Najzdrowsze miejsce w internecie

Na czym polega punkcja i jakie są do niej wskazania? Sprawdź, czy boli

Punkcja to zabieg, który ma szerokie zastosowanie w medycynie, pozwala na odbarczenie zmienionych chorobowo miejsc, podanie leków a także pobranie materiału do badań mikroskopowych. U wielu pacjentów budzi jednak lęk, chorzy boją się bólu i powikłań po wykonaniu punkcji. Czy słusznie?
Rodzaj badania kręgosłupa
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Punkcja to inwazyjny zabieg, który polega na nakłuciu wybranej części ciała pacjenta, w celu pobrania próbki do badania lub usunięcia płynu z zaatakowanego chorobą organu.
  • Można wykonać punkcję różnych narządów. Do najczęściej wykonywanych punkcji należy punkcja: lędźwiowa, stawu i kolana, opłucnej, nerek, zatok, torbieli jajnika oraz w ciąży.
  • Ze względu na to, że punkcja jest zabiegiem inwazyjnym, zawsze istnieje ryzyko powikłań. Sam zabieg trwa jednak bardzo krótko i jest raczej bezbolesny.
SPRAWDŹ TEŻ: Biopsja tarczycy – na czym polega i jakie ryzyko ze sobą niesie?
Spis treści

Reklama

Co to jest punkcja?

Punkcja to nic innego, jak nakłucie wybranej części ciała pacjenta, które wykonuje się po to, żeby pobrać próbki do badania lub usunąć płyn z zaatakowanego chorobą organu, np. przy zapaleniu zatok czy zapalenia opłucnej, płuc, niewydolności serca, niewydolności nerek, gruźlicy, chorobach nowotworowych

Wskazaniem do punkcji jest też konieczność zbadania płynu mózgowo-rdzeniowego, czy ocena ryzyka wad wrodzonych płodu. Punkcja wykorzystywana jest także przy zapłodnieniu in vitro.

Punkcja jest zawsze zabiegiem inwazyjnym, który może powodować różnego rodzaju powikłania. Bardzo często pacjenci skierowani na nią zastanawiają się czy punkcja boli. Obawy są niepotrzebne, bo zabieg wykonywany jest najczęściej w znieczuleniu miejscowym, a czasem nawet w znieczuleniu ogólnym.

Punkcja lędźwiowa

Punkcję lędźwiową przeprowadza się najczęściej, żeby pobrać do badania płyn rdzeniowo-mózgowy u pacjentów z podejrzeniem zakażenia ośrodkowego układu nerwowego, czyli zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia mózgu. Punkcja lędźwiowa wykrywa także i może być wykonywana  przy:

  • chorobach autoimmunologicznych,
  • chorobach metabolicznych,
  • drgawkach o niejasnej etiologii,
  • neuropatiach,
  • podejrzeniu krwawienia do przestrzeni podpajęczynówkowej.

W trakcie punkcji kręgosłupa można również podać pacjentowi znieczulenie zewnątrzoponowe czy leki w terapii nowotworowej.

Wielu pacjentów obawia się zabiegu i pyta, czy punkcja lędźwiowa boli. Choć zabieg jest inwazyjny zazwyczaj trwa bardzo krórtko i poza nakłuciem jest bezbolesny. 

W trakcie punkcji lędźwiowej igłę wbija się w przestrzeń podpajęczynówkową kręgosłupa, najczęściej między czwartym i piątym kręgiem lędźwiowym.

Ile powinien leżeć pacjent po punkcji lędźwiowej? Najbardziej optymalnym rozwiązaniem jest pozostanie przez pacjenta po zabiegu w stanie spoczynku (leżąc na płasko) minimum 12 godzin. Jeśli wystąpi (dalej omówiony) zespół popunkcyjny po zabiegu, w przyszłości czas leżenia po zabiegu należy wydłużyć dwuktronie.

Czy mogą wsytąpić powikłania po punkcji lędźwiowej? U pacjentów poddanych zabiegowi najczęściej dochodzi do powstania tzw. zespołu popunkcyjnego, który objawia się bólem w okolicy nakłucia. Jak długo może trwać ból pleców po punkcji? Czasem jest to nawet do pięciu dni po zabiegu. Dodatkowo u pacjenta może pojawić się także:

  • sztywność karku,
  • szum w uszach,
  • niedosłuch,
  • nudności,
  • światłowstręt.

Objawy zespołu popunkcyjnego najczęściej ustępują po tygodniu.

Groźnym powikłaniem punkcji lędźwiowej mogą być powikłania ropne objawiające się ropnym zapaleniem kręgów, ropnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, czy powstaniem ropnia.

Do innych, raczej rzadkich, powikłań punkcji lędźwiowej należą:

  • podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych objawiające się bólem, wymiotami oraz nasilenie objawów oponowych,
  • krwawienie podpajęczynówkowe,
  • krwawienie podtwardówkowe,
  • krwiak nadtwardówkowy,
  • wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego,
  • guz epidermoidalny.

Reklama

Punkcja stawu i punkcja kolana

Można wykonać punkcję każdego stawu, choć najczęściej w ten sposób podaje się leki lub usuwa płyn ze stawu kolanowego, stawu biodrowego, łokciowego i barkowego. Pobranie płynu z chorego stawu pozwala lekarzowi od razu ocenić, czy ma on charakter zapalny.

Płyn może zostać poddany także badaniom pod mikroskopem, jeśli mamy podejrzenie np. dny moczanowej. Usunięcie płynu ze stawu, czyli tzw. odbarczenie powinno przynieść pacjentowi natychmiastowa ulgę.

Jakie są możliwe powikłania po punkcji kolana? W ciągu doby po wykonaniu punkcji kolana pacjent może odczuwać niewielki ból stawu. Konieczny jest kontakt z lekarzem, jeśli silny ból pojawia się w ciągu 2 dniu od zabiegu, a do tego miejsce punkcji jest opuchnięte, zaczerwienione i ciepłe.

Zakażenie stawu jest rzadkim powikłaniem po punkcji kolana, ale nie można go lekceważyć i konieczna jest pomoc medyczna.

Czasem po punkcji kolana może pojawić się krwawienie wewnątrzstawowe. Pacjent może zaobserwować u siebie także podwyższenie ciśnienia tętniczego i zwiększenie stężenia glukozy we krwi, jeśli w trakcie punkcji podano mu glikokortykosteroid.

Punkcja torbieli jajnika

Punkcja jest niezbędnym zabiegiem, gdy pojawi się torbiel na jajniku, zwłaszcza taka, która nie reaguje na leczenie farmakologiczne. Punkcja pozwala na opróżnienie torbieli z płynu i ewentualne przesłanie go do badania.

Punkcję jajników, a w zasadzie torbieli, która sie z nich znajduje wykonuje się nakłuwając jajnik od strony pochwy. Zabieg najczęściej jest wykonywany w znieczuleniu ogólnym, a lekarz cały proces wykonuje pod kontrolą USG.

Reklama

Punkcja in vitro

Punkcję jajnika wykonuje się także przy zapłodnieniu in vitro. Nakłucie jajnika wykonuje się pod kontrolą USG, żeby precyzyjnie pobrać płyn pęcherzykowy z komórkami jajowymi. Pobrany materiał jest przenoszony do laboratorium embriologicznego i umieszczany w inkubatorze.

Zabieg trwa 10-20 minut. Po tym czasie pacjentka zostaje wybudzona. Po narkozie może odczuwać:

  • nudności,
  • suchość w ustach,
  • pragnienie,
  •  ból w podbrzuszu.

Pacjentka nie powinna po narkozie wracać sama do domu i prowadzić samochodu.

Punkcja nerki

Wskazaniem do wykonania punkcji jest torbiel na nerce, które zazwyczaj nie dają żadnych objawów. Punkcja jest jednak konieczna, gdy torbiel jest bardzo duża, gdy pacjent odczuwa bóle w okolicy lędźwiowej lub w przypadkach częstych nawracających infekcji układu moczowego.

Zabieg może nieść za sobą ryzyko powikłań, zwłaszcza krwawień, ponieważ nerka jest organem bardzo unaczynionym. Bardzo rzadko podczas punkcji nerki dochodzi do uszkodzenia szypuły nerkowej czy uszkodzenia jelit. 

Punkcja opłucnej

Jama opłucnej to przestrzeń, która znajduje się między opłucną plucną, czyli błoną otaczającą płuca a opłucną trzewną, czyli tą wewnątrz klatki piersiowej. Prawidłowo w opłucnej znajduje się bardzo niewielka ilość plynu, który ułatwia oddychanie, a dokładniej ruchy oddechowe.

Wiele chorób, np.; zapalenie płuc, opłucnej, niewydolność nerek, gruźlica, itd. sprawia, że w opłucnej gromadzi się zbyt duża ilość tego płynu. Jego lość od 500 do 1000 ml naciska on na płuca i znacznie utrudnia proces oddychania.

Aby zdiagnozować przyczynę takiego stanu dokonuje się punkcji płuc, a dokładnie opłucnej w celu pobrania próbki do badania.

Poza wskazaniami diagnostycznymi, warto wykonać punkcję opłucnej również w celu usunięcia gromadzącego się w niej płynu i zmniejszeniu dusznośći (jest to tzw. punkcja lecznicza).

Punkcja zatok

Ostre zapalenia i przewlekłe zapalenie zatok, które nie poddaje się leczeniu farmakologicznemu może wymagać wykonania punkcji zatok. To nieprzyjemny zabieg najczęściej wykonywany w znieczuleniu miejscowym, który pozwala z jednej strony na podanie leku bezpośrednio do zatoki, a z drugiej udrożnieniu zatoki, ściągnięciu wydzieliny i poddaniu jej badaniu. To pozwala na dobranie odpowiedniego rodzaju antybiotyku.

Punkcja zatoki czołowej to tzw. punkcja Becka. Wykonuje się również punkcję zatoki szczękowej. Powikłaniami po tych zabiegach mogą być:

  • ropnie zewnątrzoponowe i wewnątrzoponowe,
  • zapalenie opon mózgowych,
  • ropowica oczodołu,
  • zapalenie nerwu wzrokowego,
  • zapalenie spojówek,
  • zapalenie szpiku kości czaszki
  • sepsa.

Punkcja w ciąży

Punkcję, która jest zabiegiem inwazyjnym przeprowadza się również u kobiet ciężarnych w ramach badań profilaktycznych. To tzw. amniopunkcja, która pozwala wykryć wady genetyczne płodu.

Badanie wykonuje się od 13. tygodnia ciąży. Lekarz przy pomocy USG ustala się położenie dziecka, nakłuwa pęcherz płodowy i pobiera się płyn owodniowy. Próbka trafia do laboratorium, w którym wykonuje się badanie zestawu chromosomów dziecka (tzw. określenie kariotypu).

Badanie jest zalecane:

  • kobietom powyżej 35. roku życia (lub gdy ojciec ma więcej niż 55 lat),
  • matkom, które urodziły wcześniej dzieci z wadami genetycznymi, wadami ośrodkowego układu nerwowego lub chorobą metaboliczną.

Dzięki amniopunkcja można także ustalić ojcostwo.

Amniopunkcja jest zabiegiem podwyższonego ryzyka, bo w jej wyniku może dojść m.in. do pęknięcia pęcherza płodowego, uszkodzenia łożyska, pępowiny, przedwczesnego odpłynięcia wód płodowych

Czytaj również

Bibliografia

  • A. Bogucki1, M. Białecka, A. Gajos, S. Budrewicz, M. Siemiński4, M. Rudzińska-Bar, Punkcja lędźwiowa — zalecenia grupy ekspertów Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, Polski Przegląd Neurologiczny, Tom 16, nr. 4, 2020.
  • J. J. Pietrzyk, H. Szajewska, J. Mrukowicz: ABC zabiegów w pediatrii. Podręcznik dla studentów medycyny, pielęgniarek i lekarzy. Medycyna Praktyczna, Kraków 2010
  • Czajka R. Poród przedwczesny. W: Ciąża wysokiego ryzyka. Red. Bręborowicz G. Poznań: OWN, 2010, 121-135..
  • Skałbania J, Skórnicki R, Spelak L. W sprawie powikłań móz-gowych po nakłuciu zatoki szczękowej. Pol Tyg Lek. 1970; 29:1092-1094.
  • Diagnostyka prenatalna z elementami perinatologii. Red. Wielgoś M. Via Medica. 2009.
Joanna Barczykowska-Tchorzewska
Artykuł napisany przez
Joanna Barczykowska-Tchorzewska
Od początku związana z dziennikarstwem medycznym. Autorka licznych wywiadów, artykułów oraz reportaży poświęconych zdrowiu i medycynie. Wyróżniona w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2015 przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia. W latach 2009-2010 związana z Gazetą Wyborczą, od 2010 do 2015 roku odpowiadała za dział zdrowie w serwisach i dzienniku „Polska The Times. Dziennik Łódzki”. Od 2016 roku związana z Medme.pl, jako redaktor naczelna portalu i wiceprezes spółki Pharma Partner.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Wymień igłę po użyciu! - higiena iniekcji w leczeniu cukrzycy
higiena iniekcji w leczeniu cukrzycy
Przeczytaj artykuł
Koronarografia serca – na czym polega i ile trwa badanie?
Lekarz podczas zabiegu na sali operacyjnej
Przeczytaj artykuł
Badanie ALT – norma i wyniki. Co znaczy wysokie alt?
Próba krwi do badania poziomu ALT
Podobne artykuły
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
WBC morfologia - norma, wyniki i ich interpretacja
Badanie na gronkowca – jakie i ile kosztuje? Diagnostyka
Badanie urodynamiczne - na czym polega, ile kosztuje?
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Ból gardła u dziecka? 🤒
Sprawdź, co pomaga!