Erytromycyna, Ilotycinum (łac. Erythromycinum): jak działa i na co pomaga?

Erytromycyna – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy erytromycyna jest bezpieczna dla kobiet w ciąży?

Erytromycyna należy do antybiotyków uznawanych za względnie bezpieczne w ciąży i bywa stosowana jako alternatywa dla penicyliny, jednak każdorazowo decyzję o jej zastosowaniu powinien podjąć lekarz prowadzący, uwzględniając indywidualny stan pacjentki. Szczególną ostrożność zaleca się w przypadku leku w postaci estolanu erytromycyny, który nie jest rekomendowany w ciąży ze względu na ryzyko cholestazy.

Czy erytromycyna to to samo co penicylina?

Nie – erytromycyna i penicylina to dwie zupełnie różne klasy antybiotyków: erytromycyna należy do makrolidów, a penicylina do beta-laktamów. Erytromycyna jest często wybierana właśnie u pacjentów uczulonych na penicylinę, ponieważ nie wykazuje z nią krzyżowej reakcji uczuleniowej.

Po jakim czasie działa erytromycyna?

Pierwsze efekty leczenia można zwykle zaobserwować po 48–72 godzinach od rozpoczęcia terapii, choć czas ten zależy od rodzaju i nasilenia zakażenia. Pełny kurs antybiotykoterapii należy zawsze ukończyć zgodnie z zaleceniem lekarza, nawet jeśli objawy ustępują wcześniej.

Czy erytromycyna jest antybiotykiem działającym tylko na bakterie?

Tak, erytromycyna działa wyłącznie na bakterie – nie ma żadnego wpływu na wirusy, grzyby ani pasożyty. Jest aktywna przede wszystkim wobec bakterii Gram-dodatnich oraz wybranych bakterii Gram-ujemnych, a także drobnoustrojów atypowych, takich jak mykoplazmy czy chlamydie.

Co się stanie, jeśli zażyję zbyt dużą dawkę erytromycyny?

Przedawkowanie erytromycyny może prowadzić do nasilonych dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak silne nudności, wymioty, bóle brzucha i biegunka, a w cięższych przypadkach – do zaburzeń słuchu czy nieprawidłowości w pracy serca. W razie przypadkowego przyjęcia nadmiernej dawki należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub centrum zatruć.

Jak dokładnie działa erytromycyna?

Erytromycyna jest antybiotykiem należącym do grupy makrolidów – związków o złożonej, pierścieniowej budowie chemicznej. Mechanizm jej działania polega na wiązaniu się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego i blokowaniu procesu translacji, czyli syntezy białek niezbędnych do życia i rozmnażania drobnoustroju. W efekcie bakteria traci zdolność do prawidłowego funkcjonowania i przestaje się namnażać – mówimy wówczas o działaniu bakteriostatycznym.

W wyższych stężeniach erytromycyna może wykazywać również działanie bakteriobójcze, czyli bezpośrednio prowadzić do śmierci komórek bakteryjnych. Kluczowe znaczenie ma fakt, że mechanizm działania makrolidów jest zupełnie inny niż w przypadku penicylin czy cefalosporyn, co sprawia, że erytromycyna pozostaje skuteczna wobec wielu szczepów bakterii wytwarzających enzymy rozkładające antybiotyki beta-laktamowe.

Pod względem spektrum działania erytromycyna jest aktywna przede wszystkim wobec bakterii Gram-dodatnich (m.in. paciorkowców i gronkowców), a także wobec tzw. bakterii atypowych – Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia trachomatis, Legionella pneumophila czy Bordetella pertussis – które nie są wrażliwe na wiele innych antybiotyków. To właśnie ta właściwość czyni erytromycynę szczególnie cenną w leczeniu zakażeń wywoływanych przez trudne do zidentyfikowania drobnoustroje.

Wskazania: kiedy stosować erytromycynę?

Erytromycyna znajduje zastosowanie w leczeniu szerokiego spektrum zakażeń bakteryjnych. W przypadku układu oddechowego jest stosowana przy zapaleniu płuc (w tym atypowym, wywoływanym przez mykoplazmy czy chlamydie), zapaleniu gardła, migdałków, oskrzeli, a także w krztuścu. Bywa również wybierana w terapii zakażeń wywoływanych przez Legionellę, odpowiedzialną za tzw. chorobę legionistów.

W dermatologii erytromycyna ma ugruntowaną pozycję jako środek stosowany przy trądziku pospolitym – zarówno w postaci preparatów miejscowych, jak i ogólnoustrojowych. Działa na bakterie Cutibacterium acnes (dawniej Propionibacterium acnes), ograniczając ich namnażanie i tym samym zmniejszając nasilenie zmian zapalnych. Maść z erytromycyną jest ponadto stosowana przy powierzchownych zakażeniach skóry.

W okulistyce erytromycyna w postaci maści do oczu lub kropli do oczu jest jednym ze standardowych środków stosowanych przy bakteryjnych zapaleniach spojówek i powiek. Preparaty okulistyczne zawierające tę substancję czynną charakteryzują się dobrą tolerancją i mogą być stosowane u różnych grup wiekowych, w tym u noworodków – na przykład w profilaktyce zakażeń rzeżączkowych oczu.

Erytromycyna bywa też stosowana przy zakażeniach układu moczowo-płciowego wywoływanych przez chlamydie, a także przy niektórych zakażeniach jelitowych (np. kampylobakteriozach). Jest lekiem z wyboru lub alternatywnym antybiotykiem u pacjentów uczulonych na penicylinę.

Erytromycyna: przeciwwskazania i środki ostrożności

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania erytromycyny jest stwierdzona nadwrażliwość na tę substancję lub inne antybiotyki makrolidowe, takie jak azytromycyna czy klarytromycyna. Uczulenie na jeden makrolid może zwiększać ryzyko reakcji niepożądanych na pozostałe preparaty z tej grupy.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z chorobami wątroby – erytromycyna jest metabolizowana w tym narządzie, a zaburzenia jego funkcji mogą prowadzić do kumulacji leku w organizmie i nasilenia działań niepożądanych. Ostrożność wskazana jest również u pacjentów z wydłużonym odstępem QT w zapisie EKG lub przyjmujących inne leki wpływające na pracę serca, ponieważ erytromycyna może nasilać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca.

Kobiety w ciąży mogą stosować erytromycynę wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Nie zaleca się stosowania postaci estolanu erytromycyny ze względu na ryzyko uszkodzenia wątroby. Erytromycyna przenika do mleka kobiecego, dlatego karmiące piersią powinny omówić z lekarzem zasadność stosowania tego antybiotyku i ewentualne ryzyko dla dziecka.

Lek nie jest zalecany u pacjentów z miastenią (chorobą nerwowo-mięśniową), gdyż może nasilać osłabienie mięśni. U osób starszych z wielochorobowością i przyjmujących równocześnie wiele leków konieczna jest szczególna czujność ze względu na ryzyko interakcji.

Jak prawidłowo stosować i dawkować erytromycynę?

Erytromycyna dostępna jest w różnych postaciach farmaceutycznych: tabletkach, granulkach do sporządzania zawiesiny doustnej, maści na skórę, maści do oczu oraz preparatach dożylnych stosowanych wyłącznie w warunkach szpitalnych. Każda z tych postaci ma odmienne zastosowanie i zasady stosowania, dlatego zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty oraz informacją zawartą w ulotce.

Tabletki i zawiesiny doustne najlepiej przyjmować na czczo lub co najmniej 30 minut przed posiłkiem, gdyż pokarm może zmniejszać wchłanianie leku. Jeśli jednak pojawią się dolegliwości żołądkowe, można przyjąć erytromycynę z niewielką ilością pokarmu. Preparaty dojelitowe (o specjalnej otoczce) mogą być przyjmowane niezależnie od posiłków – warto sprawdzić tę kwestię w ulotce konkretnego preparatu.

W przypadku maści stosowanych na skórę lub do oczu należy ściśle przestrzegać zalecanej częstotliwości aplikacji i nie stosować ich na większe obszary skóry niż wskazane. Leczenie antybiotykiem zawsze powinno być przeprowadzone do końca, nawet jeśli objawy ustąpią po kilku dniach – przerwanie kuracji grozi nawrotem zakażenia i może sprzyjać powstawaniu oporności bakterii.

Erytromycyna: możliwe działania niepożądane

Najczęstszym problemem związanym ze stosowaniem erytromycyny są dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Należą do nich nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka i dyskomfort żołądkowy. Wynikają one z faktu, że erytromycyna – oprócz działania przeciwbakteryjnego – stymuluje motorykę jelit, co może prowadzić do przyspieszonego pasażu treści pokarmowej. Dolegliwości te są zazwyczaj łagodne i przemijają po zakończeniu leczenia.

Rzadziej obserwuje się reakcje alergiczne, takie jak wysypka, pokrzywka czy świąd skóry. W wyjątkowych przypadkach może dojść do poważniejszych reakcji nadwrażliwości – jeśli po przyjęciu leku pojawią się trudności z oddychaniem, obrzęk twarzy lub języka, należy natychmiast przerwać stosowanie erytromycyny i wezwać pomoc medyczną.

U osób długotrwale stosujących erytromycynę istnieje ryzyko nadkażeń grzybiczych (np. grzybicy jamy ustnej lub pochwy) wynikających z zaburzenia naturalnej mikrobioty organizmu. Stosunkowo rzadko, ale poważnie, mogą wystąpić zaburzenia funkcji wątroby – objawiające się żółtaczką, ciemnym zabarwieniem moczu lub bólem w okolicy wątroby. W razie pojawienia się tych objawów konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

Interakcje: z czym nie łączyć erytromycyny?

Erytromycyna jest silnym inhibitorem enzymów wątrobowych z rodziny cytochromu P450 (głównie CYP3A4), co oznacza, że znacząco spowalnia metabolizm wielu innych leków, podnosząc ich stężenie we krwi do potencjalnie toksycznych poziomów. To jedna z najważniejszych właściwości farmakologicznych tej substancji, którą koniecznie należy uwzględniać przy jednoczesnym stosowaniu kilku leków.

Szczególnie niebezpieczne jest łączenie erytromycyny z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. niektórymi lekami antyarytmicznymi, przeciwpsychotycznymi czy przeciwhistaminowymi), ponieważ może to prowadzić do groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca. Erytromycyna stosowana jednocześnie z statynami (lekami obniżającymi cholesterol, np. symwastatyną czy lowastatyną) zwiększa ryzyko miopatii, czyli uszkodzenia mięśni.

Przy jednoczesnym przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych z grupy antagonistów witaminy K erytromycyna może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień – konieczne jest wówczas ściślejsze monitorowanie wskaźników krzepnięcia. Interakcje dotyczą też teofiliny (leku stosowanego w astmie), cyklosporyny (stosowanej po przeszczepach) oraz niektórych leków stosowanych w migrenie (ergotaminy). Przed rozpoczęciem leczenia erytromycyną należy poinformować lekarza lub farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach, suplementach diety i preparatach ziołowych.

Czytaj także:

• Angina - rodzaje i sposoby ich leczenia. Czym grozi nieleczona?


• Trądzik pospolity - co to jest i jak sobie z nim radzić?


• Helicobacter pylori: czym jest i jak go leczyć?

Informacje zawarte w tym materiale mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Opis dotyczy substancji czynnej i został przygotowany przez farmaceutę na podstawie dostępnych źródeł medycznych, w szczególności Charakterystyk Produktów Leczniczych oraz ulotek dla pacjenta. Decyzję o zastosowaniu, zmianie dawkowania lub odstawieniu leku należy zawsze podejmować po konsultacji z lekarzem. W razie wątpliwości dotyczących leczenia, dawkowania, działań niepożądanych lub interakcji należy zasięgnąć porady medycznej.