Znajdź chorobę

Grzybica skóry gładkiej - przyczyny, objawy, leczenie, leki

Grzybica skóry gładkiej wywoływana jest przez zakażenie grzybami z grupy dermatofitów. Objawia się dużymi, licznymi wykwitami skórnymi o żywoczerwonym obwodzie. Zmiany te po wygojeniu nie pozostawiają blizn. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia grzybicy skóry gładkiej.

Grzybica skóry gładkiej jest stosunkowo często występującym schorzeniem dermatologicznym. Dotyka zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe. Pojawia się zwykle nagle, a sam przebieg choroby jest dość gwałtowny, zmiany ustępują bez pozostawienia blizn. Wyróżnia się dwie dodatkowe odmiany grzybicy skóry gładkiej, które jednocześnie stanowią pewne wyjątki od przyjętych ogólnie cech charakterystycznych dla tej choroby:

  • grzybica przewlekła skóry gładkiej – o długotrwałym przebiegu (stąd nazwa), niespotykana u dzieci, często diagnozowana jednocześnie z grzybicą paznokci;
  • grzybica pachwin – o przebiegu kilkumiesięcznym lub nawet kilkuletnim; zlokalizowana w obrębie pachwin, pośladków, górnych partii ud; występuje wyłącznie u dorosłych (patrz artykuł Grzybica narządów płuciowych )

Grzybica skóry gładkiej - przyczyny

Przyczyną rozwoju grzybicy skóry gładkiej jest zakażenie grzybami z grupy dermatofitów. Mogą to być zarówno te odmiany, których naturalnym obiektem bytowania jest człowiek (antropofilne), jak i te, które zwykle rozwijają się u zwierząt (zoofilne). Jednak nie u każdej osoby, u której dojdzie do bezpośredniego kontaktu z patogenem rozwiną się objawy. U dwóch osób ta sama infekcja może mieć odmienny przebieg i nasilenie. Do czynników usposabiających do rozwoju grzybicy należą:

  • stosowanie miejscowo (w postaci remów lub maści) oraz ogólnie (doustnie) antybiotyków o szerokim zakresie działania przeciw drobnoustrojom, glikokortykosterydów oraz innych leków obniżających odporność;
  • choroby wodzone lub nabyte związane z niedoborami odporności – infekcja wirusem HIV, białaczki, skojarzone niedobory odporności, zespół DiGeorge’a;
  • niedostateczna higiena;
  • uszkodzenia naskórka;
  • nadmierna potliwość, wilgoć – typowo sprzyja występowaniu grzybicy pachwin;
  • zaburzenia hormonalne (niedoczynność tarczycy, nadczynność nadnerczy) i naczynioruchowe (ze spadkiem przepływu krwi przez drobne naczynia skórne) – sprzyja odmianie przewlekłej grzybicy.

Grzybica skóry gładkiej - objawy

Typowe cechy wykwitów w grzybicy skóry gładkiej, bez względu na odmianę i lokalizację są podobne:

  • liczne, duże (sięgające kilkunastu centymetrów), owalne ogniska w obrębie twarzy, szyi, klatki piersiowej, kończyn, pachwin oraz pośladków;
  • barwy żywoczerwonej na obwodzie, z przejaśnieniem w części centralnej, niekiedy wzajemne ułożenie tych stref przypomina słoje w pniu drzewa;
  • złuszczanie na powierzchni, najsilniejsze na obwodzie;
  • drobne grudki i pęcherzyki na całej powierzchni w odmianie przewlekłej i w grzybicy pachwin;
  • świąd;
  • gojenie bez pozostawienia blizn.

Grzybica skóry gładkiej - wizyta u lekarza i badania

W razie stwierdzenia u siebie charakterystycznych objawów grzybicy skóry gładkiej należy niezwłocznie udać się do dermatologa. Wczesne wdrożenie leczenia zabezpieczy przed rozprzestrzenianiem się zakażenia na kolejne osoby.

Diagnostyka opiera się na: tzw. wywiadzie lekarskim, w trakcie którego lekarz spyta między innymi o bezpośredni kontakt z osobami z rozpoznaną już grzybicą, badaniu fizykalnym wraz z oceną charakteru zmian, ich rozległości oraz na pobraniu materiału do badania mikologicznego. Polega ono na ocenie mikroskopowej preparatu oraz na wykonaniu hodowli. Część pobranego materiału umieszcza się na specjalnie przygotowanych podłożach odżywczych, grzyb wzrasta i na podstawie jego charakteru można ocenić grupę i gatunek do jakiego należy. Tak skrupulatne badanie umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Grzybica skóry gładkiej - czynniki ryzyka

Wymienia się kilka najważniejszych czynników ryzyka rozwoju grzybicy skóry gładkiej:

  • długotrwałe stosowanie antybiotyków o szerokim zakresie działania przeciwbakteryjnego, w postaci maści, kremów lub doustnie;
  • stosowanie glikokortykosteroidów, doustnie lub miejscowo;
  • długotrwałe przyjmowanie doustnie leków silnie obniżających odporność, np.: w terapii chorób z autoagresji, po przeszczepach narządów;
  • wrodzone lub nabyte niedobory odporności (AIDS, zespół DiGeorge’a, skojarzone niedobory odporności, białaczki);
  • niedostateczna higiena;
  • przedłużająca się wilgoć, zwłaszcza w obrębie pach, pachwin, w okolicy pod biustem, między pośladkami;
  • zaburzenia hormonalne – niedoczynność tarczycy, nadczynność nadnerczy;
  • zaburzenia naczynioruchowe w obrębie drobnych naczyń skóry – długotrwały skurcz zmniejsza ukrwienie danego obszaru i zaopatrzenie w substancje odżywcze, doprowadza do uszkodzenia, następnie śmierci niedożywionych komórek, te z kolei stają się idealną pożywką dla wzrastających dermatofitów; schemat najczęściej obserwowany w długoletniej cukrzycy; najważniejszy czynnik ryzyka odmiany przewlekłej;
  • kontakt z przedmiotami osobistego użytku należącymi do innego chorego (ręcznik, bielizna, gąbka).

Grzybica skóry gładkiej - zapobieganie

Najlepszym sposobem zapobiegania grzybicy skóry gładkiej jest unikanie kontaktu z patogenem, np.:

  • nieprzekazywanie między domownikami przedmiotów osobistego użytku (ręczniki, grzebienie),
  • utrzymywanie odpowiedniej higieny całego ciała, zwłaszcza tych partii, które są szczególnie narażone na nadmierną wilgoć (pachy, pachwiny, pośladki).

Ponadto należy skutecznie leczyć schorzenia przyczyniające się do rozwoju grzybicy, jak np. cukrzyca.

Grzybica skóry gładkiej - leczenie

Obecnie zaleca się rozważne stosowanie antybiotyków. Do terapii wprowadzane są wyłącznie, gdy potwierdzone zostanie bakteryjne tło choroby. Ponadto leczenie infekcji zawsze powinno odbywać się po rozpoznaniu patogenu oraz określeniu jego wrażliwości na dany antybiotyk. Zastosowana wówczas tzw. celowana antybiotykoterapia zapewni całkowitą eliminację bakterii chorobotwórczych. Usunie jedynie niewielką liczbę drobnoustrojów, które naturalnie bytują na powierzchni naszej skóry i które w normalnych warunkach chronią przed inwazją innych, patogennych drobnoustrojów (np.: grzybów).

Leczenie grzybicy skóry gładkiej opiera się na metodach zachowawczych. Wyróżnia się terapię miejscową oraz leki doustne. Składają się na nie odpowiednio:

  • ketokonazol – lek o działaniu grzybobójczym, stosowany w postaci kremu, zwykle raz dziennie, przez około 4 tygodnie, w większości przypadków skutkuje całkowitym wyleczeniem; pomimo stosowania miejscowego może wywoływać objawy niepożądane, jak uszkodzenie wątroby, ginekomastia, obniżenie libido;
  • flukonazol – stosowany doustnie, zwykle raz w tygodniu, jest lekiem znacznie silniejszym w działaniu grzybobójczym niż ketokonazol, jednocześnie wywołuje mniej działań ubocznych; wykorzystywany głównie w ciężkich przypadkach grzybicy;
  • gryzeofulwina – stosowana doustnie, wymaga dłuższego podawania niż ketokonazol lub flukonazol, jest lekiem skutecznym w walce z dermatofitami, jednak może wywoływać wiele działań niepożądanych (głównie niewydolność wątroby).

Grzybica skóry gładkiej może mieć przebieg zarówno ostry, jak i przewlekły. Jeżeli już udaliśmy się do dermatologa i rozpoczęliśmy leczenie, dobrze jest również uświadomić sobie jak najłatwiej uniknąć dalszego rozprzestrzeniania się infekcji, zarówno u nas samych, jak i na osoby z naszego otoczenia oraz jak zapobiec ponownemu zakażeniu.

  1. Unikać bezpośredniego lub pośredniego kontaktu zainfekowanego obszaru z miejscami zdrowymi (starać się nie drapać swędzących miejsc, nie przeniesiemy wówczas grzyba na paznokciach lub skórze dłoni).
  2. W trakcie leczenia oraz po jego zakończeniu nie należy używać ręczników, bielizny, odzieży oraz innych przedmiotów osobistego użytku, które miały kontakt bezpośredni z zainfekowanymi obszarami naszej skóry i które nie zostały odpowiednio oczyszczone z zarodników grzyba (grozi brakiem skuteczności terapii lub nawrotem grzybicy).
  3. Osoby dotychczas zdrowe lub całkowicie wyleczone nie powinny używać przedmiotów (bielizny, odzieży, ręczników), które miały bezpośredni kontakt z zainfekowanymi obszarami skóry osób chorych zwłaszcza, jeżeli nie zostały odpowiednio oczyszczone z zarodników grzyba.

Najważniejsze dla pacjenta jest wczesne rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia, co z kolei jest możliwe jedynie dzięki skorzystaniu z pilnej konsultacji dermatologicznej i dalszej diagnostyce. Leczenie w większości przypadków jest skuteczne, trwa kilka tygodni (postacie ostre) lub wiele miesięcy (odmiana przewlekła i grzybica pachwin).

Na skórze nie pozostają szpecące blizny. Stąd najlepszym sposobem na codzienne życie z chorobą jest regularne stosowanie zaleconych leków miejscowych i doustnych oraz kontrole dermatologiczne (w postaci ostrej zaleca się wizytę po około 2-3 tygodniach od wprowadzenia leczenia, w odmianie przewlekłej i grzybicy pachwin wskazane są wizyty co 4-6 tygodni).

Grzybica skóry gładkiej - najczęściej zadawane pytania

Gdzie najczęściej pojawiają się zmiany w grzybicy skóry gładkiej?

Jest to okolica twarzy, szyi, klatki piersiowej oraz obszary narażone na utrzymującą się wilgoć, jak skóra pach, pachwin lub między pośladkami.

Jak długo objawy mogą się utrzymywać?

Przeważają odmiany grzybicy skóry gładkiej o przebiegu ostrym, w których po wprowadzeniu odpowiedniego leczenia, objawy ustępują w ciągu kilku tygodni. Wyjątkiem są odmiany o przebiegu przewlekłym, gdzie zmiany utrzymywać się mogą nawet kilka lat.

Bibliografia

  • Elewski B., Hughey L., Parsons M.,Grzybica skóry gładkiej, w: Diagnostyka różnicowa chorób skóry,,Urban & Partner,Wrocław 2005
  • Jabłońska S., Majewski S.,Grzybice, w : Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową,,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,,Warszawa 2008