Skutki uboczne leków GLP-1 w leczeniu otyłości – co trzeba wiedzieć?

Reklama

Co może zaskoczyć na początku terapii GLP-1?

Leki GLP-1 stosowane w leczeniu otyłości działają między innymi na apetyt, sytość i tempo opróżniania żołądka. Dzięki temu mogą pomagać pacjentowi jeść mniej i łatwiej kontrolować porcje, dlatego wiele osób decyduje się na terapię z nadzieją na skuteczną redukcję masy ciała. Trzeba jednak pamiętać, że dla organizmu jest to duża zmiana — zwłaszcza na początku leczenia. O tym, czego można się wtedy spodziewać, mówi lekarz medycyny rodzinnej i certyfikowany obesitolog Małgorzata Cierpucha:

Pierwsze tygodnie terapii GLP-1 bywają dla organizmu czasem adaptacji i przyzwyczajania się do leku. Pacjent szybciej czuje sytość, ma mniejszy apetyt i nagle może zauważyć, że porcja, którą wcześniej jadł bez problemu, teraz jest za duża. Dlatego nudności, odbijanie, ciężkość po jedzeniu czy uczucie przepełnienia na początku leczenia nie zawsze oznaczają coś niepokojącego. Często są sygnałem, że organizm reaguje na nowe tempo pracy przewodu pokarmowego. Jeśli jednak objawy są silne, utrudniają jedzenie lub picie albo z dnia na dzień się nasilają, nie wolno ich bagatelizować.

W pierwszych tygodniach terapii warto uważnie obserwować swój organizm: po jakich posiłkach objawy są silniejsze, czy pojawiają się po zwiększeniu dawki i czy nie utrudniają nawodnienia. Łagodne dolegliwości często mijają, ale nasilone wymioty, ciężka biegunka, objawy odwodnienia, omdlenie lub silny ból brzucha wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

Reklama

Czy wszystkie leki GLP-1 mają takie same skutki uboczne?

Nie wszystkie leki stosowane w szlaku GLP-1 są identyczne. Różnią się substancją czynną, dawką, tempem jej zwiększania, czasem działania i wskazaniami do stosowania. U części pacjentów działania niepożądane są łagodne i szybko słabną, u innych mogą być bardziej nasilone lub utrzymywać się dłużej. Znaczenie ma także indywidualna reakcja organizmu, dotychczasowe choroby, inne przyjmowane leki, sposób jedzenia, nawodnienie i tempo redukcji masy ciała.

Dlatego nie warto porównywać swojej terapii jeden do jednego z doświadczeniami innych osób. To, że jeden pacjent dobrze toleruje dany lek, nie oznacza, że inny zareaguje tak samo. O wyborze konkretnego preparatu, substancji czynnej i dawki zawsze decyduje lekarz, uwzględniając wskazania do leczenia, stan zdrowia pacjenta, choroby współistniejące, inne przyjmowane leki oraz tolerancję terapii.

Dowiedz się więcej o lekach GLP-1: które z nich są na odchudzanie i jakie dostępne są w Polsce?

Reklama

Dlaczego po lekach GLP-1 mogą pojawić się problemy żołądkowe?

Jednym z mechanizmów działania leków GLP-1 jest spowolnienie opróżniania żołądka. W efekcie pokarm wolniej przesuwa się przez przewód pokarmowy, a sytość pojawia się szybciej — często już po mniejszej porcji. To pomaga ograniczać apetyt i ilość jedzenia, ale u części osób może też powodować dyskomfort.

W artykule „Możliwości wykorzystania analogów glukagonopodobnego peptydu-1 w różnych jednostkach chorobowych”, opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Farmacja Polska”, opisano fizjologiczne działanie GLP-1 nie tylko w kontekście kontroli glukozy, ale też pracy przewodu pokarmowego, apetytu i sytości:

GLP-1 wpływa również na motorykę przewodu pokarmowego. Obecność składników odżywczych w świetle jelita cienkiego (szczególnie w jelicie krętym, gdzie znajdują się liczne komórki L) stymuluje uwalnianie GLP-1, co opóźnia opróżnianie, a więc wydłuża proces wchłaniania składników odżywczych z jelita, w efekcie powoduje zmniejszenie poposiłkowego wzrostu stężenia glukozy [6]. To zjawisko nazywane jest „hamulcem jelita krętego”. Istotnym jest, że opóźnienie opróżniania żołądka zależy od pulsacyjnej aktywacji GLP-1R, a efekt ten zanika, gdy receptory są stale aktywowane [7]. GLP-1 sprzyja wystąpieniu uczucia sytości, a co za tym idzie prowadzi do zmniejszenia ilości pobieranego pokarmu, dzięki czemu wpływa na redukcję masy ciała.

Mówiąc prościej: GLP-1 jest jednym z sygnałów, które po posiłku pomagają organizmowi zwolnić tempo trawienia i szybciej odczuć sytość. Dzięki temu pacjent może jeść mniej i łatwiej ograniczać porcje. Ten sam mechanizm może jednak sprawiać, że na początku terapii nawet niewielki posiłek daje wrażenie przejedzenia lub zalegania jedzenia w żołądku.

Pacjent może mieć wrażenie, że „zjadł za dużo”, mimo że porcja była mniejsza niż przed leczeniem. Mogą pojawić się:

• nudności, 
• odbijanie, 
• zgaga, 
• uczucie ciężkości, 
• wzdęcia, 
• ból brzucha, 
• biegunka,
• zaparcia. 

Objawy często nasilają się po dużym, tłustym, smażonym lub bardzo słodkim posiłku, a także wtedy, gdy pacjent je szybko albo próbuje jeść tak samo jak przed rozpoczęciem terapii.

Nudności po lekach GLP-1 — czy mijają?

Nudności należą do najczęstszych skutków ubocznych leków GLP-1. Zwykle pojawiają się na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki i u wielu osób stopniowo słabną, gdy organizm przyzwyczaja się do leku oraz nowego rytmu jedzenia. Nudności mogą również nasilić się przy zbyt długich przerwach między posiłkami.

Aby je zmniejszyć, pomocne może być:

1. jedzenie mniejszych porcji, 
2. wolniejsze tempo jedzenia,
3. kończenie posiłku przy pierwszym uczuciu sytości. 

Warto też ograniczyć potrawy tłuste, smażone, ciężkostrawne i bardzo obfite. Nie chodzi o głodzenie się, ale o to, by nie przeciążać żołądka.

Z lekarzem należy skontaktować się, jeśli nudności są silne, utrudniają jedzenie, prowadzą do wymiotów albo pacjent nie jest w stanie pić odpowiedniej ilości płynów.

Wymioty i biegunka po GLP-1 — kiedy mogą być niebezpieczne?

Wymioty i biegunka mogą pojawić się szczególnie na początku terapii lub po zwiększeniu dawki. Jeśli są łagodne i krótkotrwałe, często ustępują samoistnie. Problem zaczyna się wtedy, gdy prowadzą do odwodnienia.

Objawy odwodnienia to między innymi silne pragnienie, suchość w ustach, zawroty głowy, osłabienie, senność, mała ilość oddawanego moczu, ciemny mocz lub przyspieszone bicie serca.

Odwodnienie jest ważnym sygnałem ostrzegawczym, ponieważ nasilone wymioty lub biegunka mogą pogorszyć funkcję nerek i prowadzić do niebezpiecznych dla zdrowia zaburzeń elektrolitowych. Jeśli pacjent wielokrotnie wymiotuje, nie może przyjmować płynów, ma silną biegunkę albo objawy odwodnienia, powinien pilnie skontaktować się z lekarzem. W takiej sytuacji nie należy samodzielnie przyjmować kolejnej dawki.

Zaparcia po lekach GLP-1 – co robić?

Zaparcia są częstym skutkiem ubocznym leków GLP-1. Mogą wynikać ze spowolnionej pracy przewodu pokarmowego, mniejszej ilości jedzenia, zbyt małej podaży płynów lub ograniczenia błonnika.

Pomocne może być:

• regularne picie wody, 
• jedzenie mniejszych, ale regularnych posiłków, 
• stopniowe zwiększanie ilości błonnika — jeśli jest dobrze tolerowany,
• codzienny ruch.

Jeśli zaparcia są nasilone, bolesne, trwają kilka dni albo towarzyszą im silny ból brzucha, wymioty lub zatrzymanie gazów, trzeba skontaktować się z lekarzem. Nie należy nadużywać środków przeczyszczających bez konsultacji.

Refluks, odbijanie i uczucie przepełnienia po GLP-1

Uczucie pełnego żołądka, odbijanie, zgaga lub refluks mogą wynikać z wolniejszego opróżniania żołądka. Aby je zmniejszyć, warto jeść mniejsze porcje, unikać pośpiechu przy jedzeniu, ograniczyć bardzo tłuste i smażone potrawy oraz nie kłaść się bezpośrednio po posiłku. Jeśli refluks jest silny i częsty albo pojawia się ból przy przełykaniu, krwiste wymioty lub smoliste stolce, konieczna jest konsultacja lekarska.

Sprawdź, jak rozpoznać i leczyć refluks żołądkowo-przełykowy?

Reklama

Zmęczenie, osłabienie i zawroty głowy podczas terapii GLP-1

U części osób podczas terapii GLP-1 pojawia się zmęczenie, spadek energii, zawroty głowy albo ogólne osłabienie. Nie zawsze wynika to bezpośrednio z działania leku.

Często nakłada się kilka przyczyn: 

• mniejsza ilość jedzenia, 
• pomijanie posiłków, 
• zbyt mała ilość płynów, 
• nudności, 
• wymioty, 
• biegunka, 
• niedostateczna podaż białka, 
• szybki spadek masy ciała,
• obniżenie ciśnienia.

Szczególnej uwagi wymagają omdlenia, silne zawroty głowy przy wstawaniu, kołatanie serca albo bardzo duże osłabienie. Takie objawy warto omówić z lekarzem, zwłaszcza jeśli utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Reklama

Rzadkie, ale poważne działania niepożądane leków GLP-1 

Większość działań niepożądanych leków GLP-1 ma łagodny lub umiarkowany charakter i dotyczy przewodu pokarmowego. Istnieją jednak rzadsze objawy, których nie należy bagatelizować, ponieważ mogą wskazywać na poważniejsze powikłania, takie jak ostre zapalenie trzustki, problemy z pęcherzykiem żółciowym czy reakcja alergiczna. W takich sytuacjach ważny jest szybki kontakt z lekarzem.

Ból brzucha — kiedy może oznaczać coś poważnego?

Łagodny ból brzucha lub dyskomfort może pojawić się w trakcie terapii GLP-1. Są jednak sytuacje, których nie należy przeczekiwać, zwłaszcza gdy ból jest silny, uporczywy albo towarzyszą mu inne objawy.

Silny ból w nadbrzuszu, szczególnie jeśli promieniuje do pleców i pojawia się razem z nudnościami, wymiotami lub gorączką, może sugerować ostre zapalenie trzustki. Jest to jedno z ważnych ostrzeżeń związanych ze stosowaniem leków z tej grupy i wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Pilnej konsultacji wymaga także ból po prawej stronie brzucha lub pod prawym łukiem żebrowym, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu gorączka, nudności, wymioty albo zażółcenie skóry lub białek oczu. Takie objawy mogą wskazywać na problemy z pęcherzykiem żółciowym.

Reakcje alergiczne

Reakcje alergiczne po lekach GLP-1 są rzadkie, ale mogą być groźne. Pilnej pomocy medycznej wymagają: 

• obrzęk twarzy, ust, języka lub gardła, 
• duszność, 
• świszczący oddech, 
• nagła wysypka,
• rozległa pokrzywka. 

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Leki GLP-1 podaje się najczęściej podskórnie, dlatego po zastrzyku mogą pojawić się miejscowe objawy, takie jak zaczerwienienie, świąd, tkliwość lub niewielki obrzęk. Zwykle są łagodne i ustępują samoistnie. Aby zmniejszyć ryzyko podrażnienia skóry, warto zmieniać miejsce wkłucia zgodnie z instrukcją stosowania leku oraz pamiętać o każdorazowej zmianie igły.

Trzeba pamiętać o tym, że wstrzykiwacz jest przeznaczony do używania wyłącznie przez jedną osobę. Nie należy dzielić się penem z innymi, nawet po zmianie igły, ponieważ zwiększa to ryzyko przeniesienia infekcji.

Reklama

Zmiany w wyglądzie po stosowaniu GLP-1 – czy to skutek leku?

Nie wszystkie objawy obserwowane podczas terapii GLP-1 wynikają bezpośrednio z działania leku. Część zmian pojawia się dlatego, że organizm reaguje na szybką redukcję masy ciała, mniejszą ilość jedzenia, niedobory składników odżywczych lub utratę tkanki tłuszczowej. Dotyczy to zwłaszcza wypadania włosów, zmiany wyglądu twarzy i wiotkości skóry.

Wypadanie włosów podczas terapii GLP-1

Wypadanie włosów może pojawić się u części osób w trakcie leczenia GLP-1, ale nie wynika ono z bezpośredniego działania leku na mieszki włosowe. W tym przypadku mechanizmem jest reakcja organizmu na szybkie chudnięcie, ograniczenie kalorii, niedostateczną podaż białka, niedobór żelaza lub inny stres metaboliczny.

Taki typ wypadania włosów może przypominać tzw. łysienie telogenowe, czyli przejściowe, rozlane przerzedzenie włosów po silnym bodźcu dla organizmu. Do takich bodźców należą m.in. choroba, duży stres, niedobory, zabiegi operacyjne, poród, ale też szybka utrata masy ciała. 

Warto zgłosić lekarzowi wypadanie włosów, jeśli jest nagłe, nasilone, trwa długo albo towarzyszą mu inne objawy, np. duże osłabienie, zaburzenia miesiączkowania, objawy niedoborów lub pogorszenie samopoczucia.

Zmiana wyglądu twarzy i wiotkość skóry

Zmiana wyglądu twarzy w trakcie terapii GLP-1 również nie jest typowym „toksycznym” działaniem leku. Najczęściej wynika z utraty tkanki tłuszczowej, także tej znajdującej się w obrębie twarzy. Twarz może stać się bardziej pociągła, policzki mniej pełne, a bruzdy i zmarszczki bardziej widoczne.

Podobny mechanizm dotyczy wiotkości skóry na ciele. Jeśli masa ciała spada szybko, skóra może nie nadążać za zmianą objętości tkanki podskórnej. Ryzyko takich zmian może być większe przy:

• dużej lub bardzo szybkiej redukcji masy ciała, 
• niedostatecznej podaży białka, 
• małej aktywności fizycznej,
• mniejszej masie mięśniowej.

Aby ograniczyć ten problem, warto unikać skrajnie szybkiego chudnięcia, dbać o odpowiednią ilość białka w diecie, nawodnienie i aktywność fizyczną, zwłaszcza ćwiczenia wspierające utrzymanie masy mięśniowej.

Zobacz także: nadmiar skóry po utracie wielu kilogramów – co można z tym zrobić?

Reklama

Czy leki GLP-1 wpływają na nastrój?

Zmiany nastroju zgłaszane podczas terapii GLP-1 wymagają uważności, ale nie należy automatycznie zakładać, że są bezpośrednim skutkiem działania leku. Wpływ GLP-1 na układ nerwowy jest przedmiotem badań i nie ogranicza się wyłącznie do kontroli apetytu. W pracy poświęconej zastosowaniu analogów GLP-1 u pacjentów bez cukrzycy autorzy zwracają uwagę na ich możliwe działanie w ośrodkowym układzie nerwowym: 

Wyniki wskazują, iż analogi GLP-1 mogą również wywierać działanie przeciwdepresyjne poprzez poprawę procesów poznawczych, promowanie neuroprotekcji i uwalnianie neuroprzekaźników. Mogą okazać się skuteczne jako leki wspomagające nie tylko w chorobach związanych z neurodegeneracją i nadużywaniem substancji, lecz także w leczeniu zaburzeń nastroju, takich jak depresja [45]. Co ciekawe, analogi GLP-1 wydają się być również potencjalną alternatywą w leczeniu bólu przewlekłego, nie powodując przy tym poważnych działań niepożądanych ani uzależnienia.

Wpływ GLP-1 na samopoczucie psychiczne jest bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać. Leki z tej grupy nie są traktowane jako leki przeciwdepresyjne, ale badania sugerują, że mogą oddziaływać na mechanizmy ważne dla pracy mózgu, takie jak neuroprotekcja, przekaźnictwo nerwowe czy procesy poznawcze. 

Dlatego, pogorszenia nastroju w trakcie terapii nie należy automatycznie przypisywać bezpośrednio lekowi. Leczenie otyłości wiąże się często z dużą zmianą codziennego funkcjonowania: pacjent je mniej, szybciej odczuwa sytość, może mieć mniej energii, doświadczać nudności albo ograniczać produkty, które wcześniej były dla niego źródłem przyjemności lub sposobem regulowania emocji. Na samopoczucie mogą wpływać również szybka redukcja masy ciała, niedostateczna podaż kalorii i białka, niedobory składników odżywczych, odwodnienie, zaburzenia snu, zmęczenie, choroby współistniejące oraz stres związany z samym procesem leczenia.

Nie oznacza to jednak, że pogorszenie nastroju można bagatelizować. Jeśli obniżony nastrój się utrzymuje, nasila albo pojawiają się myśli samobójcze, konieczny jest pilny kontakt z lekarzem.

Co robić, a czego unikać podczas stosowania leków GLP-1?

Podczas terapii lekami GLP-1 ważne jest nie tylko regularne stosowanie leku zgodnie z zaleceniami lekarza, ale też odpowiednie jedzenie, nawodnienie i obserwowanie reakcji organizmu. 

Wiele łagodnych działań niepożądanych, takich jak nudności, uczucie pełności, zaparcia czy refluks, można zmniejszyć dzięki prostym zmianom w codziennych nawykach.