Test DNA na ojcostwo (ustalenie ojcostwa) – skuteczność

test dna

 

Ocena użytkowników

(liczba ocen 3)

Testy DNA na ojcostwo to badania, dzięki którym możliwe jest wykluczenie lub potwierdzenie tego, czy badany mężczyzna jest ojcem danego dziecka. Standardowe testy na ojcostwo są całkowicie nieinwazyjne i bezbolesne, a ich skuteczność wynosi 99,999%.

Badania DNA na ojcostwo – wprowadzenie

DNA to inaczej kwas deoksyrybonukleinowy, czyli kod genetyczny. Większość kodu genetycznego wygląda u wszystkich ludzi tak samo, ponieważ jest wspólna dla naszego gatunku. Istnieją jednak wiązania, które umożliwiają sprawdzenie, czy rodzicami dziecka są badane osoby - dwie, lub jedna. Analiza polega na porównaniu zmiennych fragmentów kodu (nazywanych markerami DNA) dziecka, ojca i matki lub wyłącznie dziecka i ojca.

Markery DNA dziecka składają się w połowie z takich samych wiązań jak kod matki, a w połowie z tych pochodzących z kodu ojca. Dzięki temu naukowcy są w stanie określić z dokładnością 99,999%, czy badany mężczyzna jest ojcem dziecka, lub całkowicie wykluczyć ojcostwo.

Test na ojcostwo - gdzie go zrobić, jakie są warunki?

Test na ojcostwo przeprowadzają wyspecjalizowane laboratoria. Badania DNA są zlecane przez sąd w celu zdobycia dowodu potrzebnego w różnego rodzaju sprawach, ale można je wykonać także prywatnie. Niezbędna do wykonania testu na ojcostwo (niezleconego przez sąd) jest pisemna zgoda obu opiekunów prawnych dziecka. Ojciec nie może wykonać takiego badania bez wiedzy matki dziecka.

Do przeprowadzenia badania konieczna jest próbka materiału biologicznego dziecka, ojca i matki. Możliwe jest także wykonanie testu na ojcostwo bez wykorzystania próbki genetycznej matki. Co ciekawe, testy na ojcostwo można wykonać jeszcze w czasie ciąży, a także po śmierci ojca - te przypadki opisujemy w dalszej części tekstu.

W skrócie:

● testy na ojcostwo wykonują wyspecjalizowane laboratoria,

● do wykonania badania konieczna jest zgoda obu opiekunów prawnych dziecka,

● ojciec nie może wykonać testu bez zgody matki dziecka,

● test na ojcostwo może zostać zlecony przez sąd,

● do testu konieczna jest próbka biologiczna ojca i dziecka,

● badanie DNA można wykonać także w trakcie ciąży lub po śmierci ojca.

Zobacz też: Późne ojcostwo zwiększa ryzyko choroby?

Test na ojcostwo, krok po kroku

Przebieg wszystkich badań DNA jest podobny. Podstawą i koniecznym warunkiem do przeprowadzenia testu na ojcostwo jest pobranie próbki materiału genetycznego od dziecka i ojca. Taką próbkę stanowi zazwyczaj wymaz z zewnętrznej części policzka. Badanie można wykonać także na podstawie:

  • kropli krwi,
  • włosa wyrwanego wraz z cebulką,
  • nabłonka pobranego np. ze szczoteczki do zębów, zużytej chusteczki do nosa, czy smoczka.

Próbka biologiczna matki nie jest niezbędna do testów na ojcostwo i nie wpływa na skuteczność wyniku. Pobrany materiał trafia do laboratorium, w którym zostaje oddzielony od pozostałych komórek i w ten sposób wyodrębniony do analizy. Laborant porównuje markery DNA, czyli zmienne fragmentu kodu genetycznego, które w dużym stopniu różnią się u poszczególnych osób. Dzięki temu, że markery DNA każdego człowieka składają się w połowie z kodu matki, a w połowie z kodu ojca, możliwe jest skuteczne wykluczenie lub ustalenie tego, czy badany mężczyzna jest ojcem dziecka.

Uproszczony schemat przebiegu testu na ojcostwo:

  1. Pobranie próbki materiału biologicznego - zazwyczaj jest to wymaz z wewnętrznej strony policzka.
  2. Transport próbki do laboratorium.
  3. Wyodrębnienie kodu DNA od innych komórek - próbka jest zanurzana w roztworach rozpuszczających białka i tłuszcze.
  4. Analiza DNA - porównanie markerów DNA dziecka z markerami kodu genetycznego ojca. Analiza jest powtarzana kilkukrotnie, aby wynik był jak najbardziej wiarygodny.
  5. Wykluczenie ojcostwa lub obliczenie jego prawdopodobieństwa.

Potwierdzenie ojcostwa na podstawie badania DNA odbywa się dzięki możliwości porównania markerów kodu genetycznego (tych fragmentów, które są różne dla różnych ludzi, ale składają się w połowie z kodu matki, w połowie z kodu ojca) dziecka i ojca. Jeżeli warianty w kodzie dziecka, które nie należą do kodu matki, zgadzają się z wariantami genotypu badanego mężczyzny, obliczane jest prawdopodobieństwo z jakim jest on ojcem. Analiza jest powtarzana dopóki prawdopodobieństwo osiągnie 99,999%. Nie ma obecnie innej, równie wiarygodnej metody na ustalenie ojcostwa, dlatego badania DNA stanowią często dowód w sprawach sądowych.

Korzyści wynikające z potwierdzenia ojcostwa

● Pozbycie się wątpliwości, które zaburzają funkcjonowanie rodziny.

● Stabilizacja związku - potwierdzenie ojcostwa przynosi ulgę, pozwala na dalsze planowanie przyszłości i wspólne wychowywanie dziecka.

● Zapewnienie dziecku dobrych warunków do rozwoju - dobre relacje między rodzicami, atmosfera ciepła i wzajemnej pomocy odgrywają kluczową rolę w procesie prawidłowego rozwoju psychofizycznego dziecka.

Zaprzeczenie ojcostwa

Zaprzeczenie, czy inaczej wykluczenie ojcostwa następuje w momencie, gdy kod genetyczny dziecka nie ma odpowiednio dużo cech wspólnych z kodem badanego mężczyzny. Analiza DNA w tym przypadku jest niepodważalna. Zgodnie z tym, w jaki sposób tworzone są łańcuchy markerów DNA, połowa genotypu dziecka zgadza się z genotypem ojca. Jeśli tak nie jest, oznacza to, że badany mężczyzna na pewno nie jest ojcem dziecka.

Test DNA na ojcostwo w czasie ciąży

Badanie DNA w celu ustalenia ojcostwa można przeprowadzić już w trakcie ciąży. Istnieje kilka metod uzyskania próbki DNA dziecka, niezbędnej do takiego testu.

Badanie DNA z kropli krwi matki

Najnowocześniejsza z nich jest całkowicie bezinwazyjna i nie zagraża życiu dziecka, ani matki. Badanie, o którym mowa polega na wyodrębnieniu DNA dziecka z kropli krwi matki. Jest to możliwe dzięki temu, że rozkładające się komórki łożyska trafiają do krwiobiegu kobiety. Testy DNA na ojcostwo oraz testy pod kątem chorób genetycznych, które są wykonywane w ten sposób to obecnie najbardziej zaawansowany i najbezpieczniejszy sposób na uzyskanie wiarygodnego wyniku badania przeprowadzanego przed poczęciem.

Biopsja kosmówki - pobranie komórek zewnętrznej błony płodowej

Bardziej inwazyjną, i niestety nadal dość powszechną metodą na wykonanie testu DNA na ojcostwo w czasie ciąży, jest pobranie komórek kosmówki, czyli zewnętrznej błony płodowej, za pomocą cienkiej igły wprowadzanej przez nakłucie w brzuchu lub poprzez pochwę matki. Próbka pobrana w ten sposób posiada pełen genotyp nienarodzonego jeszcze dziecka. Minusem tej metody jest zagrożenie poronieniem - statystycznie zdarza się ono raz na 200 przypadków.

Amniopunkcja - pobranie płynu owodniowego

Innym sposobem na pobranie materiału z genotypem dziecka jest wyodrębnienie go z płynu owodniowego. Lekarz pobiera go przy użyciu igły wprowadzonej do brzucha pacjentki. Ryzyko wystąpienia poronienia jest znacznie niższe niż w przypadku wcześniej opisywanej metody.

Test na ojcostwo po śmierci mężczyzny

Badanie DNA w celu ustalenia ojcostwa jest czasem konieczne po śmierci mężczyzny, który ma zostać poddany testowi. Zdarza się tak zazwyczaj w trakcie trwania śledztwa lub na potrzeby spraw sądowych związanych np. z dziedziczeniem majątku. Istnieją dwie główne metody pozwalające na wykonanie testu na ojcostwo. Pierwsza z nich polega na pobraniu mikrośladów DNA denata, druga - na uzyskaniu jego genotypu na podstawie próbek krewnych.

Czytaj też: Badania genetyczne jako profilaktyka chorób genetycznych

Ustalenie ojcostwa na podstawie mikrośladów denata

Testy na ojcostwo z wykorzystaniem mikrośladów są szybsze i prostsze. Próbka jest pobierana z naskórka, krwi lub komórek pozostawionych na przedmiotach należących do zmarłego np. z jego grzebienia, szczotki do włosów, golarki itp. Analiza przebiega dokładnie tak samo jak w przypadku żyjącego mężczyzny - z próbki wyodrębniony zostaje kod, a następnie porównywane są markery DNA dziecka i zmarłego mężczyzny.

Testy DNA zmarłego na podstawie genotypu krewnych

Jeżeli pobranie mikrośladów zmarłego jest już niemożliwe, konieczne jest zaangażowanie do badania jego krewnych z linii męskiej. Każdy mężczyzna dziedziczy chromosm Y, który przekazywany z pokolenia na pokolenia, ulega bardzo małym zmianom. Oznacza to, że może on występować w niezmienionej formie zarówno u ojca, jak i dziadka denata. Jeżeli chromosom Y wygląda tak samo u dziecka, denat najprawdopodobniej był jego ojcem. Niestety, jeśli chromosom Y uległ mutacji (zdarza się to bardzo rzadko), analiza nie jest możliwa.

Testy DNA na ojcostwo to wiarygodna i obecnie najskuteczniejsza metoda na potwierdzenie lub zaprzeczenie ojcostwa.