.

Jak prawidłowo stosować i dawkować pankreatynę?

Pankreatynę należy przyjmować podczas posiłku lub bezpośrednio po nim, nigdy na czczo. Enzymy działają tylko wtedy, gdy w przewodzie pokarmowym obecna jest treść pokarmowa, którą mają trawić. Podanie preparatu w większym odstępie czasowym od posiłku mija się z celem i może powodować zbędne podrażnienie śluzówki. W praktyce część dawki przyjmuje się z pierwszymi kęsami posiłku, a resztę w trakcie jedzenia.

Kapsułki lub tabletki należy połykać w całości, popijając dostateczną ilością wody lub innego napoju (unikać mleka i soków o odczynie zasadowym, które mogą rozruszać otoczkę). Jeżeli pacjent ma trudności z połykaniem kapsułek, np. małe dziecko lub osoba starsza, możliwe jest otwarcie kapsułki i wysypanie minigranulek na łyżeczkę kwaśnego pokarmu (np. jabłkowego musu), jednak bezwzględnie nie wolno ich miażdżyć ani żuć.

Dawkowanie pankreatyny jest zawsze indywidualne i zależy od stopnia niewydolności trzustki, diety pacjenta oraz jego masy ciała. W leczeniu zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki dawkę ustala lekarz. Zazwyczaj na podstawie objawów (biegunka tłuszczowa, utrata masy ciała) i wyników badań. Samodzielne zwiększanie dawek ponad zalecane jest niewskazane. W przypadku preparatów bez recepty, stosowanych doraźnie przy zaburzeniach trawienia, należy stosować się do zaleceń zawartych w ulotce lub wskazówek farmaceuty.

Pankreatyna: możliwe działania niepożądane

Pankreatyna jest na ogół dobrze tolerowana, szczególnie gdy jest stosowana zgodnie z zaleceniami. Niemniej jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Wiele osób zastanawia się, jakie są skutki uboczne pankreatyny. Najczęściej zgłaszane objawy dotyczą przewodu pokarmowego. Mogą to być: bóle brzucha, nudności, wymioty, wzdęcia, biegunka lub zaparcia. Objawy te są zazwyczaj łagodne i przemijające, a ich nasilenie często maleje po odpowiednim dostosowaniu dawki. Jeśli dolegliwości utrzymują się lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Rzadziej mogą wystąpić reakcje alergiczne: wysypka skórna, świąd, pokrzywka, a w wyjątkowych przypadkach ciężkie reakcje anafilaktyczne. U chorych na mukowiscydozę leczonych dużymi dawkami enzymatycznymi opisywano przypadki kolonopatii włókniejącej, czyli pogrubienia ściany jelita grubego prowadzącego do jego niedrożności. Z tego powodu u dzieci z mukowiscydozą dawki enzymatyczne podlegają ścisłym ograniczeniom. Należy też pamiętać, że enzymy proteolityczne mogą podrażniać skórę i błony śluzowe przy bezpośrednim kontakcie, dotyczy to szczególnie wdychania pyłu z proszku enzymów.

Interakcje: z czym nie łączyć pankreatyny?

Najistotniejsza klinicznie interakcja dotyczy akarbozy (substancji czynnej stosowanej w cukrzycy typu 2). Pankreatyna może osłabiać jej działanie hipoglikemizujące, gdyż enzymy amylolityczne rozkładają węglowodany, przez co akarboza ma mniej substratu. Pacjenci z cukrzycą stosujący jednocześnie oba preparaty powinni być pod ścisłą kontrolą lekarską.

Warto też wiedzieć o wpływie pankreatyny na wchłanianie kwasu foliowego (witaminy B9) – enzymy trzustkowe mogą zmniejszać jego biodostępność. U pacjentów wymagających długotrwałego leczenia (np. kobiet w wieku rozrodczym z mukowiscydozą) konieczna może być suplementacja kwasem foliowym. Podobnie preparaty zawierające żelazo przyjmowane jednocześnie z pankreatyną mogą wchodzić w interakcje. Szczegółowy schemat suplementacji warto omówić z lekarzem. Nie ma udokumentowanych istotnych klinicznie interakcji pankreatyny z alkoholem, jednak alkohol sam w sobie jest szkodliwy dla trzustki, a regularne jego spożywanie nasila choroby, które prowadzą do niedoboru enzymów.

Warto pamiętać, że leki zobojętniające kwas żołądkowy (antacida) zawierające wodorotlenek glinu lub węglan wapnia mogą zmniejszać aktywność enzymów pankreatyny. Przy konieczności równoczesnego stosowania obu leków konieczne jest zachowanie odpowiedniego odstępu czasowego. Wszelkie wątpliwości dotyczące interakcji, zwłaszcza u pacjentów przewlekle chorych stosujących wiele leków, powinny być wyjaśnione z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą.

Czytaj także:

• Przewlekłe zapalenie trzustki - czy jest wyleczalne?


• Mukowiscydoza u dzieci i dorosłych - przyczyny, objawy, leczenie


• Rak trzustki - objawy, rokowania, przerzuty

Informacje zawarte w tym materiale mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Opis dotyczy substancji czynnej i został przygotowany przez farmaceutę na podstawie dostępnych źródeł medycznych, w szczególności Charakterystyk Produktów Leczniczych oraz ulotek dla pacjenta. Decyzję o zastosowaniu, zmianie dawkowania lub odstawieniu leku należy zawsze podejmować po konsultacji z lekarzem. W razie wątpliwości dotyczących leczenia, dawkowania, działań niepożądanych lub interakcji należy zasięgnąć porady medycznej.