Leki na otyłość dla osób starszych – czy seniorzy mogą stosować analogi GLP-1?

Medme poleca

Nifuroksazyd Aflofarm, 100 mg, tabl.powl., 24 szt

4,79 PLN

Scholl, dezodorant do stóp 3w1, 150 ml

22,29 PLN

‹ ›

Dlaczego seniorom trudniej schudnąć? 

Wraz z wiekiem zmienia się skład ciała. Stopniowo zmniejsza się masa i siła mięśniowa, a zapotrzebowanie organizmu na energię może być niższe. Jednocześnie zwiększa się udział tkanki tłuszczowej, która częściej gromadzi się w okolicy brzucha i narządów wewnętrznych. Masa ciała lub BMI seniora mogą więc pozostawać podobne, mimo że mięśni jest coraz mniej, a tłuszczu coraz więcej. 

U części osób rozwija się otyłość sarkopeniczna, czyli połączenie nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej ze zmniejszoną masą, siłą lub sprawnością mięśni. Senior może mieć duży obwód talii i wysokie ryzyko metaboliczne, a jednocześnie być niedożywiony pod względem białka, witamin i innych składników. Ocena starszego pacjenta nie powinna więc opierać się wyłącznie na wadze i BMI. Znaczenie mają również: 

• obwód talii,  
• sposób odżywiania,  
• siła mięśniowa,  
• szybkość chodzenia, 
• zdolność wykonywania codziennych czynności. 

Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej, szczególnie trzewnej, sprzyja insulinooporności, cukrzycy typu 2, nadciśnieniu, zaburzeniom lipidowym i chorobom sercowo-naczyniowym. Otyłość może też nasilać dolegliwości stawów, utrudniać poruszanie się i przyspieszać utratę samodzielności. Seniorzy nie powinni przyjmować więc leków GLP-1 wyłącznie po to, aby zmniejszyć liczbę kilogramów. Celem terapii jest przede wszystkim ograniczenie zdrowotnych i funkcjonalnych następstw otyłości. 

Kalkulator BMI – oblicz online prawidłową masę ciała 

Reklama

Jak działają leki na odchudzanie? Czy trzeba mieć cukrzycę, żeby stosować leki GLP-1? 

Leki będące agonistami receptora GLP-1 naśladują działanie hormonu wydzielanego w przewodzie pokarmowym po posiłku. Oddziałują na mechanizmy regulujące apetyt, zwiększają uczucie sytości oraz pomagają ograniczyć głód i ilość spożywanego jedzenia. U osób z cukrzycą wspierają również kontrolę glikemii. Niektóre preparaty opóźniają opróżnianie żołądka, dzięki czemu uczucie pełności może utrzymywać się dłużej. 

W leczeniu otyłości stosuje się preparaty zawierające m.in. semaglutyd lub liraglutyd. W terapii wykorzystuje się także tirzepatyd, który działa jednocześnie na receptory GIP i GLP-1. Nie każdy agonista receptora GLP-1 jest jednak zarejestrowany jako lek na otyłość. Niektóre substancje z tej grupy stosuje się przede wszystkim w leczeniu cukrzycy typu 2. 

Cukrzyca nie jest warunkiem rozpoczęcia farmakologicznego leczenia otyłości. Senior bez cukrzycy może otrzymać odpowiedni preparat, jeżeli spełnia kryteria kwalifikacji, a lekarz oceni, że terapia będzie dla niego korzystna i bezpieczna. 

U osoby starszej zmniejszenie apetytu wymaga szczególnej ostrożności. Może ułatwiać redukcję tkanki tłuszczowej, ale może również spowodować, że pacjent zacznie jeść i pić zbyt mało. Szczególnie narażone są osoby, które już przed leczeniem miały mały apetyt, jadły nieregularnie, miały trudności z gryzieniem lub połykaniem albo traciły masę ciała bez wyraźnej przyczyny. 

Sprawdź leki GLP-1: które z nich są na odchudzanie i jakie dostępne są w Polsce? 

Reklama

Kto kwalifikuje się do leczenia GLP-1 w starszym wieku? 

Do terapii może kwalifikować się starsza osoba, u której otyłość lub nadwaga z powikłaniami wyraźnie pogarsza zdrowie, sprawność albo jakość życia. W przypadku leków przeznaczonych do kontroli masy ciała brane są pod uwagę m.in. otyłość oraz nadwaga, której towarzyszą choroby związane z nadmierną masą ciała. 

Samo spełnienie kryterium BMI nie wystarcza jednak do rozpoczęcia terapii u seniora. Znacznie ważniejszy od wieku metrykalnego jest biologiczny stan organizmu. Inaczej będzie oceniany aktywny i samodzielny 75-latek, któremu otyłość utrudnia poruszanie się i pogarsza kontrolę cukrzycy, a inaczej osoba w tym samym wieku z zespołem kruchości, niedożywieniem i niezamierzoną utratą masy ciała. 

Co lekarz bierze pod uwagę przed rozpoczęciem leczenia? 

Kwalifikacja powinna obejmować również elementy oceny geriatrycznej. Należy sprawdzić stan odżywienia, masę i siłę mięśniową, ryzyko upadków, sprawność ruchową oraz zdolność wykonywania codziennych czynności. Pomocna może być ocena sposobu wstawania z krzesła, szybkości chodzenia, równowagi i siły uścisku dłoni. 

Istotne są także pamięć, wzrok i sprawność manualna. Lekarz powinien ocenić, czy pacjent potrafi prawidłowo obsłużyć wstrzykiwacz, rozpoznać dawkę, pamiętać o terminach podawania i zareagować na działania niepożądane. Przy demencji, chorobie Alzheimera, znacznej wadzie wzroku lub problemach ze sprawnością dłoni może być potrzebna pomoc opiekuna. 

Znaczenie ma również wielolekowość. Senior może jednocześnie przyjmować insulinę, metforminę, inhibitory SGLT2, leki moczopędne, preparaty na nadciśnienie oraz inne produkty. Przed włączeniem terapii potrzebny jest przegląd całego schematu leczenia, w tym leków dostępnych bez recepty i suplementów.

Reklama

Kto nie powinien stosować leków GLP-1 na otyłość? 

Przeciwwskazania i środki ostrożności mogą różnić się między poszczególnymi preparatami. Nie można więc stworzyć jednej listy bezwzględnych przeciwwskazań obowiązującej dla wszystkich leków działających w szlaku GLP-1. Zawsze trzeba uwzględnić charakterystykę konkretnego produktu. 

Szczególnej ostrożności wymagają osoby z: 

• niedożywieniem lub dużym ryzykiem jego rozwoju, 
• niezamierzoną albo szybko postępującą utratą masy ciała, 
• bardzo małym apetytem, 
• zaawansowaną sarkopenią, 
• nasilonym zespołem kruchości, 
• nawracającymi wymiotami lub biegunkami, 
• odwodnieniem i zaburzeniami elektrolitowymi, 
• ciężkimi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, 
• trudnością w bezpiecznym i regularnym stosowaniu leków. 

Problemem może być również ciężka gastropareza, czyli znacznie opóźnione opróżnianie żołądka. Leki działające w szlaku GLP-1 mogą nasilać uczucie pełności, nudności, wymioty oraz trudności z przyjmowaniem odpowiedniej ilości jedzenia. 

Przewlekła choroba nerek nie zawsze wyklucza terapię. Ryzyko pojawia się jednak wtedy, gdy wymioty, biegunka albo małe spożycie płynów prowadzą do odwodnienia i pogorszenia czynności nerek. Możliwość zastosowania leku zależy od konkretnej substancji, stopnia niewydolności oraz stanu pacjenta. 

Decyzja powinna być szczególnie ostrożna u seniora niesamodzielnego, z zaawansowaną chorobą przewlekłą, zespołem kruchości albo ograniczoną możliwością zapewnienia odpowiedniego jedzenia i nawodnienia. W takich okolicznościach spadek masy ciała może nie przynieść oczekiwanej poprawy, a ryzyko utraty siły i niezależności może przewyższyć potencjalne korzyści. 

Reklama

Czy leki GLP-1 są bezpieczne dla seniorów? Jakie mogą powodować skutki uboczne? 

Leki GLP-1 mogą być bezpiecznie stosowane przez odpowiednio zakwalifikowanych seniorów, ale ich tolerancja wymaga uważnej obserwacji. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego. Należą do nich: 

• nudności, 
• wymioty, 
• biegunka, 
• zaparcia, 
• uczucie pełności, 
• ból brzucha, 
• niestrawność. 

Objawy często pojawiają się po rozpoczęciu terapii albo zwiększeniu dawki. U osoby starszej nawet łagodne dolegliwości mogą mieć poważniejsze konsekwencje. Ograniczenie jedzenia i picia może prowadzić do spadku ciśnienia, zaburzeń elektrolitowych, osłabienia, splątania lub upadku. 

Na odwodnienie mogą wskazywać suchość w ustach, oddawanie małej ilości moczu, ciemne zabarwienie moczu, zawroty głowy przy wstawaniu, osłabienie, senność lub splątanie. Utrzymujące się wymioty, biegunka albo niemożność przyjmowania płynów wymagają kontaktu z lekarzem. 

Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze problemy. Silny i utrzymujący się ból brzucha, zwłaszcza promieniujący do pleców oraz połączony z nudnościami lub wymiotami, może wskazywać na ostre zapalenie trzustki. Ból pod prawym łukiem żebrowym, gorączka lub zażółcenie skóry i białkówek oczu mogą natomiast towarzyszyć kamicy albo zapaleniu pęcherzyka żółciowego. 

Sam lek GLP-1 zwykle nie wiąże się z dużym ryzykiem hipoglikemii. Ryzyko wzrasta jednak przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub pochodnych sulfonylomocznika. Może być wtedy konieczna zmiana dawki dotychczasowego leku przeciwcukrzycowego, ale decyzję powinien podjąć lekarz. 

Hipoglikemia u seniora może objawiać się nie tylko drżeniem rąk, głodem i poceniem, lecz także nagłym osłabieniem, zmianą zachowania, splątaniem, zaburzeniami równowagi lub utratą przytomności. Zwiększa to ryzyko upadków i złamań. 

Pilnej konsultacji wymagają m.in.: 

• uporczywe wymioty lub biegunka, 
• brak możliwości przyjmowania płynów, 
• silny lub narastający ból brzucha, 
• splątanie, omdlenie lub utrata przytomności, 
• częste hipoglikemie, 
• gwałtowna utrata masy ciała, 
• pogorszenie siły i zdolności chodzenia, 
• powtarzające się upadki, 
• objawy odwodnienia, 
• ból pod prawym łukiem żebrowym z gorączką lub żółtaczką. 

Przeczytaj także: Ból podbrzusza i pleców - przyczyny. Jak poradzić sobie z podobną dolegliwością? 

Reklama

GLP-1 a utrata mięśni – jak zapobiegać sarkopenii u seniora? 

Podczas leczenia nie można kontrolować wyłącznie liczby kilogramów, ponieważ część utraconej masy może stanowić tkanka beztłuszczowa, w tym mięśnie. Jest to szczególnie istotne u osób starszych, które już z powodu starzenia się organizmu mają mniejszą rezerwę mięśniową. 

Utrata mięśni może oznaczać trudniejsze wstawanie z krzesła, wolniejszy chód, gorszą równowagę, większe ryzyko upadku i stopniową utratę samodzielności. Pacjent może więc ważyć mniej, ale funkcjonować gorzej. Celem terapii powinna być redukcja nadmiaru tkanki tłuszczowej przy możliwie najlepszej ochronie mięśni, kości i sprawności. 

Podstawą profilaktyki sarkopenii jest odpowiednia podaż białka, dopasowana do stanu odżywienia, aktywności i funkcji nerek. Jego źródłami mogą być: 

• mleko, jogurt, kefir, skyr i twaróg, 
• jaja, 
• ryby, 
• chude mięso, 
• tofu i inne produkty sojowe, 
• soczewica, fasola i ciecierzyca. 

Przy małym apetycie lepiej mogą sprawdzać się niewielkie posiłki o dużej wartości odżywczej niż duże porcje, których senior nie jest w stanie zjeść. Produkty zawierające białko warto rozłożyć między kilka posiłków. Jeżeli dieta nie pokrywa potrzeb, lekarz lub dietetyk może rozważyć zastosowanie żywności medycznej. 

Drugim filarem ochrony mięśni jest aktywność fizyczna, szczególnie trening oporowy. Nie musi on oznaczać intensywnych ćwiczeń na siłowni. W zależności od sprawności pacjenta może obejmować wstawanie z krzesła, ćwiczenia z taśmami, lekkimi ciężarkami lub masą własnego ciała.

Program ruchowy warto uzupełnić o spacery, ćwiczenia równowagi, ćwiczenia poprawiające ruchomość oraz rehabilitację. Rodzaj i intensywność aktywności powinny być dostosowane do stanu serca, stawów, równowagi i aktualnej wydolności seniora. 

Sprawdź też: Demencja starcza - jak jej zapobiegać poprzez ćwiczenia?

Reklama

Jak prowadzić i monitorować leczenie GLP-1 u osoby starszej? 

Leczenie rozpoczyna się od dawki początkowej właściwej dla danego produktu, a następnie stopniowo ją zwiększa. Ma to ograniczyć dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Senior nie powinien samodzielnie przyspieszać zwiększania dawki ani dążyć do dawki maksymalnej za wszelką cenę. 

Przy nasilonych nudnościach, zaparciach, biegunce lub znacznym ograniczeniu jedzenia lekarz może zdecydować o wolniejszym zwiększaniu dawki, pozostaniu przy niższej dawce albo zmianie leczenia. Sposób postępowania po pominięciu dawki zależy od konkretnego preparatu. Nie należy przyjmować dawki podwójnej. 

W czasie terapii należy kontrolować: 

• tempo zmniejszania masy ciała, 
• apetyt i wielkość spożywanych porcji, 
• ilość wypijanych płynów, 
• nudności, wymioty, biegunki i zaparcia, 
• siłę mięśni i zdolność chodzenia, 
• równowagę i występowanie upadków, 
• glikemię oraz objawy hipoglikemii, 
• ciśnienie tętnicze, 
• czynność nerek, 
• codzienną samodzielność i jakość życia. 

Badania kontrolne mogą obejmować glukozę, HbA1c, kreatyninę, eGFR oraz – w uzasadnionych sytuacjach – elektrolity i próby wątrobowe. Zakres i częstotliwość kontroli dobiera się do chorób współistniejących, stosowanych leków oraz zgłaszanych objawów. 

Dieta podczas leczenia powinna składać się z niewielkich, ale odżywczych posiłków. Przy nudnościach zwykle lepiej tolerowane są potrawy lekkostrawne, niezbyt tłuste i spożywane powoli. Senior powinien regularnie przyjmować płyny, chyba że z powodu niewydolności serca lub zaawansowanej choroby nerek otrzymał inne zalecenia. 

Opiekun może pomagać w pilnowaniu terminów, prawidłowej obsłudze wstrzykiwacza, przygotowywaniu posiłków, kontrolowaniu nawodnienia oraz obserwacji działań niepożądanych. Leczenie trzeba ponownie ocenić, jeśli pacjent traci masę ciała zbyt szybko, staje się wyraźnie słabszy, przestaje jeść, ma częste upadki albo nie odnosi oczekiwanych korzyści. Nie powinien jednak samodzielnie zmieniać dawki ani odstawiać leku.