NAJZDROWSZE MIEJSCE W INTERNECIE

Cykl miesiączkowy – co nim steruje?

Mechanizm, który pozwala na utrzymanie kobiecej rozrodczości to cykl miesiączkowy. Dowiedz się więcej na temat cyklu miesiączkowego, poznaj jego fazy oraz zasady wyznaczania dni płodnych.
Kobieta trzyma się za brzuch
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Przeciętny cykl menstruacyjny trwa od 21 do 35 dni, średnio 28 dni. Dzieli się go na cztery fazy: krwawienia, folikularną, owulacji i lutealną.
  • Wskazówką do odczytania płodności może być wygląd i konsystencja śluzu wypływającego z pochwy. Najbardziej płodnym śluzem jest ten przezroczysty o konsystencji białka jaja kurzego.
  • Wśród zaburzeń cyklu miesiączkowego wymienia się problemy z częstotliwością i obfitością krwawień, a także krwawienia dodatkowe w cyklu miesiączkowym.
SPRAWDŹ TEŻ: Niepłodność a bezpłodność. Czy w obu przypadkach są szanse na skuteczne leczenie?
Spis treści

Co to jest cykl miesiączkowy?

Cykl miesiączkowy, zwany także cyklem owulacyjnym czy menstruacyjnym to mechanizm, który polega na powtarzających się regularnie zmianach, zachodzących w organizmie kobiety, regulowanych przez układ hormonalny.

Średnio cykl miesiączkowy trwa 28 dni, choć nierzadko może trwać krócej lub dłużej. Dużo istotniejsza jest tu jednak regularność cyklu, a nie czas trwania.

Cyklowi miesiączkowemu podlegają kobiety wieku rozrodczym,  przed przekwitaniem.

Fazy cyklu miesiączkowego

Wyróżniamy cztery etapy cyklu miesiączkowego:

  • faza krwawienia, czyli miesiączka inaczej menstruacja – trwa około 4-5 dni i jest efektem złuszczania się błony śluzowej macicy, której resztki wydostają się z pochwy w trakcie miesiączki wraz z krwią. Wystąpienie tej fazy to konsekwencja spadku poziomu estrogenów i progesteronu, z uwagi na niewystąpienie zapłodnienia i zagnieżdżenia zygoty. W trakcie menstruacji mogą wystąpić bóle brzucha i pleców. Bolesne miesiączkowanie dzieli się na pierwotne oraz wtórne. Ten pierwszy rodzaj miesiączkowania dotyczy około 40-50% kobiet i zaczyna się po około 6-12 miesiączkach od pierwszej menstruacji. Z kolei wtórne miesiączkowanie pojawia się po kilku latach bezbolesnych krwawień i jest zwykle związane z nieprawidłowym stanem ginekologicznym. Wówczas należy przeprowadzić badania pod kątem wykluczenia endometriozy, guzów miednicy mniejszej, chorób żołądkowo-jelitowych, np. zaburzeń jelita wrażliwego albo celiakii.
  • faza folikularna cyklu miesiączkowego – występuje także pod takimi nazwami jak faza proliferacyjna albo faza wzrostu. To etap w którym następuje odbudowa błony śluzowej macicy. Pod wpływem wzrostu poziomu estrogenów komórki nabłonka zaczynają się namnażać. Na tym etapie cyklu przysadka uwalnia FSH, który ma za zadanie pobudzić rozwój pęcherzyku Graafa.
  • faza owulacji – na wykresie cyklu miesiączkowego faza owulacji jest oznaczana w połowie cyklu, zazwyczaj jest to 14 dzień od pierwszego dnia miesiączki. Należy jednak pamiętać, że moment owulacji może zostać przesunięty przez różne czynniki. Owulacja trwa jeden dzień i wówczas szansa na zapłodnienie jest największa.
  • faza lutealna – to ostatnia, a jednocześnie najdłuższa faza cyklu miesiączkowego. Zwykle trwa około 14 dni. To w tej fazie endometrium osiąga największą grubość. Zmiany w endometrium mają za zadanie przyjęcie oraz zagnieżdżenie zygoty.

Ile trwa cykl miesiączkowy?

Zazwyczaj wskazuje się, że prawidłowy cykl miesiączkowy trwa około 28 dni. Należy jednak wziąć tu pod uwagę słowo „około”, ponieważ długość cyklu miesiączkowego u każdej kobiety może się nieco różnić.

Standardowo cykl menstruacyjny może trwać on od 21 do 35 dni. 

seks
Pierwszy wibrator w życiu - jak wybrać?
Podpowiadamy, jak wybrać swój pierwszy wibrator, by wzbogacić życie seksualne i nie zniechęcić się do dalszych eksperymentów.
Przeczytaj artykuł

Jak liczyć cykl miesiączkowy?

Pierwszym dniem cyklu miesiączkowego jest pierwszy dzień miesiączki, czyli wystąpienia krwawienia menstruacyjnego. Koniec cyklu przypada na ostatni dzień przed kolejnym krwawieniem.

Kalendarz cyklu miesiączkowego jest uzależniony od długości całego cyklu. Jak obliczyć cykl miesiączkowy? Od daty przewidywanego ostatniego dnia cyklu odejmij 14. W ten sposób dowiesz się, w którym dniu spodziewana jest owulacja, a więc największa szansa na zajście w ciążę (oczywiście zajść w ciążę można zajść również w inne dni cyklu).

Jeśli miesiączka przypada co 28 dni, owulujesz 14 dnia cyklu. Największą szansą na poczęcie jest czas między 11 a 14 dniem cyklu. Z kolei, gdy Twój cykl jest krótszy i wynosi 24 dni, owulacja przypada około 10 dnia cyklu.

Wtedy najlepiej starać się o dziecko między 7 a 10 dniem cyklu. Jeżeli Twój cykl jest długi i wynosi 35 dni, momentem, kiedy teoretycznie najłatwiej będzie Ci zajść w ciążę jest czas między 18 a 21 dniem cyklu.

Nie możesz również zapomnieć o zmiennych, które mają wpływ na wydłużenie lub skrócenie Twojego cyklu, np. przeziębienie, stres, nadmierny wysiłek fizyczny czy zmiana klimatu, mogą spowodować, że pierwszy dzień cyklu przypadnie w inny dzień niż zakładałaś, nawet jeżeli dotychczas miałaś regularne miesiączki. Wówczas przesunie się także dzień owulacji.

Cykl miesiączkowy a hormony

Cykl miesiączkowy jest regulowany hormonami wydzielanymi przez podwzgórze, które pobudzają do działania przysadkę mózgową. Na wykresie cyklu miesiączkowego można zaznaczyć dwa dominujące hormony: estrogen i progesteron.

W fazie przedowulacyjnej działają estrogeny, które zapewniają niższą temperaturę ciała, zmianę śluzy z mniej płodnego na bardzo płodny, mięknięcie i rozwieranie się szyjki macicy oraz regenerację błony śluzowej macicy. W tym czasie kobieta może mieć o wiele lepsze samopoczucie, kondycję fizyczną, wyższe libido czy piękniejszy wygląd.

Natomiast po owulacji zwiększa się stężenie progesteronu. Dochodzi wówczas do podniesienia się temperatury ciała, zatrzymania kolejnej owulacji, szyjka macicy obniża się i twardnieje. U kobiet pod wpływem wydzielania się progesteronu pojawia się większa podatność na zmęczenie, senność czy pogorszenie stanu skóry oraz spadek libido.

Cykl miesiączkowy a temperatura 

W cyklu miesiączkowym pojawiają się wahania temperatury. W pierwszych dniach miesiączki temperatura jest nieco niższa. To tzw. faza niższych temperatur. Za utrzymanie się temperatury na niskim poziomie odpowiada estrogen.

W dzień owulacji temperatura gwałtownie rośnie. Następnie tuż po owulacji temperatura ciała utrzymuje się na wyższym poziomie. To faza wyższych temperatur.

Skok temperaturowy w cyklu miesiączkowym wynika z działania progesteronu, produkowanego przez ciałko żółte, które powstaje po pęknięciu pęcherzyka Graafa. W fazie poowulacyjnej temperatura może wzrosnąć o około 0,2 stopnia Celsjusza.

Cykl miesiączkowy a śluz

Warto zwrócić uwagę na rodzaje śluzu w cyklu miesiączkowym, ponieważ jego konsystencja czy wygląd mogą być sugestią podpowiadającą, czy kobieta ma dni płodne czy niepłodne.

Oczywiście, nie jest to jedyny wyznacznik płodności, a jedynie jedna z wskazówek. Tuż po miesiączce zazwyczaj występuje suchość pochwy. Następnie w kolejnej fazie gruczoły szyjki macicy wytwarzają śluz, wypełniający kanał szyjki macicy.

Śluz początkowo jest biały i mętny, nie ciągnie się. Stwarza jednak uczucie wilgotności. Potem zmienia się w śluz dobrej jakości, który jest przejrzysty i ciągnący. 

Prof. Erik Odeblad z Uniwersytetu Umea w Szwecji badał budowę, funkcje oraz związek rodzaju śluzu z płodnością. Wskazuje na 4 rodzaje śluzu: 

  • typu G – to gęsty śluz, który stanowi barierę dla plemników, pojawia się tuż po krwawieniu miesiączkowym, po owulacji oraz w czasie ciąży. Daje odczucie wilgotności.
  • typu P – to śluz płynny, który rozcieńcza śluz typu G. Stwarza uczucie wilgotności w przedsionku pochwy. Pojawia się wraz z początkiem okresu płodności u kobiety.
  • typu L – wzrost poziomu estrogenów powoduje, że śluz staje się lepki i ciągliwy. Nadaj jest jednak nieprzejrzysty. 
  • typu S – wysoki poziom estrogenów powoduje, że śluz staje się najbardziej rozciągliwy i przejrzysty, daje duże uczucie śliskości. Porównuje się jego konsystencję i wygląd do białka jajka kurzego.

Jak wygląda śluz w dni płodne? Śluz okołoowulacyjny to połączenie śluzu typu S, a więc płynnego żelu z grudkami typu L, czyli żelu lepkiego. W 4-8 procentach jest to także wydzielina typu P.

Takie połączenie ma zagwarantować płodność na odpowiednim poziomie. Śluz S oraz L są rozcieńczane przez śluz P. Dzięki temu w głąb jamy macicy transportowane są plemniki i możliwe jest zapłodnienie.

Prof. Odeblad wskazuje również na zmiany w długości wydzielania się śluzu płodnego w cyklu menstruacyjnym ze względu na wiek kobiety. U dwudziestolatek faza ta trwa średnio 4-5 dni, a u 35-latek już 1-2 dni.

Jakość śluzu zmienia się również wraz ze starzeniem się organizmu.

Przyczyny skrócenia cyklu miesiączkowego

Wiele kobiet obawia się, gdy ich cykl menstruacyjny trwa krótko. Skrócenie cyklu miesiączkowego najczęściej następuje w cyklach bezowulacyjnych, w niewydolności ciałka żółtego, a także w wyniku skrócenia fazy folikularnej.

Krótki cykl miesiączkowy to taki, który trwa mniej niż 21 dni lub liczba miesiączek w roku jest częstsza niż 14. Występuje on u kobiet:

  • z cyklami bezowulacyjnymi,
  • z wydłużoną fazą folikularną,
  • z niewydolnością ciałka żółtego – u pacjentki hormony są na niższym poziomie, przez co nie może dojść do przyjęcia zapłodnionej komórki i pojawiają się problemy z zajściem w ciążę.

Krótki cykl miesiączkowy może spowodować, że faza lutealna będzie krótsza. Tym samym trudniej zajść w ciążę.

Badanie z 2016 roku autorstwa m.in. Amelii K. Wesselink, Laurena A. Wise, Elizabeth E. Hatch i innych, wśród kobiet w wieku 21-45 lat, które próbowały zajść w ciążę, udowodniły, że miały one mniejsze szanse na poczęcie w jednym cyklu menstruacyjnym, jeśli ich cykl był krótszy niż 26 dni.

Inne badanie przeprowadzone przez naukowców z Department of Epidemiology, Emory University w Atlancie, na grupie kobiet w wieku 19-41 wykazało, że duża zmienność cyklu zmniejsza szansę na zajście w ciążę o 51%.

Przyczyny wydłużenia cyklu miesiączkowego

Należy pamiętać, że długie cykle miesiączkowe mogą świadczyć o różnego rodzaju zaburzeniach. Mówiąc „długi cykl miesiączkowy” trzeba mieć tu na uwadze cykl, który trwa dłużej niż 35 dni, np. 50 dni.

Nagłe wydłużenie cyklu miesiączkowego także powinno wzbudzić czujność.

Do najczęstszych przyczyn wydłużenia cyklu miesiączkowego, np. do 40 dni, należą:

Swoje wątpliwości należy wyjaśnić z lekarzem, który wskaże odpowiednie formy leczenia.

Zaburzenia cyklu miesiączkowego

Do zaburzeń cyklu miesiączkowego zalicza się: nieprawidłowości rytmu krwawień omówione już w tym artykule, problemy z obfitością krwawień oraz dodatkowe krwawienia w cyklu miesiączkowym. 

Przyjmują one formę nie tylko rzadkich miesiączek i częstych miesiączek, ale też:

  • obfitych miesiączek – ich przyczyną mogą być mięśniaki macicy, polipy, endometrioza, a nawet rak trzonu macicy;
  • skąpych miesiączek – pojawia się zwykle u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną, może jednak świadczyć również o torbielach jajników;
  • wtórnego braku miesiączki – wywołany jest przez zespół policystycznych jajników, zaburzenia czynności osi podwzgórze – przysadka – jajnik, atrezję macicy;
  • pierwotnego braku miesiączki – mówi się o tym zaburzeniu, gdy dziewczyna po ukończeniu 16 roku życia nadal nie miesiączkuje. Może to świadczyć o guzie przysadki mózgowej, wadach narządów płciowych, niewydolności podwzgórza, dysgenezji gonad czy o zespole braku wrażliwości na androgeny.;
  • plamienia międzymiesiączkowego – u części kobiet plamienie pomiędzy miesiączkami jest zjawiskiem naturalnym, może też wskazywać na zagnieżdżanie się zarodka w macicy.

Według klasyfikacji WHO przyczynami zaburzenia cyklu miesięcznego są m.in.:

  • niewydolność podwzgórzowo-przysadkowa – wynika z czynników psychogennych, pojawia się w konsekwencji tzw. jadłowstrętu psychicznego, zaburzenia podwzgórzowego po intensywnym odchudzaniu, a także poporodowej niewydolności przysadki. Oprócz braku miesiączki obserwuje się także ogólne osłabienie, senność, wypadanie włosów, obniżone libido, suchość skóry i błon śluzowych, objawy nerwicowe.
  • zaburzenia czynności osi podwzgórze-przysadka – prowadzą do wystąpienia zespołu podwzgórzycy młodzieńczej i zespołu policystycznych jajników. Ta pierwsza jednostka chorobowa charakteryzuje się brakiem jajeczkowania z zaburzeniami miesiączkowania takimi jak pierwotny lub wtórny brak miesiączki. Ta druga prowadzi do zaburzenia rytmu miesiączkowania lub wtórnego braku miesiączki. Nieprawidłowości funkcjonowania na osi podwzgórze-przysadka mogą być efektem niekorzystnego oddziaływania środowiska czy też odpowiedzią organizmu na różne obciążenia: anoreksja, zbyt duży wysiłek fizyczny, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, a także stres. Czynnikiem, który wpływa na zaburzenia czynności osi podwzgórze-przysadka jest praca zmianowa – zaburza rytm wydzielania hormonów oraz owulacji
  • pierwotna niewydolność jajników – związana z takimi chorobami jak hipoplazja jajników, przedwczesne wygasanie czynności jajników, dysgenezja gonad.

Przywracanie cyklu miesiączkowego jest prowadzone różnymi metodami, np. leczeniem farmakologicznym. Gdy zostanie zwalczona przyczyna bardzo nieregularny cykl miesiączkowy powinien się wyregulować.

Czytaj również

Bibliografia

  • Iwinska, A. (2004). Dynamika zmian szybkości i mocy u kobiet w przebiegu cyklu menstruacyjnego. Zeszyty Naukowe. Prace Instytutu Kultury Fizycznej. Uniwersytet Szczeciński 2004
  • Wantuch, Kinga. Wpływ regularnej aktywności fizycznej na przebieg cyklu menstruacyjnego kobiet w wieku rozrodczym. (2020).
  • Mleczko, Marzena. Ocena wpływu wybranych parametrów stylu życia oraz zachowań żywieniowych na regularność cyklu menstruacyjnego kobiet w wieku rozrodczym. (2020).
  • Zagrodzka, M. (2018). Wiedza kobiet na temat fizjologii cyklu menstruacyjnego w zależności od stosowanej metody antykoncepcji.
  • Iwinska, A. (2010). Wpływ cyklu menstruacyjno-owulacyjnego na wydolność fizyczną kobiet. Zeszyty Naukowe. Prace Instytutu Kultury Fizycznej. Uniwersytet Szczeciński, (27).
  • R. Dębski, T. Niemiec, M. Mazurek, M. Dębska, Porównanie skuteczności i tolerancji 80 mg drotaweryny i 400 mg ibuprofenu u pacjentek z pierwotnie bolesnymi miesiączkami – badanie DOROTA, Czytelnia Medyczna, http://www.czytelniamedyczna.pl/3450,porlwnanie-skutecznoci-i-tolerancji-80-mg-drotaweryny-i-400-mg-ibuprofenu-u-pacj.html, [data dostępu: 19.12.2021].
  • A.K. Wesselink, L. A. Wise, Elizabeth E. i inni, Menstrual cycle characteristics and fecundability in a North American preconception kohort, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1047279716301533?via%3Dihub, [data dostępu: 19.12.2021]..
  • E. Odeblad „The Discovery of different types of cervical mucus and the Billings Ovulation Method”, Bulletin Natural Family Planning Council of Victoria, 1994. oraz E. Odeblad “Cervical Mucus and their functions”, Irish College Physicians and Surgeons, 1997, za: Fazy cyklu miesiączkowego i towarzyszące im zmiany fizjologiczne, http://www.myfertiledays.com/pl/content/fazy-cyklu-miesiaczkowego-i-towarzyszace-im-zmiany-fizjologiczne, [data dostępu: 19.12.2021].
Katarzyna Augustyniak-Woźnica
Artykuł napisany przez
Katarzyna Augustyniak-Woźnica
Dziennikarka, przyszła prawniczka. Autorka wielu publikacji o tematyce społeczno-kulturalnej, marketingowej, prawniczej, kulinarnej, medycznej i dziecięcej. Absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej na Uniwersytecie Jagiellońskim i studentka prawa na Uniwersytecie Opolskim. Prywatnie opiekunka kotki Kici.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Bolące sutki a choroby i zmiany hormonalne. Kiedy sutki mogą boleć przy dotyku, w ciąży lub trakcie okresu?
Przeczytaj artykuł
Ile może spóźniać się okres? Kiedy to powód do niepokoju?
Przeczytaj artykuł
Jak przyspieszyć miesiączkę? Sposoby na przyspieszenie okresu
Podobne artykuły
Bolące sutki a choroby i zmiany hormonalne. Kiedy sutki mogą boleć przy dotyku, w ciąży lub trakcie okresu?
Ile może spóźniać się okres? Kiedy to powód do niepokoju?
Jak przyspieszyć miesiączkę? Sposoby na przyspieszenie okresu
Pierwsza miesiączka - kiedy, ile trwa? Objawy
Skrzepy podczas okresu. Jak wyglądają? Czy powinny mnie niepokoić? Kiedy udać się do lekarza?

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Zimne dłonie – jak leczyć? Przyczyny i domowe sposoby
Ukruszony ząb - co należy zrobić, gdy dojdzie do urazu?
Skoki ciśnienia - przyczyny i objawy. Od czego nagłe?
Dieta w ciąży i w czasie karmienia piersią - czy warto stosować olej rzepakowy?

Reklama