Najzdrowsze miejsce w internecie

Kaszel u niemowlaka - co pomaga i kiedy udać się do lekarza?

Kaszel u niemowlaka wzbudza duże obawy u rodziców. Czy faktycznie jest groźny? Poznaj jego przyczyny i dowiedz się, jak je rozpoznać. Które sposoby na kaszel u maluszka sprawdzą się najlepiej?
Niemowlak ma kaszel
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Kaszel u niemowlaka najczęściej jest objawem infekcji wirusowej. Czego jeszcze?
  • Katar i kaszel u niemowlaka bez gorączki jak najbardziej może stanowić manifestację schorzeń wirusowych.
  • Leczenie kaszlu u niemowląt może wymagać podania syropu. Jakie preparaty mogą być stosowane u najmłodszych pacjentów?
SPRAWDŹ TEŻ: Co oznaczają różne rodzaje kaszlu u dziecka?
Spis treści

Czy kaszel u niemowlaka zdarza się często?

Kaszel u niemowlaka to powszechne zjawisko występujące od pierwszych tygodni życia, nie zawsze na tle chorobowym.

Już w okresie noworodkowym maluch może pokasływać nawet kilkanaście razy dziennie, co często stanowi odruch fizjologiczny służący oczyszczaniu dróg oddechowych.

Zazwyczaj jednak kaszel u dziecka jest objawem infekcji wirusowej lub bakteryjnej. Zdarza się też, że niemowlak kaszle długo po chorobie, co jest efektem uszkodzenia nabłonka oddechowego w czasie jej trwania.

U dziecka 2-, 3-, 4-, 5-miesięcznego infekcje nie są tak częste ze względu na obecność przeciwciał matki, nabytych w czasie życia płodowego.

Później jednak maluch traci wrodzoną odporność, a zanim nabierze własną, staje się wyjątkowo podatny na zakażenia różnego typu. Przed ukończeniem pierwszego roku możliwe jest też ujawnienie się astmy, której kaszel jest jednym z podstawowych symptomów.

Do tego należy dodać inne czynniki chorobowe, a także środowiskowe, takie jak wysuszone powietrze czy dym papierosowy.

Należy pamiętać, że kaszel niemowlaka, podobnie jak w przypadku dzieci starszych oraz osób dorosłych, nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem związanym z różnego typu podrażnieniami.

Kasłanie jest odruchem obronnym organizmu, mającym na celu ochronę błon śluzowych układu oddechowego.

Przyczyny kaszlu u niemowlaka

Główne przyczyny kaszlu u niemowląt to:

  • Infekcje powodowane przez wirusy RS, rynowirusy, koronawirusy czy  wirusy grypy. Najczęściej występuje wówczas u niemowlaka kaszel przy katarze, będąc efektem podrażnienia śluzówek przez spływającą wydzielinę;
  • Infekcje bakteryjne, za które odpowiadają m.in. takie drobnoustroje, jak: Streptococcus pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae czy Legionella pneumophila. Pierwszy z nich jest najczęstszą przyczyną zapalenia płuc.
  • Covid, który objawia się przede wszystkim kaszlem. Mimo, że małe dzieci rzadko przechodzą ciężkie zakażenie, zdarza się, że choroba manifestuje się nawet w wieku niemowlęcym.
  • Astma, zwana też dychawicą - przewlekła choroba zapalna oskrzeli, w przebiegu której występuje zwężenie dróg oddechowych, skurcz oskrzeli oraz ich nadreaktywność. W dużej mierze jest uwarunkowana genetycznie, może mieć podłoże alergiczne lub infekcyjne.
  • Refluks u niemowląt, którego efektem jest wędrowanie zakwaszonych resztek pokarmu z żołądka w górę układu trawiennego. Jest to jedna z przyczyn, dla których może wystąpić kaszel u malucha po jedzeniu.
  • Zachłystowe zapalenie płuc - poważna choroba będąca następstwem przedostawania się treści pokarmowych do drzewa oskrzelowego. Problem ten ma bardzo złożone podłoże. Może być rezultatem m.in. wady genetycznej, wcześniactwa czy refluksu. Zdarza się, że powoduje kaszel po karmieniu. Jeśli jednak taki epizod jest incydentalny i nie powtarza się, więcej przemawia za zwykłym zakrztuszeniem zbyt łapczywie pochłanianym pokarmem.
  • Mukowiscydoza - bardzo poważne schorzenie o podłożu genetycznym, którego istotą jest nadmierna produkcja śluzu przez różne narządy i układy organizmu.
  • Koklusz (krzusiec) – bakteryjne zapalenie tchawicy i oskrzeli, występujące przede wszystkim u noworodków i niemowląt.
  • Nadmiar śliny, który u niemowlaka pojawia się w związku z ząbkowaniem i może powodować kaszel.
  • Suche powietrze, wysoka temperatura, zimno i inne czynniki środowiskowe, związane zwłaszcza z używaniem grzejników zimą i klimatyzacji latem.
  • Palenie papierosów w domu, w którym przebywa dziecko.

Objawy kaszlu u niemowlaka

W przypadku większości infekcji i zaburzeń, kaszel jest tylko jednym z objawów chorobowych. Często ich współwystępowanie w charakterystycznych konfiguracjach jest pierwszym wskaźnikiem pozwalającym postawić wstępną diagnozę.

Przykładowo - kichanie, zatkany nosek, katar i kaszel u niemowlaka z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na przeziębienie lub inną infekcję wirusową.

Teoretycznie symptomy te mogłyby wskazywać także na alergię wziewną, na przykład na pyłki drzew. Faktem jednak jest, że u tak małych dzieci uczulenie to rzadko objawia się z pełną mocą.

W przebiegu infekcji wirusowej, może wystąpić, oprócz kaszlu, także charczenie, rzężenie i chrypka. Zdarzają się również dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym biegunka. Częste jest również silne osłabienie organizmu.

Krztuszenie się bywa dodatkowym objawem refluksu, ale też niekiedy świadczy o zaleganiu ciała obcego w drogach oddechowych.

Innym symptomem, który współwystępuje z kaszlem, jest ulewanie się. Zazwyczaj jest ono odruchem fizjologicznym, związanym z niedojrzałością układu pokarmowego lub zbyt łapczywym zajadaniem się.

Kaszel i świszczący oddech są natomiast typową manifestacją astmy. Dodatkowo dziecko może mieć wtedy problemy z oddychaniem i odczuwać duszności.

Kaszel u niemowlaka bez gorączki

Zwykło się uważać, że większość infekcji rozwija się z wyraźnie podwyższoną temperaturą. U maluchów ich przebieg jest jednak bardzo zróżnicowany.

Termometry mogą wskazywać zarówno bardzo wysokie wartości, jak też normalne oraz zbyt niskie. Dlatego katar i kaszel u niemowlaka bez gorączki jak najbardziej może być manifestacją schorzeń wirusowych.

Brak gorączki jest także charakterystyczny dla mukowiscydozy. W porównaniu do przeziębienia i grypy, ta choroba jest znacznie poważniejsza, a dalszy jej rozwój wiąże się z niekorzystnymi rokowaniami odnośnie długości życia.

W samym tylko układzie oddechowym mukowiscydoza powoduje przewlekły kaszel i chroniczne stany zapalne. Do tego należy dodać objawy w obrębie układu pokarmowego, które w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do przedwczesnej śmierci.

Warto dodać, że mukowiscydoza jest najczęstszą z występujących chorób genetycznych. W Polsce rocznie zapada na nią około 70-80 dzieci – jedno na 4400 urodzonych (dane: S. Cofta).

Zdarza się też, iż występuje kaszel u niemowlaka bez innych objawów. W takiej sytuacji warto zwrócić uwagę przede wszystkim na to, w jakich warunkach przebywa dziecko na co dzień.

Przyczyną może być na przykład zbyt mała wilgotność powietrza albo zadymienie mieszkania. Jeśli wszystko w tej materii jest w porządku, przyczyną bywają np. niewłaściwe nawyki żywieniowe, jak choćby zbyt łapczywe jedzenie.

Suchy kaszel u niemowlaka

Najbardziej podstawowy podział rozróżnia kaszel suchy oraz mokry. U małego dziecka częściej występuje ten pierwszy.

Jest on stymulowany przez receptory kaszlowe, które są ulokowane w pniu mózgu, a w przypadku infekcji - drażnione za pośrednictwem zakończeń nerwowych w drogach oddechowych.

Ten rodzaj kaszlu nazywany jest bezproduktywnym, jako że nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny. Nie przynosi on zatem żadnego pożytku. Jest natomiast bardzo męczący - jego uporczywe, nie dające się powstrzymać napady mogą wręcz utrudniać oddychanie.

Kaszel suchy u niemowlaka (później stopniowo przechodząc w mokry) zazwyczaj jest jednym z pierwszych objawów choroby wirusowej.

Taki jest też kaszel oskrzelowy na wstępnym etapie infekcji tej właśnie części układu oddechowego. Sucho kaszlą również dzieci dotknięte astmą oraz kokluszem, a także rozpoczynające ząbkowanie.

Podobny charakter ma kaszel psychogenny, czyli powstający na tle nerwicowym, aczkolwiek w wieku niemowlęcym jest on prawdziwą rzadkością.

Należy pamiętać, że postępowanie terapeutyczne w przypadku kaszlu suchego i mokrego jest zupełnie inne (szczegóły w dalszej części artykułu).

Jak odróżnić te dwa rodzaje kaszlu u niemowlaka i jak sobie radzić z jego objawami?

Mokry kaszel u niemowlaka

Mokry kaszel nazywany jest produktywnym, pożytecznym lub odrywającym, co ma związek z odkrztuszaniem wydzieliny i oczyszczaniem dróg oddechowych z patogenów.

W związku z tym nie powinno się go hamować, tak jak suchego, nawet jeśli wiąże się z chwilowymi uciążliwościami. Odrywający kaszel u niemowlaka najczęściej pojawia się w drugiej fazie schorzeń wirusowych. Może też występować przy bakteryjnym zapaleniu płuc.

Kaszel z flegmą jest też charakterystyczny dla mukowiscydozy - w tym przypadku ma charakter chroniczny bądź nawracający.

Mokry kaszel rzadko jest związany w ząbkowaniem niemowlaka. Jeśli pojawia się wydzielina, nie pochodzi ona z oskrzeli, lecz zwykle stanowi spływający po tylnej ścianie gardła katar.

Szczekający kaszel u niemowlaka

Stosunkowo rzadkim objawem u małych dzieci jest tzw. kaszel szczekający, będący manifestacją chorób krtani, a także tchawicy.

Kaszel krtaniowy u niemowlaka wskazuje z reguły na krup. Pod pojęciem tym kryje się podgłośniowe zapalenie krtani. Choroba ta występuje przede wszystkim u niemowlaków oraz dzieci do trzeciego roku życia.

Powodowana jest przez wirusy paragrypy oraz grypy A i B, adenowirusy oraz wirusy RS. W jej przebiegu zdarza się szczekający kaszel u niemowlaka bez gorączki, ale też możliwe jest bardzo silny wzrost temperatury.

Specyficzne brzmienie związane jest ze stanem zapalnym oraz obrzękiem strun głosowych. Jeśli chodzi o inne objawy, pojawia się również:

  • świst krtaniowy słyszalny przy wdechu,
  • ból gardła,
  • chrypa,
  • katar,
  • utrata apetytu,
  • ogólna bolesność całego ciała.

W przypadku dużego obrzęku utrudnione może być oddychanie.

Mocny kaszel występuje w szczególności nocą. Największe jego natężenie jest między pierwszym a trzecim dniem choroby, później z reguły ustaje on w ciągu 1 tygodnia.

W większości przypadków przebieg krupa jest łagodny, jednak u kilku procent dzieci może być niezbędna interwencja lekarska, w tym nawet intubacja w warunkach szpitalnych.

Po fachową pomoc należy się zwrócić, gdy świst krtaniowy utrzymuje się w sposób nieprzerwany, a także kiedy nastąpią:

  • zaburzenia oddychania,
  • zasinienie warg,
  • blednięcie skóry,
  • nadmierne i nie dające się opanować pobudzenie,
  • wysypka nie ustępująca pod naciskiem.

Wskazaniem do udzielenia pomocy jest też gorączka powyżej 38 stopni u dzieci przed ukończeniem pierwszego miesiąca życia.

Sporadyczny kaszel u niemowlaka

Zdarza się również, że pokasływanie u niemowlaka ma charakter sporadyczny, incydentalny. Jeśli dzieje się to naprawdę rzadko, w grę może wchodzić zwykły odruch fizjologiczny mający na celu oczyszczenie układu oddechowego.

Nie należy się tym przejmować. Możliwe też, że dziecko kaszle tylko w określonych sytuacjach, na przykład przebywając w konkretnym pomieszczeniu.

Warto w takiej sytuacji sprawdzić wilgotność i temperaturę. Niekiedy przyczyną jest unoszący się dym papierosowy, kurz lub inne zanieczyszczenie.

Możliwy jest też udawany kaszel u niemowlaka, który prawdopodobnie jest próbą zwrócenia na siebie uwagi. U nieco starszych dzieci może on też być naśladowaniem zachowania innych osób.

Tak czy inaczej, jeśli nie występują inne niepokojące objawy, zazwyczaj nie świadczy to o żadnym poważniejszym schorzeniu.

Przewlekły kaszel u niemowlaka

Inaczej rzecz wygląda w przypadku, gdy męczący, uporczywy kaszel utrzymuje się przez dłuższy czas, w sposób ciągły bądź nawracający.

Długotrwały kaszel, w terminologii medycznej zwany przewlekłym, może mieć przyczyny zarówno prozaiczne, jak też poważne.

Do tych pierwszych zalicza się swego rodzaju kontynuację infekcji wirusowej lub bakteryjnej. Choć dziecko jest już w pełni zdrowe, nie ma innych objawów i nie zaraża, może pokasływać na skutek infekcyjnych uszkodzeń nabłonka dróg oddechowych.

Ile trwa taki kaszel u niemowlaka? Nawet około trzech tygodni, do czasu aż błony śluzowe w pełni się zregenerują.

Ale są też przyczyny znacznie poważniejsze, takie jak mukowiscydoza oraz różnego typu wady wrodzone (np. przetoka tchawiczo-przełykowa czy rozszczep podniebienia).

Przedłużający się kaszel u niemowlaka występuje też w przebiegu astmy oraz w związku z rozwojem pasożytów w układzie pokarmowym.

Powodem może też być:

  • przewlekłe zapalenie zatok,
  • przewlekłe zapalenie oskrzeli,
  • rozstrzenie oskrzeli,
  • dysplazja oskrzelowo-płucna,
  • zespół dyskinetycznych rzęsek,
  • krztusiec.

W każdej z tych sytuacji dziecko powinno być poddane konsultacji medycznej, diagnostyce i leczeniu.

Świszczący kaszel u niemowlaka

Świszczący oddech u niemowlaka i kaszel wskazują z dużą dozą prawdopodobieństwa na astmę oskrzelową. Jest to choroba zapalna, nierozerwalnie związana z nadreaktywnością oskrzeli, czego efektem jest silny odruch kaszlowy.

W jej przebiegu dochodzi także do ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Stąd świst, a także uczucie duszności i trudności z oddychaniem.

Gwiżdżący, piejący kaszel u niemowlaka ze szczególną intensywnością objawia się wówczas wieczorem, w nocy oraz nad ranem. Może się też nasilać w wyniku aktywności fizycznej, słabnąc w spoczynku.

Choroba ta występuje zwykle na podłożu alergicznym, ale też często infekcyjnym. Skłonność do zapadnięcia na nią w dużej mierze jest uwarunkowana genetycznie.

W przypadku astmy mały pacjent nie gorączkuje. Jeśli pojawia się znacznie podwyższona temperatura, wymienione wyżej objawy mogą wskazywać na zupełnie inną chorobę, a mianowicie zapalenie płuc. Zwłaszcza, jeśli dziecko jest osłabione, ma dreszcze i nie chce jeść.

Kaszel alergiczny u niemowlaka

Poza astmą, występuje też kaszel związany z alergicznym nieżytem nosa. Jest on spowodowany nadmierną reakcją układu immunologicznego na kontakt z określonymi substancjami uczulającymi - zazwyczaj są to: białka pyłków drzew i traw, roztoczy kurzu domowego, grzybów i pleśni czy sierści zwierząt.

Alergiczny kaszel u niemowlaka występuje wówczas sezonowo lub utrzymuje się permanentnie. W bezpośrednim patomechanizmie kluczową rolę odgrywają przeciwciała klasy IgE, które uruchamiają kaskadę procesów zapalnych i reakcji takich, jak krztuszący kaszel.

Należy jednak pamiętać, że w większości przypadków alergie tego typu objawiają się w nieco późniejszym wieku, częściej u 5-7 latków, niż u niemowląt.

U najmłodszych maluchów nie prowadzi się też, co do zasady, diagnostyki pod tym kątem.

Kaszel refluksowy u niemowlaka

Odmienną kategorią jest kaszel refluksowy u dziecka. Jest on spowodowany podrażnieniem błon śluzowych przez zakwaszone treści pokarmowe, cofające się z żołądka ku górze, aż do jamy ustnej (czego namacalną manifestacją jest ulewanie się, niekiedy też wymioty).

Należy pamiętać, że u niemowląt refluks nie jest zazwyczaj zjawiskiem patologicznym, jak u starszych dzieci i osób dorosłych.

Najczęściej ma charakter fizjologiczny i powodowany jest niedojrzałością układu trawiennego oraz niedostatecznym jego wykształceniem anatomicznym (bardzo krótki przełyk oraz niewielki kąt ujścia przełyku do żołądka).

Problem ten pojawia się u więcej niż połowy maluchów i z reguły ustępuje samoistnie przed ukończeniem pierwszego roku życia.

Kaszel u niemowlaka w nocy

W przebiegu bardzo wielu schorzeń, ze szczególną intensywnością objawia się kaszel u niemowlaka w nocy, podczas snu, niekiedy powodując wybudzanie.

Wywołuje to zrozumiały niepokój u rodziców, należy jednak wiedzieć, że sytuacja ta jest na swój sposób naturalna i wpisana w patofizjologię określonych schorzeń.

Nocny kaszel jest typowy m.in. dla astmy. Nasila się w porze nocnego wypoczynku także w przypadku infekcji wirusowych i bakteryjnych, takich jak przeziębienie, grypa czy zapalenie zatok.

Ma to związek ze spływaniem dużych ilości drażniącej wydzieliny z nosa, który nie jest w tym czasie regularnie oczyszczany.

Z tego samego powodu i przy tych samych schorzeniach pojawia się u niemowlaka często duszący, uporczywy kaszel poranny.

Z reguły po oczyszczeniu noska, sytuacja poprawia się i stabilizuje.

Kiedy do lekarza z kaszlem u niemowlaka?

Czy wystarczającą przesłanką do tego, aby udać się z kaszel u niemowlaka do lekarza jest z pozoru niewinne przeziębienie?

Jeśli chodzi o tak małe dzieci, co do zasady powinny być osłuchiwane zawsze, jeśli istnienie podejrzenie, iż przyczyną może być choroba lub zaburzenie, a nie na przykład incydentalne zakrztuszenie się pokarmem. Niezależnie od tego, czy kaszel jest mokry czy suchy.

W szczególności wskazaniem jest występowanie objawów dodatkowych, takich jak:

  • temperatura powyżej 38 stopni Celsjusza,
  • trudności z oddychaniem,
  • ogólne osłabienie,
  • zaburzenia apetytu i łaknienia.

Czy kaszel u niemowlaka jest niebezpieczny? Czy powinien niepokoić? W większości przypadków nie, należy jednak zyskać w tej kwestii pewność, konsultując się z lekarzem. Tym bardziej, jeśli problem utrzymuje się długotrwale, przez wiele dni a nawet tygodni.

Co na kaszel u niemowlaka?

Kaszel u dzieci przechodzi z reguły samoistnie, niemniej ze względu na jego uporczywość, wskazane jest niekiedy wsparcie farmakologiczne.

Można też wykonywać delikatne inhalacje.W przypadku bardzo małych dzieci nie stosuje się silnych olejków eterycznych, a niemal neutralną sól fizjologiczną.

Jeśli chodzi o leki - przed podaniem syropu należy pamiętać, że kluczowe jest rozpoznanie, jaki charakter ma objaw.

O ile kaszel suchy powinno się, co do zasady, hamować, działając na zakończenia nerwowe lub ośrodek kaszlu w mózgu, o tyle w przypadku mokrego jest to niewskazane. Zaleca się raczej wsparcie mechanizmów odkrztuszania.

W jaki sposób należy reagować, co może przepisać pediatra i co pomaga na kaszel suchy i mokry?

Syrop na kaszel dla niemowlaka

Jaki jest zalecany syrop na kaszel u niemowlaka? Może to być:

  • Na kaszel suchy:
    • Lek zawierający cytrynian butamiratu, który działa ośrodkowo, blokując ośrodek kaszlu w mózgu. W małych ilościach dozwolony od drugiego miesiąca życia.
    • Syrop prawoślazowy, czyli zawierający wyciąg z prawoślazu lekarskiego. Hamuje kaszel, a powlekając przewód oddechowy od środka, działa łagodząco i osłaniająco.
  • Na kaszel mokry:
    • Bromheksna - środek mukolityczny (rozrzedzający wydzielinę w oskrzelach) i wykrztuśny (ułatwiający jej odkrztuszanie). Jest dostępny w syropie dla dzieci powyżej 2 roku życia, a dla młodszych – w postaci kropli.
    • Ambroksol - lek mukolityczny, który zwiększa ilość wydzieliny. W tym przypadku zalecane jednak jest stosowanie u dzieci od 1 roku wzwyż.

W aptekach dostępnych jest więcej leków na kaszel dla dzieci, należy jednak bacznie zapoznać się z ulotkami. Duża część z nich przeznaczona jest dla nieco starszych maluchów.

Domowe sposoby na kaszel u niemowlaka

Oprócz wymienionych substancji farmaceutycznych, na kaszel u niemowlaka warto stosować domowe sposoby.

Co sprawdza się najlepiej, jak złagodzić objawy bez używania leków? Wspomnieć można o takich działaniach, jak:

  • Delikatne opukiwanie pleców dziecka w przypadku mokrego kaszlu, by wspomóc odrywanie się zalegającej wydzieliny. Należy przy tym uważać, aby nie zrobić dziecku krzywdy, uderzając zbyt mocno.
  • Utrzymywanie wilgotności powietrza na pożądanym poziomie około 40-60 procent, a także temperatury w komfortowym zakresie 20-24 stopnie Celsjusza.
  • Częste wietrzenie pomieszczeń. Sprzątanie pokoju dziecka, tak aby nie zalegał w nim kurz.

Co pewien czas w internetowej rzeczywistości pojawiają się rewelacje serwowane przez znane osobistości, często odwołujące się do medycyny ludowej i dawnych praktyk. Przykładem jest stosowanie smalcu gęsiego na kaszel. Wpis na ten temat pojawił się w mediach społecznościowych, zyskując spory rozgłos... i nominację do tytułu biologicznej bzdury roku, której udzielił jeden ze znanych lekarzy zajmujących się demitologizowaniem różnego typu praktyk medycznych.

O czym warto pamiętać, przy kaszlu u niemowlaka?

Kaszel budzi u rodziców duże obawy, zwłaszcza jeśli występuje z innymi poważnymi objawami, a dziecko jest bardzo małe.

Lekarze apelują, by w takiej sytuacji nie panikować, ale przestrzegać określonych zasad (często stojących w sprzeczności z utartymi poglądami).

Nie zaleca się na przykład przegrzewania dziecka poprzez nakładanie czapek i ścisłe otulanie grubymi pierzynami. Może to przynieść efekt odwrotny od pożądanego.

Fatalnym w skutki błędem może też być rozkręcanie kaloryferów zimą. Przeciwnie - kiedy niemowlę kaszle, należy utrzymywać umiarkowaną temperaturę pokojową. Kaloryfer natomiast powinno się okładać ręcznikami, aby zwiększać wilgotność w pokoju.

Jeśli chodzi o wychodzenie na dwór, spacer nie jest wskazany w ostrej fazie choroby, gdy występuje gorączka, ból gardła i katar.

Po konsultacji z lekarzem można jednak wyjść z dzieckiem, jeśli kaszel jest jedynym objawem, a tym bardziej jeśli ma on charakter wyłącznie poinfekcyjny. Podobne są zalecenia dotyczące szczepienia.

Czytaj również

Bibliografia

  • Teresa Bielecka, Wojciech Feleszko, Jerzy Ziołkowski, Przewlekły kaszel u dzieci – kiedy do specjalisty?, Pediatria po Dyplomie 2012.06.
  • Alicja Kasperska-Zając, Kaszel w praktyce klinicznej – część I Kaszel ostry i podostry, Alergia, 2014, 3: 4-7.
  • Katarzyna Ptak, Ewa Cichocka-Jarosz, Przemko Kwinta, Kaszel Przewlekły u Dzieci, Dev Period Med. 2018 Dec; 22(4): 329–340.
  • Monika Kopka, Milena Małecka, Iwona Stelmach, Przewlekły kaszel jako objaw refluksu krtaniowo-gardłowego — opis dwóch przypadków, Pneumonologia i Alergologia Polska 2016, suplement I, strony A7–A10.
  • Szczepan Cofta, Living better and longer with cystic fibrosis. Adv Respir Med 2016; 84: 307–309.
  • Anna Jung, Anna Maślany, Przewlekły kaszel u dzieci – problem diagnostyczny i terapeutyczny, Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2012, 8 (2).
  • Magdalena Błońska, Joanna Friedman-Gruszczyńska, Marta Sibilska, Justyna Laskowska, Dorota Wesół-Kucharska, Agnieszka Gawecka, Janusz Książyk, Leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego u dzieci i noworodków urodzonych przedwcześnie, Medycyna Wieku Rozwojowego, 2008,XII,4,cz.I.
  • Krup, https://www.clinicalguidelines.scot.nhs.uk/media/2512/20201116-croup-g161119-polish.pdf, [data dostępu 30.08.2022].
  • Izabella Głodzik, Podgłośniowe zapalenie krtani (krup wirusowy), https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/laryngologia/138899,podglosniowe-zapalenie-krtani-krup-wirusowy, [data dostępu 30.08.2022].
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Więcej z kategorii Parenting
Przeczytaj artykuł
Ranking aspiratorów do nosa 2021. Jaki wybrać?
Dziecko z aspiratorem przy nosie
Przeczytaj artykuł
CRP u dziecka - norma i wyniki. Co oznacza podwyższone?
Dziecko w czasie badania
Przeczytaj artykuł
Krochmal do kąpieli dla dzieci. Co daje? Jak zrobić?
Dziecko po kąpieli
Podobne artykuły
Ranking aspiratorów do nosa 2021. Jaki wybrać?
CRP u dziecka - norma i wyniki. Co oznacza podwyższone?
Krochmal do kąpieli dla dzieci. Co daje? Jak zrobić?
Odruch Babińskiego – kiedy występuje i co oznacza?
Zapalenie napletka u dziecka - domowe sposoby i leczenie

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Clear Aligner - działanie i efekty. Jaka cena całego leczenia?
Analiza składu ciała - waga i normy. Na czym polega BIA?
Zapaść serca - objawy i przyczyny. Jak wygląda leczenie?
Spanie nago - czy jest zdrowe? W pojedynkę i z partnerem

Reklama