Kozłek lekarski – co to za zioło, jakie ma właściwości i skutki uboczne?

Kozłek lekarski, częściej określany jako waleriana, to słodko pachnące zioło, które słynie przede wszystkim ze swoich właściwości uspakajających oraz nasennych. Okazuje się, że posiada także inne korzyści dla zdrowia. Nie każdemu jednak będą one służyły.
Kwiat kozłka lekarskiego
źródło:123RF
  • Kozłek lekarski to zioło, które posiada liczne właściwości zdrowotne. Przede wszystkim to znany preparat na uspokojenie oraz bezsenność. Ponadto pomaga m.in. przy dolegliwościach skurczowych oraz bólowych.
  • Należy ściśle trzymać się dawkowania waleriany i stosować ją maksymalnie przez okres jednego miesiąca. Po tym czasie należy odstawić roślinę.
  • Są możliwe skutki uboczne po przedawkowaniu ziela lub stosowaniu go dłużej niż 30 dni. Należą do nich np. ból głowy, mdłości, czy pogorszenie wzroku.
SPRAWDŹ TEŻ: Bezsenność - przyczyny i leczenie
Spis treści

Jak wygląda kozłek lekarski? 

Kozłek lekarski (z łac. Valeriana Officinalis) to roślina zielna, która najczęściej porasta podmokłe łąki, lasy oraz obrzeża wód i rowów. W Polsce występuje powszechnie, także na terenach suchych, jednak w tych miejscach zwykle jest bardziej karłowata. Kwitnie od czerwca do sierpnia.

Najważniejszą częścią tego zioła jest korzeń waleriany oraz kłącza, czyli podziemne części łodyg. Ich właściwości wykorzystuje się w ziołolecznictwie. Dodatkowo korzeń kozłka lekarskiego obfituje w biologicznie czynne substancje, takie jak estry kwasu izowalerianowego i kwas walerenowy.

Roślina wydziela słodki, miodowy zapach, który wpływa uspokajająco na ludzi, natomiast dla kotów stanowi afrodyzjak. Jest dość wysoka, może osiągać nawet 200 cm, posiada postrzępione liście, rosnące wzdłuż łodygi w sposób naprzemienny. Jej drobne, pachnące, białe lub bladoróżowe kwiaty są zebrane w baldachy, wieńczące rosłą łodygę.

Ziela nie pozyskuje się z naturalnego siedliska, lecz z uprawy. Taka uprawowa sadzonka kozłka lekarskiego posiada więcej substancji czynnych, a zatem więcej korzystnych dla zdrowia właściwości.

Właściwości kozłka lekarskiego  

To, co wyróżnia ziele jakim jest kozłek lekarski, to właściwości uspokajające oraz nasenne. Roślina jest stosowana w medycynie ludowej, ale także konwencjonalnej. Jej główny składnik – waleriana – jest bowiem dodawany m.in. do leków wyciszających oraz środków nasennych. Po wyciąg z kozłka lekarskiego mogą zatem sięgać osoby borykające się z trudnościami z zasypianiem na tle nerwowym oraz pragnące znaleźć wyciszenie i zredukować napięcie nerwowe.

Kozłek, popularnie znany jako waleriana, ma jeszcze więcej właściwości leczniczych. Chodzi o działanie rozkurczające, co jest pomocne w przypadku dolegliwości na tle żołądkowym i pokarmowym. Co więcej, waleriana jest wskazana przy bolesnych menstruacjach, ponieważ rozkurcza mięśnie gładkie, niwelując ból miesiączkowy. 

Ponadto redukuje stres i zdenerwowanie w stanach napięcia przedmiesiączkowego oraz w okresie okołomenopauzalnym. Kozłek stosowany zewnętrznie łagodzi natomiast objawy łupieżu oraz nadmiernego łojotoku skóry.

Działanie kozłka lekarskiego 

Najbardziej cenną częścią rośliny jest korzeń kozłka lekarskiego. Jego działanie polega na zwalczaniu problemów z zasypianiem. Dzięki temu ziołu zasypia się bez kłopotów, śpi się dłużej, a także bez trudności powraca do snu po nocnym przebudzeniu, których zresztą po zażyciu substancji leczniczej jest mniej niż dotychczas. 

Poza tym korzyści płynące z mocy korzenia kozłka sięgają też stanów nerwicowych. Działanie wyciszające i uspokajające niweluje napięcie nerwowe, stres, lęki, co pomaga m.in. w przypadku zespołu napięcia przedmiesiączkowego, przekwitania u kobiet, czy przechodzenia przez rozmaite sytuacje stresowe. 

Waleriana ma także działanie rozkurczowe, dzięki czemu w łatwy sposób można pozbyć się bólu miesiączkowego, czy dolegliwości bólowych o innym podłożu, np. pokarmowym i żołądkowym. Jest również wykorzystywana do leczenia rozkurczowego w nerwicach wegetatywnych. 

Zastosowanie kozłka lekarskiego 

Z powyższego opisu wynika, iż kozłek lekarski ma szerokie zastosowanie, dlatego stanowi częsty składnik herbat, nalewek oraz preparatów ziołowych. Warto podkreślić, że wiodące substancje aktywne ziela lepiej rozpuszczają się w alkoholach niż w wodzie, dlatego przykładowo waleriana w kroplach (powstaje na bazie alkoholu) może sprawdzić się lepiej od innej formy przyjmowania substancji, takiej jak np. herbata z kozłka lekarskiego

Nalewka z kozłka lekarskiego może być stosowana jako gotowy preparat do wypicia (około 30 kropli serwowanych kilka razy na dzień po jedzeniu), ale można ją także dodawać do ciepłego, osłodzonego miodem mleka (wówczas należy wlać do szklanki z płynem około 60 kropli nalewki walerianowej) i wypijać na około godzinę przed snem. 

Należy jednak mieć świadomość spożywania alkoholu i właściwości wyciszających oraz nasennych preparatu, zatem po zażyciu środka z alkoholemnie powinno się prowadzić auta, ani kierować maszynami mechanicznymi.

Kozłek lekarski jest też dostępny w tabletkach, kapsułkach, jako herbata, napar (aby go przygotować, wystarczy zalać 1 łyżeczkę ziela szklanką wrzątku, następnie parzyć przez około kwadrans, przecedzić i pić), wonny olejek z kozłka, bądź mieszanka o działaniu uspokajającym.

Skutki uboczne kozłka lekarskiego 

Czy waleriana może rodzić negatywne konsekwencje zdrowotne? Prawidłowe przyjmowanie kozłka lekarskiego wyklucza występowanie skutków ubocznych. Należy jednak pamiętać, by preparaty z walerianą przyjmować maksymalnie przez okres jednego miesiąca. Po tym czasie trzeba zrobić chociaż dwutygodniową przerwę, po której można wrócić do korzystania z dobrodziejstw tej rośliny. 

Natomiast u osób, które przyjmują kozłka dłużej niż 30 dni, czy stosują zbyt duże dawki, mogą wystąpić takie następstwa jak np.:

  •  bóle głowy,
  • zaburzenia wzroku,
  • palpitacje serca,
  • mdłości,
  • problemy z trawieniem,
  • bezsenność,
  •  nadpobudliwość,
  • reakcje alergiczne.

Dawkowanie kozłka lekarskiego znajduje się na ulotce produktu. W razie pojawienia się jakiś wątpliwości, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

W związku z tym, że nie przebadano występowania ewentualnych skutków ubocznych waleriany, przyjmowanej przez dzieci do lat 12-stu i kobiety ciężarne oraz karmiące piersią, nie zaleca się przyjmowania preparatów przez te osoby. 

Z kozłka w ostrożny sposób powinny korzystać osoby starsze, ponieważ u niektórych seniorów może dojść do omdleń, czy niebezpiecznych zawrotów głowy podczas porannego wstawania.

Czytaj również

Bibliografia

  • Ożarowski Aleksander, Jaroniewski Wacław, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1987, Warszawa.
  • Karłowicz-Bodalska Katarzyna, Ocena korzenia kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis) jako środka o działaniu uspokajającym i ułatwiającym zasypianie,
  • Brinkmann Helmut, Wissmeyer Klaus, Beatrice Gehrmann, Fitoterapia, MedPharm, 2007, Polska, 158-161.
Artykuł napisany przez
Olga Tomaszewska
Dyplom dziennikarza zdobyła w 2009 roku, a od 2005 r. nieprzerwanie pisze i redaguje. Pracowała dla „Mojego Miasta Pabianice”, jako dziennikarz, redaktor, zastępca redaktora naczelnego i PR-owiec, współpracowała z „Nowym Życiem Pabianic" i licznymi portalami o tematyce zdrowotnej, tworząc dla tych podmiotów artykuły. Jej konikiem jest tworzenie treści z zakresu profilaktyki zdrowia, szeroko pojętej psychologii oraz pediatrii. Jeśli nie pisze, wygina się na macie ćwicząc hatha jogę jako nauczyciel i dozgonny uczeń.
Więcej z kateogrii: Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Zbyt długi sen – spanie w dzień, po jedzeniu. Ile spać?
Przeczytaj artykuł
Ile można nie spać? Ile człowiek może wytrzymać bez snu?
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Zbyt długi sen – spanie w dzień, po jedzeniu. Ile spać?
Ile można nie spać? Ile człowiek może wytrzymać bez snu?
Wstawanie z łóżka wcześnie rano - jak wstać rano?
Niespokojny sen niemowlaka - przyczyny. Jak sobie radzić?

Przychodnia online dla Ciebie

Szybka konsultacja lekarska online przez telefon.

Zacznij leczenie, przedłuż receptę na przyjmowane leki - szybko i bez kolejek.

Wybierz konsultację

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Ból owulacyjny - ile trwa i jak go załagodzić?
Dieta ketogeniczna – na czym polega? Zasady i jadłospis
Kiszone buraki - właściwości i zastosowanie. Jak je kisić?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?

Reklama