Plastry przeciwbólowe rozgrzewające i chłodzące

Plaster przeciwbólowy: jak działa i kiedy może pomóc?

Plaster przeciwbólowy działa na jeden z dwóch głównych sposobów. Pierwszy to działanie fizykalne – plaster albo rozgrzewa, albo chłodzi określoną partię ciała. Drugi sposób to działanie farmakologiczne, polegające na powolnym, przezskórnym uwalnianiu substancji leczniczej, najczęściej o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Zaletą tej formy jest działanie skoncentrowane na bolącym obszarze, przy jednoczesnym ograniczeniu potencjalnego wpływu substancji czynnej na cały organizm, np. na układ pokarmowy, co ma miejsce przy przyjmowaniu tabletek. Plastry mogą być wsparciem w przypadku bólów mięśniowych, stawowych czy nerwobóli.

Plastry rozgrzewające na bóle mięśni i bóle przewlekłe

Terapia ciepłem jest jedną z najstarszych metod fizjoterapeutycznych, stosowaną do łagodzenia dolegliwości bólowych, które nie mają podłoża zapalnego. Plastry rozgrzewające opierają swoje działanie właśnie na tej zasadzie. Generowane przez nie ciepło prowadzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych w miejscu aplikacji. Skutkuje to zwiększonym przepływem krwi, co pomaga dotlenić i odżywić tkanki.

Przede wszystkim jednak ciepło wpływa na rozluźnienie napiętych i sztywnych mięśni, przynosząc ulgę w bólach przewlekłych, przeciążeniowych lub reumatycznych. Plastry rozgrzewające są często stosowane w celu zmniejszenia sztywności karku, łagodzenia bólów mięśniowych czy w dolegliwościach związanych ze zmianami zwyrodnieniowymi. Ciepło może również pomóc w zmniejszeniu odczuwania bólu poprzez stymulację receptorów nerwowych.

Jak działa plaster rozgrzewający i na co zwrócić uwagę?

Mechanizm generowania ciepła w plastrach rozgrzewających bywa różny. Część produktów działa na zasadzie reakcji chemicznej, która rozpoczyna się po otwarciu opakowania i kontakcie składników (np. sproszkowanego żelaza) z tlenem. Inne plastry zawierają substancje naturalne, takie jak kapsaicyna – aktywny składnik papryczek chili. Kapsaicyna stymuluje receptory bólu i ciepła w skórze, wywołując intensywne uczucie gorąca i pieczenia, co prowadzi do „zablokowania” przekazywania sygnałów bólowych do mózgu.

Zdarza się, że pacjenci zastanawiają się, dlaczego plaster rozgrzewający nie grzeje. Może to wynikać z faktu zastosowania plastra z kapsaicyną, który działa na receptory, a nie podnosi faktycznej temperatury tkanek tak mocno, jak plaster chemiczny. Niezależnie od rodzaju, plastrów rozgrzewających nie wolno naklejać na skórę uszkodzoną, podrażnioną lub bezpośrednio na rany. Należy też unikać ich stosowania w miejscu stanu zapalnego lub bezpośrednio po urazie.

Zastosowanie plastrów rozgrzewających: plecy, kark i nerwobóle

Plastry rozgrzewające na plecy to jedno z najczęstszych zastosowań tej metody. Są pomocne w przypadku bólów mięśniowych wynikających z przeciążenia, np. po intensywnym wysiłku fizycznym lub długotrwałej pracy w jednej pozycji. Stosuje się również plastry rozgrzewające na kręgosłup, szczególnie w jego odcinku lędźwiowym, gdy ból ma charakter napięciowy.

Inne popularne zastosowania to plastry rozgrzewające na szyję i kark, gdzie pomagają zwalczyć sztywność, często będącą efektem stresu lub długotrwałej pracy przy komputerze. Stosuje się je także jako wsparcie w łagodzeniu objawów nerwobóli (neuralgii). Produkty te mogą być również używane jako plastry rozgrzewające na bóle mięśni i stawów o charakterze przewlekłym.

Plastry chłodzące: metoda na urazy i obrzęki

Podczas gdy ciepło pomaga w bólach przewlekłych, w przypadku nagłych urazów i stanów zapalnych metodą z wyboru jest terapia zimnem (krioterapia). Plastry chłodzące działają na zasadzie miejscowego obniżenia temperatury tkanek. Zawierają najczęściej substancje takie jak mentol, który, oddziałując na receptory zimna, wywołuje uczucie chłodu, lub bazują na hydrożelowej formule, która fizycznie odprowadza ciepło z powierzchni skóry.

Plastry chłodzące przeciwbólowe powodują zwężenie naczyń krwionośnych. Mechanizm ten pomaga ograniczyć powstawanie obrzęków i krwiaków po stłuczeniu lub skręceniu. Efekt chłodzenia działa również lekko znieczulająco, zmniejszając odczuwanie bólu w miejscu urazu. Są wygodną alternatywą dla tradycyjnych zimnych okładów.

Kiedy sięgnąć po plaster chłodzący?

Zasadnicza różnica między stosowaniem ciepła a zimna leży w charakterze dolegliwości. Plastry chłodzące są przeznaczone do stosowania w ostrej fazie urazu, czyli bezpośrednio po jego wystąpieniu. Należy po nie sięgać w przypadku stłuczeń, skręceń, zwichnięć czy naciągnięć mięśni i ścięgien, szczególnie gdy towarzyszy im opuchlizna.

Zimno należy aplikować jak najszybciej po kontuzji, zazwyczaj przez pierwsze 24 do 48 godzin. Pomaga to wygasić pierwotny stan zapalny i zminimalizować wylew podskórny. Plastry chłodzące mogą być też pomocne w łagodzeniu bólu związanego z zapaleniem ścięgien lub po intensywnym treningu, aby przyspieszyć regenerację i zmniejszyć bolesność mięśni. Nie należy ich stosować na otwarte rany.

Plastry przeciwbólowe i przeciwzapalne z substancją leczniczą

Trzecią, odrębną grupą produktów, są plastry, których działanie nie opiera się na efekcie fizykalnym (ciepło/zimno), lecz na dostarczaniu przez skórę konkretnej substancji leczniczej. Najczęściej są to plastry przeciwbólowe i przeciwzapalne zawierające niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Plaster przeciwbólowy i przeciwzapalny nasączony jest lekiem, który stopniowo przenika przez kolejne warstwy skóry, docierając bezpośrednio do tkanek objętych bólem i stanem zapalnym (mięśni, stawów). Dzięki temu stężenie leku jest wysokie w miejscu docelowym, a jednocześnie niskie w krwiobiegu, co minimalizuje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, typowych dla doustnych NLPZ. Działają one wielokierunkowo: zmniejszają ból, hamują stan zapalny i mogą redukować obrzęk.

Silne plastry przeciwbólowe: co warto o nich wiedzieć?

Pacjenci często poszukują „silnych plastrów przeciwbólowych”. Warto jednak zaznaczyć, że siła działania zależy od rodzaju i dawki zawartej substancji czynnej. Wśród produktów dostępnych bez recepty (OTC) mianem „silnych” określa się zazwyczaj te, które zawierają wyższe stężenie substancji z grupy NLPZ lub te, które dzięki nowoczesnej technologii (np. specjalnemu systemowi nośników) efektywniej dostarczają lek do miejsca bólu.

Należy jednak odróżnić silne plastry przeciwbólowe bez recepty od tych dostępnych wyłącznie na zlecenie lekarza. Moc działania plastrów OTC jest z definicji ograniczona i dostosowana do bezpiecznego samoleczenia krótkotrwałych dolegliwości. Produkty o znacznie silniejszym działaniu, np. zawierające opioidy, to zupełnie inna kategoria leków, stosowana w leczeniu bólu przewlekłego i dostępna tylko w ramach ścisłej kontroli medycznej.

Ból kręgosłupa: jakie plastry wybrać?

Ból pleców to jedna z najczęstszych dolegliwości, a plastry przeciwbólowe na kręgosłup są często wybierane jako pierwsza pomoc. Wybór odpowiedniego produktu zależy od przyczyny bólu. Jeśli dolegliwości wynikają z napięcia mięśniowego czy przeciążenia, ulgę mogą przynieść plastry rozgrzewające na plecy. Ciepło pomoże rozluźnić spięte mięśnie przykręgosłupowe.

Jeżeli jednak ból ma charakter ostry, kłujący i może wskazywać na stan zapalny (np. w przebiegu dyskopatii lub rwy kulszowej), lepszym wyborem mogą okazać się plastry przeciwbólowe i przeciwzapalne na kręgosłup, zawierające lek z grupy NLPZ. Taki plaster przeciwbólowy na plecy będzie działał nie tylko objawowo (na ból), ale też przyczynowo (na stan zapalny). W przypadku silnego lub promieniującego bólu kręgosłupa, konieczna jest konsultacja lekarska.

Plastry przeciwbólowe na kręgosłup lędźwiowy i szyjny

Anatomia kręgosłupa sprawia, że różne jego odcinki są podatne na inne rodzaje przypadłości. Plastry przeciwbólowe na kręgosłup lędźwiowy są często stosowane w bólach przeciążeniowych, popularnie nazywanych „bólem w krzyżu”. Ze względu na napięciowy charakter tej dolegliwości, pacjenci w przypadku bólu lędźwiowego często sięgają po plastry rozgrzewające.

Z kolei odcinek szyjny jest bardzo wrażliwy na stres i nieprawidłową postawę (np. podczas pracy przy biurku), co skutkuje sztywnością i bólem karku. Tu również zastosowanie znajdują plastry rozgrzewające. W obu przypadkach, jeśli ból jest silny lub związany ze zmianami zwyrodnieniowymi, skuteczne mogą być także plastry z lekiem przeciwzapalnym.

Plastry przeciwbólowe na kolano i inne stawy

Stawy, takie jak kolana czy łokcie, to obszary specyficzne ze względu na swoją ruchomość. Aplikacja plastra w tym miejscu bywa wyzwaniem, ponieważ musi on być elastyczny i dobrze przylegać, nie ograniczając jednocześnie ruchu. Plastry przeciwbólowe na kolano są zazwyczaj stosowane w dwóch sytuacjach: po urazie (np. stłuczeniu) lub w przebiegu choroby zwyrodnieniowej.

Po urazie, gdy pojawia się obrzęk, wskazane są plastry chłodzące. W przypadku bólu przewlekłego, związanego ze stanem zapalnym w stawie (artretyzm), stosuje się plastry przeciwbólowe i przeciwzapalne na kolano, zawierające NLPZ. Pozwalają one na miejscowe leczenie, co jest korzystne dla pacjentów, którzy muszą unikać doustnych leków przeciwbólowych.

Plastry przeciwbólowe na receptę a produkty dostępne bez recepty

Na rynku farmaceutycznym rozróżniamy plastry przeciwbólowe bez recepty (OTC) oraz plastry przeciwbólowe na receptę (Rx). Produkty OTC to głównie plastry rozgrzewające, chłodzące oraz te zawierające powszechnie dostępne niesteroidowe leki przeciwzapalne (jak diklofenak czy ibuprofen) w określonych dawkach. Są one przeznaczone do krótkotrwałego łagodzenia bólów o lekkim i umiarkowanym nasileniu.

Plaster przeciwbólowy na receptę to produkt o zupełnie innej charakterystyce. Zazwyczaj zawiera on substancje o bardzo silnym działaniu, np. opioidowe leki przeciwbólowe, lub bardzo wysokie stężenia NLPZ. Silne plastry przeciwbólowe na receptę są zarezerwowane dla pacjentów ze zdiagnozowanym bólem przewlekłym (np. nowotworowym, pooperacyjnym) i mogą być stosowane wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza.

Jak prawidłowo i bezpiecznie stosować plastry przeciwbólowe?

Aby plaster przeciwbólowy był skuteczny i bezpieczny, kluczowe jest jego prawidłowe stosowanie. Pierwszą i najważniejszą zasadą jest dokładne zapoznanie się z treścią ulotki dołączonej do produktu. Odpowiada ona na pytanie, gdzie przyklejać plastry przeciwbólowe, jak długo je nosić i jakie są przeciwwskazania.

Plaster należy aplikować wyłącznie na czystą, suchą i nieuszkodzoną skórę. Miejsce aplikacji nie powinno być wcześniej smarowane żadnym kremem ani maścią, gdyż może to osłabić przyleganie plastra. Plastrów leczniczych zazwyczaj nie wolno przecinać, chyba że producent wyraźnie na to zezwala, ponieważ może to zaburzyć system uwalniania leku. Plastrów rozgrzewających nie należy dodatkowo podgrzewać (np. termoforem). Jeśli ból utrzymuje się dłużej niż kilka dni lub nasila się mimo stosowania plastrów, należy przerwać leczenie i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą w celu ustalenia przyczyny dolegliwości.

FAQ

Jak długo można nosić jeden plaster przeciwbólowy?

Czas, przez jaki plaster powinien pozostać na skórze, jest ściśle określony przez producenta i zależy od rodzaju produktu (np. rozgrzewający, chłodzący, z lekiem). Należy zawsze zapoznać się z treścią ulotki lub skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Jaki jest szacunkowy czas działania plastra przeciwbólowego?

Czas uwalniania substancji lub działania fizykalnego (chłodzenia/grzania) jest różny i może wynosić od kilku do kilkunastu, a czasem nawet 24 godzin. Wybór odpowiedniego produktu o właściwym czasie działania najlepiej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Czy plastry rozgrzewające można stosować na rwę kulszową?

Plastry rozgrzewające mogą być stosowane w celu łagodzenia napięcia mięśniowego, które bywa objawem towarzyszącym rwie kulszowej. Należy jednak pamiętać, że rwa kulszowa wymaga diagnostyki, dlatego zastosowanie jakiegokolwiek preparatu powinno być omówione z lekarzem lub farmaceutą.