ChatGPT został poddany egzaminowi z interny. Wyniki mogą zaskakiwać. Sprawdź❗
ChatGPT został poddany egzaminowi z interny. Wyniki mogą zaskakiwać. Sprawdź❗
ChatGPT został poddany egzaminowi z interny. Wyniki mogą zaskakiwać. Sprawdź❗

Koper włoski (fenkuł) - właściwości, zastosowanie i skutki uboczne. Na co pomaga?

Koper włoski, czyli fenkuł znany jest już od czasów starożytnych. Stosowany głównie na problemy trawienne, pozytywnie działa również przy wielu innych dolegliwościach. Sprawdź, jakie przeciwwskazania do stosowania fenkułu potwierdzają lekarze.
Koper włoski w kuchni
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Koper włoski jest najstarszą leczniczą rośliną jadalną. Początkowo przypisywano mu magiczną moc i odstraszanie złych mocy.
  • Jego zaletą są nie tylko wartości odżywcze, ale także walory smakowe. Słodki anyżkowy smak jest ciekawym dodatkiem do potraw.
  • Kobiety w ciąży i karmiące powinny zachować szczególną ostrożność przy spożywaniu kopru włoskiego. Powodem jest zawartość anetolu, czyli fitoestrogenu, który ma działanie estrogenne (naśladuje żeńskie hormony).
Spis treści

Reklama

Koper włoski, czyli fenkuł - jak wygląda?

Koper włoski, zwany także fenkułem włoskim lub po prostu fenkułem jest rośliną należącą do rodziny selerowatych.

Często nazywany jest także dzikim koperkiem, ale nie wolno mylić go z koprem ogrodowym, czyli popularnym koperkiem, który często gości na naszych stołach. Te dwie rośliny pochodzą z tej samej rodziny, ale to dwa różne rodzaje.

Koper zwyczajny, czyli koperek to roślina jednoroczna, której podstawowym elementem o wartościach odżywczych są liście. W przypadku kopru włoskiego zasadnicze znaczenie mają jego bulwy. Fenkuł jest także nazywany koprem anyżowym z uwagi na swój słodki anyżowo-lukrecjowy smak.

Pierwotnie fenkuł pojawiał się tylko w obszarze Morza Śródziemnego, gdzie był powszechnie stosowany, jako warzywo o leczniczych właściwościach.

Obecnie uprawiany jest nie tylko w wielu krajach Europy, ale także w Azji i Ameryce Północnej. Od pewnego czasu jego uprawa dotarła także do Polski, chociaż nie do końca sprzyja mu tutaj chłodniejszy klimat. Główna produkcja kopru włoskiego skupia się jednak w Chinach i Indiach. 

Historia uprawy włoskiego kopru sięga czasów starożytnych. Pozytywne działanie rośliny znali już Chińczycy, Rzymianie i Egipcjanie. Uważali, iż nasiona fenkułu wzmacniają pracę nerek, poprawiają trawienie oraz stymulują proces laktacji.

Z tego powodu już w tamtych czasach zalecano picie naparów z kopru kobietom karmiącym piersią.

W starożytnych Indiach fenkuł traktowany był, jako afrodyzjak i sporządzano z niego mikstury miłosne. W czasach średniowiecznych uważano, iż uwalnia od czarów i ma moce magiczne oraz pozytywnie działa na zdrowie.

Z pewnością koper należy do najstarszych roślin wykorzystywanych przez człowieka w celach leczniczych.

Jak wygląda koper włoski? Roślina osiąga wysokość nawet do 2 metrów. Posiada proste łodygi, pokryte woskowatym nalotem.

Pędy kopru są dość mocno rozgałęzione i ulistnione. Pierzaste liście wraz z łodygą tworzą bulwę kopru włoskiego, która przechodzi w gruby i mięsisty korzeń o żółtawej barwie.

Bulwa nie jest jedyną częścią jadalną, ale także z nasion fenkułu można przygotowywać herbatę. Koper kwitnie od lipca do września w formie żółtych kwiatów na szczytach pędów. Jesienią kwiaty przekształcają się w owoce.

Uprawa kopru włoskiego wymaga nasłonecznionego i ciepłego miejsca, które powinno być dodatkowo osłonięte od wiatru.

Dobre zbiory daje przepuszczalna i żyzna gleba o odczynie zasadowym. Ziarna kopru wysiewa się na przełomie maja i czerwca. Fenkuł w ciepłym klimacie uprawiany jest, jako roślina dwuletnia, ale w Polsce jest rośliną jednoroczną.

Reklama

Właściwości i działanie kopru włoskiego

Lecznicze właściwości kopru włoskiego wynikają z jego składu i dużej zawartości potasu, manganu, kwasu foliowego i witaminy K oraz C. Dodatkowo fenkuł zawiera cynk, żelazo, fosfor, witaminę A i witaminy z grupy B oraz polifenole.

Koper włoski, źródło tak wielu witamin, związków polifenolowych i składników mineralnych jest zdrowy i pozytywnie wpływa na organizm.

Działanie kopru włoskiego to przede wszystkim:

  • zmniejszanie napięcia mięśni gładkich przewodu pokarmowego,
  • łagodzenie bólu, spowodowanego wzdęciami,
  • wytwarzanie większej ilości soku żołądkowego,
  • zwiększenie wydzielania żółci,
  • wsparcie dla prawidłowych czynności trawiennych,
  • wzmacnianie ruchów perystaltycznych jelit,
  • wspieranie pracy nabłonka rzęskowego i wspomaganie wydzielania śluzu w gardle i tchawicy,
  • działanie uspokajające,
  • działanie moczopędne, ale w niewielkim zakresie,
  • delikatne działanie przeciwzapalne,
  • wpływ na wydzielanie mleka u kobiet karmiących piersią,
  • zmniejszanie apetytu i zwiększenie uczucia sytości,
  • wsparcie w leczeniu chorób o podłożu bakteryjnym, grzybiczym i pasożytniczym (głównie świerzb i wszawica),
  • zwiększenie ogólnej odporności organizmu.

Oto katalog najważniejszych dolegliwości, na które pomaga koper włoski:

  • wzdęcia - dzięki rozkurczowemu działaniu na mięśnie przewodu pokarmowego wspomaga trawienie i działa wiatropędnie, ułatwiając wydalanie nadmiernej ilości gazów,
  • ból brzucha - zwiększając pracę enzymów żołądkowych działa kojąco na tego typu bóle,
  • kolki - dzięki zawartości substancji, które działają rozkurczowo. Warto jednak pamiętać, aby zawsze skonsultować z lekarzem pediatrą podawanie herbatek z kopru dzieciom (szczególnie do 4 roku życia),
  • zaparcia - koper włoski pobudza trawienie i pracę jelit, ułatwiając wypróżnianie. Sprawdza się także w spastycznych zaparciach, czyli długotrwałych zatrzymaniach stolca wywołanych zaciskaniem jelita wokół mas kałowych,  
  • pasożyty - skutecznie zwalcza pasożyty w układzie pokarmowym, moczowym, krążenia i w skórze,
  • zgaga - koper pobudza wydzielanie soków trawiennych i neutralizuje kwasy żołądkowe,
  • kaszel - w owocach kopru włoskiego znajdują się olejki, które pobudzają błony śluzowe dróg oddechowych i ułatwiają odkrztuszanie,
  • problemy ze skórą - olejki z kopru oczyszczają skórę, nawilżają, a dzięki zawartości witaminy C i wielu składników odżywczych przeciwdziałają wiotczeniu naskórka,
  • objawy menopauzy - poprawa jakości snu i zmniejszenie suchości pochwy,
  • łagodzenie bólu miesiączkowego.

Dodatkowo fenkuł pozytywnie działa na jelita, ponieważ chroni je i zwiększa ich motorykę. Koper włoski działa na jelita rozkurczowo, wiatropędnie, zmniejsza napięcie mięśni gładkich jelit i przeciwdziała nadmiernej fermentacji, pobudzając je do pracy.

Ponadto wpływa również na pracę wątroby, dzięki zawartości aktywnych olejków i przeciwutleniaczy. Ogranicza stłuszczenie wątroby i przeciwdziała stanom zapalnym.

Reklama

Koper włoski w ciąży, przy karmieniu i na laktację

Stosowanie kopru włoskiego w ciąży należy skonsultować z lekarzem i postępować ściśle z zaleceniami.

Z czego wynika taka ostrożność? Jeden z aktywnych składników fenkułu, jakim jest anetol, posiada działanie toksyczne i teratogenne, czyli takie, które zakłóca prawidłowy rozwój i wzrost płodu. Jego działanie w organizmie kobiety może nawet wywołać poronienia we wczesnym etapie ciąży.

Najlepiej stosować koper w postaci roztworów wodnych. Picie w ciąży herbatki z kopru włoskiego jest dozwolone, ale w niewielkich ilościach i dosyć rzadko.

Przeciwwskazania wynikają także ze sporej zawartości fitoestrogenów, których poziom u ciężarnych kobiet jest już wystarczająco wysoki. 

Szczególna ostrożność zalecana jest również mamom, które stosują koper włoski przy karmieniu piersią.

Istnieje obawa, iż szkodliwy anetol przedostanie się do mleka matki i tym samym do organizmu karmionego maluszka. Koper włoski może wpłynąć na smak mleka i tym samym zniechęcać malucha do ssania.

Ostatnio wiele wątpliwości budzi picie naparów z kopru włoskiego na laktację. Owoce kopru traktowane są od dawna, jako zioła pobudzające laktację. Zaliczamy je do galakgtogogów, czyli substancji pobudzających ten proces.

Herbatka z kopru włoskiego dla mamy karmiącej może wspierać laktację, ale nie zawsze jest wskazana dla karmionych dzieci z uwagi na możliwość przedostania się do ich organizmu niebezpiecznych substancji.

Każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie i wszelkie działania konsultować z lekarzem.

Reklama

Koper włoski dla niemowlaka i noworodka

Według popularnej od lat opinii, koper włoski dla noworodka i niemowlaka to środek łagodzący bóle brzucha, likwidujący zaparcia i wzdęcia. Fenkuł faktycznie posiada takie działanie, szczególnie, gdy jest stosowany u dorosłych lub starszych dzieci.

Maluchy wymagają większej ostrożności przy wprowadzaniu do diety kolejnych produktów i napojów. Rodzice powinni zawsze konsultować taki fakt z lekarzem pediatrą, gdyż naturalne środki nie zawsze są dobre dla małych dzieci.

Według Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia dzieci (ESPGHAN) dzieci do 4 roku życia nie powinny spożywać kopru włoskiego, (tzn. olejku i herbaty z kopru włoskiego).

Zgodnie z takim stanowiskiem niewskazana jest herbatka z kopru włoskiego dla noworodków i niemowląt. To podejście podyktowane jest brakiem badań w zakresie bezpieczeństwa stosowania fenkułu u dzieci w tej grupie wiekowej.

Podawanie herbatek koperkowych młodszym dzieciom trzeba skonsultować z lekarzem. Fenkuł dla niemowlaka można stosować tylko w formie przeznaczonej dla dzieci i zgodnie ze wszystkimi zaleceniami producenta takiego produktu.

Reklama

Herbata z kopru włoskiego - dla kogo?

Wiemy już, że herbata z kopru włoskiego nie zawsze wskazana jest dla małych dzieci, ale często przeznaczona jest dla dorosłych.

Herbata jest jedną z najpopularniejszych form stosowania fenkułu, dlatego też osoby dorosłe chętnie sięgają po ten ziołowy napar, który wspiera organizm przy różnych dolegliwościach.

Oto najważniejsze właściwości herbaty z kopru włoskiego:

  • działanie rozkurczowe i pomoc w redukowaniu wzdęć,
  • działanie antyoksydacyjne,
  • działanie przeciwzapalne,
  • łagodzenie bólów żołądka przy chorobach, które wywołują nieprawidłowe działanie przewodu pokarmowego (np. zespół jelita grubego),
  • regulowanie poziomu cukru we krwi,
  • dla kobiet - wsparcie przy dolegliwościach menstruacyjnych.

Skuteczne działanie herbaty z kopru włoskiego jest widoczne u osób, które zmagają się z cukrzycą, insulinoopornością lub innymi chorobami, które są uzależnione od poziomu cukru we krwi.

Ile razy dziennie pić herbatę z kopru? Warto pić 1-2 szklanki tej herbaty dziennie, najlepiej po posiłkach. Taką dawkę można rozłożyć na raty i pić na przykład 4 razy dziennie po pół szklanki napoju.

Inne formy zastosowania kopru włoskiego

Istnieje wiele sposobów zastosowania nasion fenkułu. Oto popularne formy zastosowania kopru włoskiego:

  • napar - z suszonych owoców kopru,
  • olej i olejek eteryczny - pozyskiwany poprzez destylację owoców kopru włoskiego z parą wodną, używany do masażu, kąpieli czy aromaterapii,
  • suszony - przyprawa do zup, sosów, wypieków i ciast oraz potraw z ryb i owoców morza, 
  • mielony - smak słodko ziołowy, przeznaczony do wielu potraw, głównie ciężkostrawnych,
  • nalewka - reguluje pracę jelit i działa wiatropędnie, można ją pić po jednym kieliszku dwa razy dziennie,
  • wyciąg - pobudza trawienie, idealny po posiłku,
  • tabletki - uzupełniają codzienną dietę w składniki, które wspierają pracę jelit i procesy trawienne,
  • syrop - pomaga na kolkę jelitową i kaszel.

Reklama

Zastosowanie kopru włoskiego w kuchni

Koper włoski to bardzo popularny składnik włoskiej kuchni coraz częściej używany w kuchni polskiej.

Co zrobić z kopru włoskiego? Fenkuł może być składnikiem wielu potraw gotowanych, grillowanych duszonych, można go także jeść na surowo. Idealnie pasuje do mięs i ryb, zup, sosów, gulaszu czy zapiekanek.

Jest aromatyczny, a do jedzenia nadają się wszystkie jego części. Przepisy na dania z fenkułem warto wprowadzić do kuchni nie tylko z uwagi na właściwości zdrowotne, ale także lekko słodki aromat i możliwości wzbogacenia walorów smakowych.

Oto kilka propozycji przepisów z koprem włoskim w roli głównej:

  • sałatka - wystarczy do umytych i pokrojonych bulw kopru dodać inne składniki, w zależności od upodobań kulinarnych, wymieszać i przyprawić do smaku. Przykładem jest połączenie kopru z ogórkiem zielonym, rzodkiewką, cebulą, sokiem z cytryny i oliwą,
  • surówka - na przykład połączenie pokrojonej bulwy z marchewką, cytryną, musztardą, koperkiem, solą i pieprzem,
  • na ciepło - bulwy kopru można delikatnie ugotować, a w zasadzie podgotować, pokroić, przesmażyć na maśle, dodać czosnek i oliwki oraz posypać parmezanem,
  • zupa - pokrojony koper można podsmażyć i następnie ugotować z porem i tymiankiem, dodać pokrojony batat i przyprawić do smaku. Każdą zupę z fenkułu możemy zmiksować, aby otrzymać zupę krem,
  • koper duszony - wystarczy pokroić bulwę, posiekać listki kopru i dusić w oliwie wraz z cebula przez 5-10 minut, mieszając. Dodać pokrojone ziemniaki i gotować do miękkości,
  • koper smażony - nazywany we Włoszech Finocchi in padella. Wystarczy wrzucić na patelnię z oliwą pokrojony koper włoski, smażyć 5-10 minut i przyprawić solę, pieprzem i tymiankiem,
  • makaron z fenkułem - bulwę kroimy w cienkie paski, doprawiamy i smażymy z cebulą, a następnie dusimy w przygotowanym wcześniej bulionie warzywnym. Po ugotowaniu dodajemy półtłusty ser, kapary i łączymy z ugotowanym makaronem,
  • z grilla - grillujemy przekrojone na pół bulwy, wcześniej skropione oliwą i przyprawione.

Jak widać, pole do działań kulinarnych z koprem włoskim jest naprawdę bardzo szerokie. Głównym składnikiem są najczęściej bulwy, ale nie jest to jedyna jadalna część.

Co można zrobić z łodyg kopru włoskiego? Ta część kopru dodana do zupy lub sosu zdecydowanie wzbogaci ich smak. Łodygi mogą także służyć, jako element dekoracji przygotowanych potraw. 

Oto prosty przepis na danie z fenkułu:

Składniki:

  1. 2 fenkuły, wraz z nacią,
  2. ser pleśniowy - 100 g,
  3. twaróg półtłusty - 2 łyżki,
  4. pomidorki koktajlowe - 5 sztuk,
  5. sok z jednej cytryny,
  6. sól,
  7. pieprz.

Fenkuły umyć, obrać i pokroić. Dusić w osolonej wodzie przez 20 minut. Położyć na blasze, posypać serem pleśniowym z pokruszonym twarogiem. Dodać czosnek i nać z fenkułów. Na wierzchu ułożyć pokrojone pomidorki.

Piec przez 15 minut w temperaturze 220° C. Ta potrawa może być przystawką lub daniem głównym z dodatkiem pieczywa.

Jaki ma smak i czym go zastąpić?

Jak smakuje fenkuł? Jego smak przypomina lukrecję, czyli jest słodki i lekko palący. Niektórzy określają go, jako korzenno-anyżkowy.

W podobieństwie smaków jest już zawarta odpowiedź, czym zastąpić koper włoski - możemy użyć korzeń lukrecji, anyż, kolendrę lub nasiona kminku.

Koper włoski a koperek

Często spotykamy się ze stwierdzeniem, że koperek i fenkuł to nie do końca aż tak bliscy kuzyni, mimo pewnego podobieństwa i przynależności do tej samej rodziny. Jakie są główne różnice pomiędzy koprem włoskim a koperkiem?

Koper włoski jest rośliną dwuletnią. Wysokość łodygi dochodzi maksymalnie do 2 metrów. Jej kolor to jasna zieleń ze srebrzystym akcentem. Zapachem przypomina świeżą miętę i anyż. Smak nasion jest także zbliżony do smaku anyżu.

Wszystkie części fenkułu są jadalne, ale głównie wykorzystuje się jego bulwy.

Istnieje wiele podobieństw pomiędzy koprem włoskim a kminem rzymskim. Obie przyprawy posiadają podobny smak i właściwości odżywcze, można je zamiennie stosować w kuchni. 

Koperek osiąga wysokość od 40 do 150 cm. Łodyga ma kolor jasnozielony. Smak jest raczej intensywny, ostry, z nuta kminku. W kuchni wykorzystywane są głównie liście tej rośliny.

Reklama

Skutki uboczne i przeciwwskazania do spożywania kopru włoskiego

Koper włoski należy ostrożnie dawkować małym dzieciom i najlepiej po konsultacji z lekarzem.

Przeciwwskazaniami do spożywania kopru włoskiego są:

  • przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych - fenkuł posiada właściwości estrogenne i może zaburzać działanie tych leków,
  • alergia - głównie u osób uczulonych na marchewkę lub seler. W tych przypadkach może wystąpić alergia krzyżowa,
  • zaburzenia hormonalne - anetol (składnik kopru) ma podobne działanie do estrogenów (hormonów) i może zaburzać równowagę hormonalną,
  • ciąża - w tym stanie należy ograniczać przyjmowanie kopru włoskiego w każdej formie, szczególnie w początkowym etapie ciąży,
  • laktacja - koper może uczulać dziecko,
  • wiek - do 4 roku życia zaleca się podawanie tego rodzaju kopru tylko po konsultacji z lekarzem.

Fenkuł przyjmowany w odpowiednich ilościach z reguły nie wywołuje niepożądanych objawów, a problemy pojawiają się przy nadmiernym spożyciu.

Potencjalne skutki uboczne po spożyciu kopru włoskiego to:

  • odczyny alergiczne na skórze, jak wysypka
  • podrażnienie śluzówki żołądka, szczególnie przy nadmiernym spożyciu,
  • działanie neurotoksyczne, które zaburzają pracę układu nerwowego,
  • w skrajnych przypadkach drgawki, zaburzenia mowy i równowagi.

Wątpliwości pojawiły się wokół problemu, czy koper włoski jest rakotwórczy. Skąd takie wątpliwości? Fenkuł zawiera estragol, czyli naturalny związek organiczny występujący także w wielu innych roślinach, jak anyż, sosna czy bazylia.

Ten składnik wykazuje działanie rakotwórcze i genotoksyczne. Z tego powodu pojawiły się ostrzeżenia, ale głównie dotyczyły one ograniczenia spożycia tego rodzaju żywności ze względów zdrowotnych.

Gdzie kupić fenkuł i jaka jest jego cena?

Najbardziej wartościowy fenkuł ma bulwy czyste i zbite w białym lub jasnozielonym kolorze. I taki produkt należy kupować. Jeżeli bulwy są sine i posiadają plamy to raczej nie zawierają oczekiwanych wartości odżywczych.

Gdzie można kupić koper włoski? Fenkuł znajdziemy w internetowych i stacjonarnych sklepach ze zdrową żywnością, marketach bio oraz sklepach ekologicznych. W tych miejscach najczęściej kupimy świeże warzywo.

W formie suszonej lub zmielonej znajdziemy je supermarketach lub sklepach spożywczych.

Cena kopru włoskiego wynosi 13-20 zł za kilogram. W formie zmielonej kosztuje 5-8 zł za 100g. Za gotową herbatę z kopru włoskiego zapłacimy 4-7 zł za opakowanie 30 saszetek.

Czytaj również

Bibliografia

  • I. Kaczmarczyk-Sedlak, K. Szałabska, W. Jonar (2018) „Fitoterapia zaburzeń laktacji- dowody naukowe i bezpieczeństwo stosowania”
  • D. Szostak-Węgierek (red.) „Żywienie w czasie ciąży i karmienia piersią”, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2021, s. 55-56
  • E. Lamer-Zarawska „Fitoterapia i leki roślinne”, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2013, s. 398, 456, 502
  • H. Szajewska, P. Socha, A. Horvat , A. Rybak i inni „Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci”, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA ν 2021 ν T. 18, str. 814
  • M. Kania, J. Baraniak, A. Grys „Ziołolecznictwo i zalecenia żywieniowe według św. Hildegardy z Bingen. Cz. II”, Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu, Postępy Fitoterapii 2/2014
Jolanta Woźniak
Artykuł napisany przez
Jolanta Woźniak
Absolwentka Prawa na Uniwersytecie Łódzkim. Pierwsze doświadczenie zawodowe zdobywała, jako pracownik Działu Penitencjarnego i Organizacyjno-Prawnego w Areszcie Śledczym w Łodzi. Od 2004 roku Zastępca Prezesa i Członek Zarządu w Miejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Od kilku lat copywriterka, głównie w tematyce prawnej, ale i medycznej i parentingowej. Prywatnie miłośniczka dobrego kina.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Warzywa
Czy cukinię można jeść na surowo?
Surowca cukinia
Jak gotować bób? - świeży, mrożony i żeby nie wzdymał? Sposoby i przepisy
Ugotowany młody bób w miseczce
Seler naciowy - właściwości lecznicze i odżywcze. Jak wpływa na zdrowie?
Seler naciowy pokrojony na desce kuchennej
Podobne artykuły
Sałatka z selerem naciowym
Seler naciowy - sprawdź przepisy na ciepłe potrawy z selera oraz zdrowe sałatki
Szklanka soku z selera naciowego i różne warzywa w kuchni
Sok z selera naciowego - czy warto go pić? Sprawdź, na co pomaga
Mężczyzna trzyma bataty w koszyku
Indeks glikemiczny batatów. Ile kalorii ma słodki ziemniak?
Dwie szklanki z sokiem pomidorowym
Sok pomidorowy – przepis na sok z wyciskarki i blendera
Buraki w słoikach w czasie kiszenia
Dlaczego warto spożywać kiszone buraki? Sprawdź, jak kisić buraki i zrób to sam

Reklama


1/3 kobiet ma niedobór tego pierwiastka 😲
Sprawdź powód!