Najzdrowsze miejsce w internecie

Ból ucha u dziecka - jak pomóc? Leczenie i domowe sposoby

Ból ucha u dziecka, gorączka, ogólne złe samopoczucie – niestety, to mogą być objawy bakteryjnego zapalenia ucha środkowego. Jest to jedna z najczęściej spotykanych chorób wieku dziecięcego, bolesna i męcząca. Czy są inne przyczyny bólu ucha? Jakie są domowe sposoby na ból ucha u dziecka? Co oznacza ból ucha bez gorączki?
Wizyta dziecka u laryngologia
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Ból ucha u dziecka może mieć przyczyny bezpośrednie i pośrednie. Jakie?
  • Najczęściej ból ucha u dziecka jest wywołany przez zapalenie ucha środkowego. Jakie są inne powody tego stanu?
  • Ból ucha można łagodzić za pomocą domowych sposobów np. ciepłych, suchych okładów.
SPRAWDŹ TEŻ: Dlaczego boli ucho?
Spis treści

Czy ból ucha u dziecka zdarza się często?

Ból ucha u dziecka jest jednym z najczęściej spotykanych powodów konsultacji pediatrycznych. Dotyczy on zwłaszcza grupy dzieci młodszych do 5 roku życia.

Objawy zapalenia ucha u dziecka to m.in.:

  • silny, rozpierający ból ucha,
  • uczucie pełności w uchu,
  • pulsujący ból głowy,
  • upośledzenie słuchu o różnych nasileniach,
  • szum w uszach,
  • gorączka (u dzieci nawet do 40ºC, często z współwystępującą biegunką, dziecko może być rozdrażnione, płaczliwe),
  • ogólne złe samopoczucie,
  • niepokój i zaburzenia snu,
  • utrata apetytu, u niemowlaków występuje niechęć do ssania,
  • obfity wyciek ropny o nieprzyjemnym zapachu,
  • może dojść do perforacji błony bębenkowej, co łączy się ze złagodzeniem lub ustąpieniem dolegliwości bólowych,
  • możliwa bolesność uciskowa wyrostka sutkowatego,
  • małe dzieci próbują dotknąć ucha bądź je zakryć.

Poza uciążliwymi dolegliwościami choroba może doprowadzić do stałego pogorszenia lub utraty słuchu, a nawet do porażenia nerwu twarzowego. Aby zapobiec powikłaniom u dziecka, powinno się jak najszybciej rozpocząć leczenie.

Przyczyny bólu ucha u dziecka

Ta dolegliwość może być bezpośrednio spowodowana zmianami w obrębie struktur samego ucha, ale może też być tzw. bólem udzielonym - wywołanym przez pośrednie procesy chorobotwórcze w obrębie gardła, krtani, nosa czy jamy ustnej.

Do przyczyn bezpośrednich bólu ucha możemy zaliczyć:

  • ostre zapalenie ucha środkowego,
  • zapalenie ucha zewnętrznego,
  • uraz,
  • ciało obce w uchu,
  • zapalenie wyrostka sutkowatego,
  • obecność czopa woskowinowego,
  • nieumiejętne płukanie zatok.

Wśród przyczyn pośrednich dolegliwości usznych wymienić należy:

  • ból gardła,
  • ból zęba,
  • zapalenie zatok obocznych nosa,
  • zapalenie ślinianki przyusznej lub okolicznych węzłów chłonnych.

Przyczyną bólu może być także przewlekłe zapalenie ucha środkowego.

Nastąpić wtedy może:

  • ostre zapalenie wyrostka sutkowatego,
  • niedowład lub porażenie nerwu twarzowego,
  • zapalenie błędnika,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • ropień nadtwardówkowy i podtwardówkowy,
  • zakrzepowe zapalenie zatoki esowatej.

Skąd się bierze zapalenie ucha u dziecka?

Zapalenie ucha u dziecka często zaczyna się od przeziębienia w postaci wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych, które powoduje zapalenie trąbki słuchowej. Zapalenie może doprowadzić do całkowitego jej zablokowania, zamykając płyn w uchu środkowym.

Gromadzący się wysięk powoduje ucisk na błonę bębenkową, jej niedokrwienie, co w konsekwencji może spowodować perforację i ustąpienie dolegliwości bólowych. O dokonanej perforacji świadczy wydzielina w przewodzie słuchowym lub wyciek z ucha (najpierw surowiczy, potem ropny). 

Ze względu na ważne funkcje, jakie pełni trąbka słuchowa, istotne jest utrzymanie jej prawidłowej drożności.

Ból ucha u dziecka bez gorączki

Ostre zapalenie ucha często przebiega bez gorączki, a nawet bez bólu. Największa zachorowalność przypada na 6-24 miesiąc życia. Uważa się, że 19-63% dzieci do 1. roku życia co najmniej jeden raz doświadczyło zapalenia ucha (źródło: Alho O., Koivu M., Sorri M., Rantakallio P. The occurrence of otitis media in infants…)

Zapalenie ucha zewnętrznego

Ból ucha u dziecka bez gorączki może mieć różne podłoże, począwszy od powikłań po katarze, poprzez obecność w uchu ciała obcego, stan pourazowy, czopy woskowinowe aż po infekcje.

Ból ucha u dziecka związany z ostrym stanem zapalnym ucha zewnętrznego również może objawiać się bez podwyższonej temperatury ciała.

Zapaleniu ucha zewnętrznego mogą towarzyszyć:

  • bardzo silne dolegliwości bólowe, nawet przy najlżejszym dotknięciu płatka usznego,
  • obrzęk przewodu słuchowego,
  • świąd,
  • nasilanie się bólu przy żuciu,
  • promieniowanie bólu do szczęki.

Ponadto dziecko może trzymać się za ucho, zakrywać je rączką, płakać i krzyczeć z bólu, nie pozwalać się dotknąć w okolice ucha.

Zapalenie ucha środkowego

W przypadku zapalenia ucha środkowego, bólowi może towarzyszyć pogorszenie słuchu i wysięk z ucha. Małe dziecko może być rozdrażnione, płaczliwe i chwytać rączką za ucho. Ból ucha u dziecka bez gorączki może nasilać się w nocy i wybudzać malucha ze snu.

Jest to najczęstsza przyczyna dolegliwości. Ostre zapalenie ucha środkowego wywoływne jest przez:

  • zakażenia bakteryjne i wirusowe górnych dróg oddechowych,
  • dysfunkcję trąbki słuchowej,
  • podciśnienie w jamie bębenkowej,
  • zaburzenia transportu rzęskowo-śluzowego.

Na częstość występowania tej choroby mają wpływ:

  • złe warunki socjalno-ekonomiczne,
  • sezonowe infekcje wirusowe,
  • sztuczne karmienie w okresie niemowlęcym,
  • palenie tytoniu w domu, uczęszczanie do żłobka lub przedszkola,
  • wiek poniżej 6 lat,
  • zaburzenia immunologiczne,
  • rozszczep podniebienia,
  • zespół Downa,
  • rodzinne czynniki genetyczne.

U dzieci z zapaleniem ucha środkowego może, ale nie musi wystąpić gorączka.

Inne przyczyny bólu ucha

Ból ucha u dziecka bez gorączki może również występować bez objawów stanu zapalnego i co za tym idzie, mieć zupełnie inne podłoże. Dolegliwości bólowe ucha mogą towarzyszyć dziecku przy:

zdrowie
Ból gardła przy przełykaniu – przyczyny, domowe sposoby
Przeczytaj artykuł

Ból ucha u dziecka przy katarze

Ból ucha u dziecka przy katarze powodują zazwyczaj te same wirusy, które wywołują infekcję górnych dróg oddechowych. Stan ten nazywany jest kataralnym zapaleniem ucha, bądź nieżytowym zapaleniem ucha i stanowi rodzaj powikłania po przeziębieniu. 

W tym przypadku, ból wywołują patogeny, które z błony śluzowej nosa przedostają się na błonę śluzową trąbki słuchowej i ucha środkowego. Podczas kataru, śluzówka nosa dziecka produkuje nadmiar wydzieliny, która częściowo spływa nosem, a częściowo do gardła.

Tam z kolei znajduje się ujście do wspomnianej trąbki słuchowej. U dzieci trąbki słuchowe są krótsze i szersze niż u dorosłych, dlatego ból ucha przy katarze mogą odczuwać znacznie częściej.

Jak rozpoznać ból ucha u dziecka?

W przypadku pojawienia się bólu ucha u dziecka należy w pierwszej kolejności ocenić stopień nasilenia dolegliwości. Poziom bólu można zbadać dotykając okolicy ucha dziecka. 

Ponadto należy sprawdzić, czy w uchu nie znajduje się ciało obce lub nadmiar woskowiny oraz czy nie ma wysięku z ucha. Należy również zmierzyć temperaturę ciała dziecka, sprawdzić drożność nosa oraz ocenić, czy nie męczą go również inne dolegliwości.

W przypadku bólu ucha koniecznie należy zasięgnąć opinii pediatry lub laryngologa w celu ustalenia przyczyny dolegliwości i wdrożenia odpowiedniego sposobu leczenia. Podstawowym badaniem w diagnostyce bólu ucha jest badanie otoskopowe.

Powinno być ono przeprowadzone również u:

  • dzieci gorączkujących (zwłaszcza niemowląt),
  • dzieci z infekcjami dróg oddechowych,
  • u wymiotujących niemowląt,
  • dzieci manifestujących nieuzasadniony niepokój,
  • pacjentów zgłaszających niedosłuch.

Wykonać można również tympanometrię, czyli obiektywne badanie słuchu. Pozwala ono wykryć zapalenie ucha i niedosłuch.

Co na ból ucha u dziecka? Domowe leczenie

Domowe sposoby można stosować w przypadku, gdy nie mamy do czynienia z poważniejszą infekcją.

W przypadku podejrzenia zapalenia ucha środkowego, ciała obcego w uchu, czy zauważeniu innych niepokojących objawów, dziecku powinien udzielić pomocy lekarz.

Jeżeli nie ma przeciwwskazań ze strony lekarza, można stosować domowe sposoby, które mają przede wszystkim rozgrzać obolałe miejsca i w ten sposób uśmierzać ból. Warto również dziecku podać leki bez recepty np. przeciwbólowe w formie tabletek albo kropli.

Domowe sposoby na ból ucha u dziecka to m.in.:

  • olejek kamforowy – należy wcierać 1-2 krople z tyłu małżowiny usznej, do 3 razy dziennie;
  • oliwa z oliwek – delikatnie podgrzaną oliwę (ma być ciepła, nie gorąca), można w niewielkich ilościach (kropelkach) aplikować bezpośrednio do ucha.
  • okład z cebuli –  surowe plastry cebuli można owinąć czystą szmatką, bądź sok wcześniej wyciśnięty z cebuli wykorzystać do zrobienia kompresu, który przykładamy do ucha. Do kompresu można również użyć cebuli ugotowanej do miękkości.
  • czosnek - ze względu na swoje właściwości antyseptyczne, sokiem wyciśniętym ze świeżego czosnku można delikatnie smarować wewnętrzną stronę ucha.
  • rozgrzewanie ucha okładami z ciepłej wody, bądź przyłożenie do ucha termoforu.
  • delikatny masaż ucha - doprowadzi do poprawienia krążenia, ale nie spowoduje dodatkowych dolegliwości bólowych,
  • geranium - należy urwać listek, uformować kulkę i ją zgnieść, by roślina puściła sok, a następnie włożyć ją ostrożnie do ucha.

Jak leczyć ból ucha u dziecka?

Domowe sposoby na zapalenie ucha u dziecka nie wyleczą schorzenia, a mogą jednie pełnić funkcję pomocniczą w łagodzeniu dolegliwości bólowych. Ciepłe suche okłady mogą przyspieszyć pęknięcie błony bębenkowej i tym samym udrożnić odpływ dla wydzieliny.

Leczenie bakteryjne zapalenia ucha polega głównie na farmakoterapii.

W leczeniu stosuje się:

  • leki łagodzące objawy choroby,
  • leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, które zmniejszają proces zapalny w obrębie trąbki słuchowej
  • antybiotyki.

Ból ucha, zwłaszcza podczas pierwszej doby, należy leczyć bez względu na decyzję o zastosowaniu antybiotyku.

Natychmiastowe zastosowanie antybiotyku jest zalecane: u dzieci:

  • poniżej 6 miesiąca życia,
  •  poniżej 2 roku życia z obustronnym zapaleniem ucha środkowego,
  • z wysoką gorączką, wymiotami lub wyciekiem z ucha.

Należy rozważyć wykonanie tympanopunkcji z odessaniem zmian zapalnych, przepłukaniem jamy bębenkowej, a w niektórych przypadkach zalecany jest drenaż wentylacyjny.

Jak jeszcze złagodzić ból ucha?

W niektórych przypadkach wprowadza się leki przeciwhistaminowe i krople do nosa zawierające substancje obkurczające naczynia, w celu udrożnienia ujścia ucha od strony gardła.

Niekiedy konieczne okazuje się też wykonanie paracentezy, czyli zabiegu polegającego na nacięciu błony bębenkowej, żeby umożliwić odpływ ropnej wydzieliny z ucha.

Jak uniknąć bólu ucha u dziecka przy katarze?

Aby uniknąć bólu ucha dziecka przy katarze, warto zadbać o prawidłową toaletę nosa i poprawne usuwanie wydzieliny. Im mniej wirusów w nosie, tym mniejsze prawdopodobieństwo przedostania się ich do ucha środkowego.

Ból ucha przy katarze to dolegliwość wtórna, dlatego w przypadku kataralnego zapalenia ucha u dziecka ważne jest odpowiednie leczenie choroby pierwotnej.

W momencie gdy maluch odczuwa dolegliwości bólowe w uchu, najlepiej zgłosić się z nim do lekarza. Nie należy lekceważyć nawet najdrobniejszego uczucia kłucia w uchu, czy niedosłuchu lub przeciągającego się odczucia zatkanych uszu.

W profilaktyce zapaleń oraz innych przyczyn związanych z bólem ucha ważne jest jak najszybsze leczenie infekcji. Nie wolno narażać dzieci na dym tytoniowy i wszelkie mechaniczne uszkodzenia narządu słuchu.

Ze względu na ważne funkcje, jakie pełni trąbka słuchowa, istotne jest utrzymanie jej prawidłowej drożności.

Czytaj również

Bibliografia

  • Niemczyk, E., Dębska, M., & Zawadzka-Głos, L. (2015). Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci hospitalizowanych w roku 2014 w Klinice Otolaryngologii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. N Ped, 19, 87-92.
  • Niedzielska, G. Ocena skutecznoœci i bezpieczeństwa terapii ostrego zapalenia ucha œrodkowego u dzieci w praktyce ambulator ambulatoryjnej.
  • Szyfter, W., & Wierzbicka, M. (2009). Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci–problem stale aktualny. Pediatria Polska, 84(5), 446-449.
  • Lewandowska, M. (2020). Problemy rozwojowe dzieci w wieku przedszkolnym w przebiegu chorób ucha środkowego. Niepełnosprawność-Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, (37), 88-101.
  • Skotnicka, B. (2007). Powikłania zapaleń ucha środkowego u dzieci w dobie antybiotykoterapii. Otolaryngologia Polska, 61(5), 779-783.
  • Zielnik–Jurkiewicz B., Olszewska–Sosińska O., Rakowska M. Odległe wyniki leczenia drenażem wentylacyjnym przewlekłego wysiękowego zapalenia ucha środkowego u dzieci. Otolaryngol. Pol. 2006; 60: 181–186.
Marta  Roszkowska
Artykuł napisany przez
Marta Roszkowska
Redaktor naczelna medme.pl. Skonstruowana z zamiłowania do poznawania ludzi i świata. Z wykształcenia dziennikarka, specjalistka PR, trenerka i projektantka graficzna. Od ponad 20 lat spaja obszary mediów tradycyjnych z nowymi, współpracując po drodze z redakcjami, pisząc, fotografując, redagując, wydając gazety i serwisy internetowe. Na przestrzeni lat związana m.in. z Dziennikiem Łódzkim, serwisami Nasze Miasto i Moje Miasto. Obecnie swoje pasje i doświadczenie wykorzystuje w pracy nad rozwojem serwisu medme.pl.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Parenting
Przeczytaj artykuł
Dziecko autystyczne - jak rozpoznać? Historia Mateusza
Mateusz dziecko z autyzmem
Przeczytaj artykuł
Zespół Aspergera - objawy, diagnoza, przyczyny i leczenie
Dziecko układające puzzle
Przeczytaj artykuł
Gorączka przy ząbkowaniu - ile trwa i jaka temperatura?
Wysoka temperatura przy wyżynaniu zębów u dzieci
Podobne artykuły
Ból ucha - przyczyny i leczenie. Domowe sposoby
Ból za uchem. Co oznacza? Przyczyny bólu za uchem
Ból gardła u dziecka – jak leczyć? Domowe sposoby
Badanie słuchu u dzieci i noworodków - na czym polega?

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?
Sonda redakcyjna
Kiedy rozpoczęły się kolki u Twojego dziecka?