Cukrzyca – przyczyny, objawy, leczenie i profilaktyka

Niezbędnik cukrzyka
Źródło: 123RF
Główną przyczyną cukrzycy typu 2 jest otyłość. Dlatego leczenie cukrzycy w dużej mierze opiera się na działaniach profilaktycznych: obniżeniu masy ciała, zmianie trybu życia z siedzącego na aktywny a także stosowaniu odpowiedniej diety.
 

Co to jest cukrzyca?

Cukrzyca jest groźną chorobą metaboliczną, definiowaną jako stan przewlekłej hiperglikemii, czyli podwyższonego poziomu glukozy we krwi, do czego dochodzi wskutek zaburzeń produkcji albo działania insuliny – hormonu wydzielanego przez komórki beta trzustki. Z danych Światowej Organizacji zdrowia wynika, że na cukrzycę cierpią 422 miliony ludzi na świecie, to jest 4 razy więcej, niż w roku 1980. W Polsce cukrzycą dotkniętych jest 9,5 procent populacji, czyli ponad 3,5 miliona osób, z których co czwarta nie ma świadomości choroby. Rosnące statystyki w dużej mierze związane są z rosnącą średnią długością życia, jako iż podeszły wiek jest najważniejszym z czynników ryzyka cukrzycy. Inne determinanty, to m.in. otyłość, siedzący tryb życia a także zła dieta.

Rodzaje cukrzycy

Wyróżniamy kilka podstawowych rodzajów cukrzycy, z których każdy ma odmienne przyczyny oraz przebieg:

  • Cukrzyca typu 1 stanowi około 9-10 procent wszystkich przypadków choroby. Zazwyczaj występuje u dzieci i osób młodych. Spowodowana jest niedostatecznym wydzielaniem insuliny.
  • Cukrzyca typu 2 – niezwykle upowszechniona, stanowi 80-90 procent wszystkich zachorowań. Istotą tej odmiany cukrzycy jest zmniejszona wrażliwość organizmu na insulinę, co implikuje ponadnormatywne wydzielanie tego hormonu przez trzustkę, a następnie – zaburzenie i zaprzestanie jego produkcji.
  • Cukrzyca ciążowa – związana ze zmianami hormonalnymi, występująca w ciąży, ustępująca po urodzeniu dziecka ale wskazująca na statystycznie większe ryzyko zachorowania na cukrzycę właściwą w przyszłości. 

Przyczyny cukrzycy

Przyczyny cukrzycy są zróżnicowane. Cukrzyca typu 1 zaliczana jest do chorób autoimmunologicznych, czyli związanych z patologicznym, autodestrukcyjnym działaniem układu odpornościowego. W tym konkretnym przypadku ofiarą padają komórki beta trzustki, odpowiedzialne za produkcję insuliny, wskutek czego wydzielanie tego hormonu zostaje zaburzone. Proces ten trwa kilka lat i do czasu wystąpienia pierwszych objawów cukrzycy jest niemożliwy do wykrycia bez specjalistycznych badań. Jeśli chodzi natomiast o cukrzycę typu 2, przyczyny są bardziej złożone. Najważniejszym czynnikiem patogennym jest otyłość, która prowadzi do obniżenia wrażliwości tkanek na insulinę (tzw. insulinooporność). Organizm usiłuje temu zaradzić, zwiększając wytwarzanie insuliny przez trzustkę (hiperinsulinemia). Prowadzi to jednak do przeciążenia komórek beta, a w konsekwencji, do stopniowego wygaszania produkcji insuliny.

Pierwsze objawy cukrzycy

Początki cukrzycy są zazwyczaj niezauważalne. Pierwsze objawy cukrzycy pojawiają się zazwyczaj po kilku latach rozwoju choroby. Należą do nich przede wszystkim:

  • wielomocz i będące jego konsekwencją wzmożone pragnienie oraz uczucie suchości w ustach;
  • utrata masy ciała pomimo normalnego lub wzmożonego apetytu;
  • pogorszenie widzenia (obraz zamazany lub podwójny), bez wystąpienia przyczyn stricte okulistycznych;
  • osłabienie, senność, apatia;
  • bóle i mrowienie kończyn dolnych;
  • suchość skóry;
  • zaburzenia erekcji u mężczyzn;
  • skłonność do stanów zapalnych pochwy u kobiet;
  • podatność na zakażenia.

Leczenie cukrzycy typu 1

Leczenie cukrzycy typu 1 oparte jest na insulinoterapii – w związku z zaburzeniem wydzielania tego hormonu przez trzustkę, chory musi otrzymywać insulinę poprzez iniekcje. Obecnie do tego celu wykorzystywane są tzw. peny – małe urządzenia wyposażone w bardzo cienką igłę i spust, pozwalające insulinę wstrzykiwać niemal bezboleśnie. Drugim rozwiązaniem jest zastosowanie tzw. pompy insulinowej, która automatycznie wstrzykuje odpowiednie dawki insuliny adekwatnie do poziomu cukru we krwi, za pośrednictwem igły na stałe umieszczonej pod skórą. Warto wiedzieć, że przed odkryciem insuliny w 1922 roku  (za co kanadyjski fizjolog  Fredericka Banting otrzymał Nagrodę Nobla)  i wykorzystaniem jej w leczeniu, cukrzyca typu 1 była chorobą śmiertelną.

Leczenie cukrzycy typu 2

Leczenie cukrzycy typu 2 nie jest tak uciążliwe, jest natomiast bardziej złożone. Główne elementy terapii, to:

  • redukcja masy ciała;
  • stosowanie odpowiedniej diety dla cukrzyków;
  • zmiana trybu życia – mniej siedzenia i leżenia, więcej wysiłku fizycznego;
  • leki na cukrzycę.

Jeżeli chodzi o leki na cukrzycę, stosuje się kilka typów farmaceutyków nowej i starej generacji. Wymienić wśród nich można:

  • flozyny – blokują w kanalikach nerwowych białka odpowiedzialne za wchłanianie glukozy przez nerki, a tym samym stymulują odprowadzanie cukru z moczem; redukują też ryzyko wystąpienia problemów sercowo-naczyniowych;
  • leki inkretynowe - syntetyczne hormony stymulujące produkcję insuliny bezpośrednio po posiłku, przy jednoczesnym hamowaniu nadmiernej produkcji glukozy;
  • metforminę – hamuje produkcję glukozy w wątrobie, zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę;
  • sulfonylomocznik – hamuje produkcję glukozy, zwiększa wytwarzanie insuliny w trzustce.

Zapobieganie cukrzycy poprzez dietę

Cukrzycę typu 2 w dużym stopniu udaje się hamować poprzez działania profilaktyczne. Zmniejszenie masy ciała zwykle prowadzi do zwiększenia wrażliwości tkanek na insulinę, zaś odpowiednia dieta redukuje tzw. hiperglikemie po posiłkowe.  Dieta cukrzycowa może jednak powodować niedobór wielu składników odżywczych, pamiętać tymczasem należy, że określone witaminy i sole mineralne znacząco wpływają na metabolizm węglowodanów i metabolizm energetyczny. Dlatego zaleca się suplementację tego typu składników, jako uzupełnienie diety cukrzycowej. Polecanym rozwiązaniem jest Doppelherz aktiv Dla diabetyków + Morwa, zestaw 15 witamin i składników mineralnych, korzystnie wpływający na utrzymanie właściwego poziomu cukru we krwi, metabolizm węglowodanów, poziom homocysteiny a także odporność organizmu i ochronę przed tzw. stresem oksydacyjnym.

Profilaktyki cukrzycy nie można lekceważyć. Zignorowana i nieleczona cukrzyca prowadzić może do bardzo poważnych powikłań, takich jak różnego rodzaju śpiączki cukrzycowe, udar mózgu, zaburzenia naczyniowo-sercowe.

Autoryzacja: lek. Mateusz Kowalczyk, Centrum Medyczno-Rehabilitacyjne Kolińskiego

Źródła:

  • L. Czupryniak, K Strojek, Diabetologia 2016  - ViaMedica, Gdańsk
  • WHO ogłasza nowe dane o cukrzycy na świecie – informacja prasowa,  www.who.un.org.pl

Oceń artykuł

(liczba ocen 12)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA