Znajdź lek

Rifampicyna TZF

Działanie

Ryfampicyna należy do grupy antybiotyków ansamycynowych, jest półsyntetyczną pochodną ryfamycyny B, wytwarzanej przez Streptomyces mediterranei. Działa bakteriobójczo, hamując aktywność polimerazy RNA zależnej od DNA. Wykazuje silne działanie bakteriobójcze w stosunku do prątków gruźlicy, prątków atypowych i prątków trądu. W warunkach in vitro wykazuje również zdolność hamowania wzrostu bakterii Gram-dodatnich (zwłaszcza gronkowców np. Staphlococcus aureus, Staphylococcus epidermidis) i gram-ujemnych (np. Neisseria meningitidis, Neisseria gonorrhoeae, Haemophilus influenzae, Legionella spp.). Prawie w 100% wchłania się z przewodu pokarmowego, w ok. 75% wiąże się z białkami krwi, okres półtrwania wynosi 2 do 5 h. Ryfampicyna bardzo dobrze przenika do ognisk gruźliczych, węzłów chłonnych i płynów ustrojowych. Przenika przez łożysko i do mleka matki. W płynie mózgowo-rdzeniowym stężenie lecznicze osiąga w stanach zapalnych. Metabolizowana jest w wątrobie. Ok. 60% doustnej dawki wydalane jest z kałem, ok. 30% z moczem, niewielka ilość wydzielana jest ze łzami, potem, oraz innymi płynami ustrojowymi.

Wskazania

Gruźlica (w skojarzeniu z innymi lekami przeciwprątkowymi w leczeniu wszystkich postaci gruźlicy, w tym zdiagnozowanych po raz pierwszy, zaawansowanych, przewlekłych i lekoopornych). Trąd (w skojarzeniu z co najmniej jednym innym lekiem działającym na prątki trądu, stosuje się w leczeniu postaci trądu licznoprątkowej oraz skąpoprątkowej, aż do likwidacji zakażenia). Bruceloza, legionelloza i ciężkie zakażenia wywołane przez gronkowce (aby zapobiec rozwojowi szczepów opornych, ryfampicynę stosuje się w skojarzeniu z innym antybiotykiem odpowiednim w leczeniu danego zakażenia). Zapobieganie meningokokowemu zapaleniu opon mózgowych (leczenie bezobjawowych nosicieli Neisseria meningitidis w celu wyeliminowania meningokoków z części nosowej gardła). Zakażenia Haemophilus influenzae (leczenie bezobjawowych nosicieli H. influenzae i zapobieganie rozwojowi zakażenia u narażonych na kontakt z tą bakterią dzieci w wieku 4 lat lub młodszych).

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na ryfampicynę, inne antybiotyki z grupy ryfamycyny lub substancje pomocnicze leku. Żółtaczka. Leczenie sakwinawirem lub rytonawirem.

Środki ostrożności

Ostrożnie stosować u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, pijących alkohol, u pacjentów w podeszłym wieku. Ryfampicynę należy odstawić, jeśli pojawią się klinicznie istotne objawy, świadczące o niewydolności wątroby. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, pacjentów w podeszłym wieku, pacjentów niedożywionych, dzieci poniżej 2 r.ż., zaleca się szczególną ostrożność podczas wdrażania schematu leczenia, w którym ryfampicyna ma być stosowana jednocześnie z izoniazydem. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy zachować ostrożność, jeśli dawka jest większa niż 600 mg/dobę. Podczas terapii przerywanej (rzadziej niż 2–3 razy na tydzień) należy ściśle obserwować pacjentów ze względu na możliwość wystąpienia reakcji immunologicznej, w tym wstrząsu anafilaktycznego. Pacjentów należy przestrzec przed przerwaniem leczenia. Ostrożnie stosować u pacjentów z porfirią.

Ciąża i laktacja

W ciąży stosować wyłącznie w przypadku, gdy przewidywane korzyści dla matki przewyższają potencjalne zagrożenie dla płodu. Ryfampicyna stosowana w ostatnich miesiącach ciąży może spowodować poporodowe krwotoki u matki, jak i u noworodka, w takich przypadkach wskazane może być podawanie witaminy K. W okresie karmienia stosować wyłącznie w przypadku, gdy przewidywane korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka.

Działania niepożądane

Samoistnie ustępujące reakcje skórne jak zaczerwienienie skóry, świąd, wysypka; niezbyt często pokrzywka i cięższe uczuleniowe reakcje skórne; rzadko złuszczające zapalenie skóry, pęcherzyca, rumień wielopostaciowy, w tym zespół Stevensa-Johnsona, zespół Lyella oraz zapalenie naczyń krwionośnych. Ponadto: zmniejszenie łaknienia, nudności, wymioty, bóle brzucha, zgaga, wzdęcia, biegunka, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Rzadko notowano występowanie psychoz. Może wystąpić małopłytkowość, z plamicą lub bez, głównie w leczeniu przerywanym (objawy ustępują, jeśli lek odstawi się jak najszybciej po pojawieniu się plamicy, w innym przypadku notowano przypadki wylewu krwi do mózgu, także ze skutkiem śmiertelnym). U niewielkiego procenta pacjentów występowała eozynofilia, leukopenia, obrzęki, osłabienie mięśni i miopatia, bardzo rzadko agranulocytoza. Rzadko notowano przypadki niewydolności nadnerczy u pacjentów z zaburzeniami czynności nadnerczy. Stosowanie ryfampicyny może spowodować zapalenie wątroby, więc należy kontrolować jej czynność. Odnotowywano reakcje prawdopodobnie o podłożu immunologicznym, zwykle u pacjentów stosujących schemat naprzemiennego dawkowania: objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, ból głowy, zawroty głowy, ból kości), trudności w oddychaniu, świszczący oddech, spadek ciśnienia krwi, wstrząs, reakcje rzekomoanafilaktyczne, ostra niedokrwistość hemolityczna, ostra niewydolność nerek wywołana ostrą martwicą kanalików nerkowych lub śródmiąższowym zapaleniem nerek. Jeśli wystąpią ciężkie powikłania, takie jak niewydolność nerek, trombocytopenia lub niedokrwistość hemolityczna, konieczne jest przerwanie leczenia i nie należy nigdy powracać do leczenia ryfampicyną. Sporadycznie obserwowano zaburzenia miesiączkowania podczas długotrwałego leczenia gruźlicy. Ryfampicyna może powodować czerwonawe zabarwienie moczu, potu, śliny i łez. Miękkie soczewki kontaktowe mogą zostać trwale zabarwione.

Interakcje

Ryfampicyna jest silnym induktorem niektórych enzymów cytochromu P450. Podawanie jej z lekami, które są metabolizowane przez enzymy cytochromu P450 może przyspieszać metabolizm tych leków i zmniejszać ich aktywność (co może wymagać zwiększenia ich dawki). Dotyczy to: leków przeciwdrgawkowych (np. fenytoiny); leków przeciwarytmicznych (np. dizopiramid, meksyletyna, chinidyna, tokainid); antagonistów hormonów (antyestrogeny, np. tamoksyfen, toremifen, gestynon); leków przeciwpsychotycznych (np. haloperydol, aripiprazol); leków przeciwzakrzepowych np. pochodnych kumaryny (wskazane jest codzienne oznaczanie czasu protrombinowego i odpowiednia modyfikacja dawki leku); leków przeciwgrzybiczych pochodnych azolowych (np. flukonazol, itrakonazol, ketokonazol); leków przeciwwirusowych (np. zydowudyna, sakwinawir, indynawir, nelfinawir, atazanawir, efawirenz); barbituranów; leków blokujących receptory β-adrenergiczne (np. bisoprolol, propanolol); antagonistów wapnia (np. diltiazem, nifedypina, werapamil); leków anksjolitycznych i nasennych (np. benzodiazepiny, zolpidem, zopiklon); leków przeciwbakteryjnych (np. chloramfenikol, klarytromycyna, doksycyklina, fluorochinolony); kortykosteroidów; glikozydów nasercowych (np. digitoksyna, digoksyna); klofibratu; hormonalnych środków antykoncepcyjnych (pacjentki należy poinformować o konieczności stosowania alternatywnej, niehormonalnej metody antykoncepcji); estrogenów; leków przeciwcukrzycowych (u pacjentów z cukrzycą mogą pojawić się trudności z uzyskaniem prawidłowych wartości stężenia glukozy we krwi); leków immunosupresyjnych (np. cyklosporyna, syrolimus, takrolimus); irynotekanu; hormonów tarczycy (np. lewotyroksyna); losartanu; leków przeciwbólowych (np. metadon, narkotyczne leki przeciwbólowe); progestagenów; chininy; riluzolu; selektywnych antagonistów receptorów 5-HT3 (np. ondansetron); statyn metabolizowanych przez CYP 3A4 (np. symwastatyna); trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych (np. amitryptylina, nortryptylina); teofiliny; leków cytotoksycznych (np. imatynib); diuretyków; prazykwantelu. Sakwinawiru i rytonawiru nie należy stosować jednocześnie z ryfampicyną z powodu znacznego zwiększenia ryzyka uszkodzenia wątroby. Jednoczesne stosowanie kwasu para-aminosalicylowego (PAS) i ryfampicyny powoduje obniżenie stężenia ryfampicyny we krwi, zaleca się zachowanie 8 h przerwy między podaniem obu leków. Leki zobojętniające kwas solny (np. wodorowęglan sodu, wodorotlenek glinu, trójkrzemian magnezu) zmniejszają wchłanianie ryfampicyny, zaleca się przyjmowanie tych leków nie wcześniej niż godzinę po przyjęciu ryfampicyny. Jednoczesne stosowanie ryfampicyny i enalaprylu zmniejsza jego stężenie we krwi (może być konieczne zwiększenie dawki enalaprylu). Jednoczesne stosowanie ryfampicyny z halotanem lub izoniazydem zwiększa hepatotoksyczność. Jednoczesne stosowanie ketokonazolu i ryfampicyny powodowało zmniejszenie stężenie obu leków w surowicy. Jednoczesne przyjmowanie atowakwonu i ryfampicyny powodowało zwiększenie stężenia w surowicy krwi ryfampicyny i zmniejszenie stężenia atowakwonu.

Dawkowanie

Należy stosować razem z innymi lekami przeciwprątkowymi. Preparat w dawce wyliczonej odpowiednio do masy ciała pacjenta, podaje się raz na dobę, co najmniej 30 minut przed jedzeniem lub 2 h po jedzeniu, popijając szklanką wody.  Gruźlica. Dorośli doustnie: zazwyczaj 8-12 mg/kg mc./dobę, tj. 450 mg (pacjenci o mc. <50 kg) lub 600 mg (pacjenci o mc. >50 kg). Dzieci: 10-20 mg/kg mc./dobę. Nie należy podawać dawki większej niż 600 mg/dobę. Trąd. Zwykle podaje się dawkę 600 mg ryfampicyny raz w miesiącu lub, alternatywnie, 10 mg/kg mc. raz na dobę, tj. 450 mg (pacjenci o mc. <50 kg) lub 600 mg (pacjenci o mc. >50 kg). Bruceloza, legionelloza, ciężkie zakażenia wywołane przez gronkowce. Dorośli: 600-1200 mg/dobę, w 2–4 dawkach podzielonych, w skojarzeniu z innym odpowiednim antybiotykiem. Zapobieganie meningokowemu zapaleniu opon mózgowych. Dorośli: 600 mg 2 razy na dobę przez 2 dni. Dzieci: 10 mg/kg mc. 2 razy na dobę przez 2 dni (w wieku 1-12 lat), lub 5 mg/kg mc. 2 razy na dobę przez 2 dni (w wieku 3-12 mies.). Zapobieganie zakażeniom wywoływanym przez Haemophilus influenzae. Dorośli i dzieci: jeśli zakażenie Haemophilus influenzae występuje w rodzinie, w której jest dziecko w wieku 4 lat lub młodsze, zaleca się podawanie wszystkim członkom rodziny (w tym dziecku) ryfampicynę w dawce 20 mg/kg mc. raz na dobę (maksymalnie 600 mg na dobę) przez 4 dni. Podawanie leku należy rozpocząć przed wypisaniem osoby zakażonej ze szpitala. Noworodki: 10 mg/kg mc. na dobę przez 4 dni. Specjalne grupy pacjentów: u pacjentów z zaburzoną czynnością wątroby nie należy przekraczać dawki 8 mg/kg mc./dobę. Ostrożnie stosować u osób w podeszłym wieku, szczególnie jeśli występuje niewydolność wątroby.

Uwagi

Z powodu szybko narastającej oporności prątków na ryfampicynę, należy określić lekowrażliwość prątków przed rozpoczęciem leczenia oraz kilkakrotnie w czasie leczenia. W przypadku wykazania oporności na ryfampicynę i braku reakcji pacjenta na leczenie należy zmodyfikować schemat podawania leków. Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić czynność wątroby i obraz krwi. U pacjentów z niewydolnością wątroby zaleca się kontrolowanie czynności wątroby przed rozpoczęciem leczenia, a następnie 2-4 tygodnie po rozpoczęciu leczenia, zwłaszcza aktywności aminotransferazy asparginianowej i alaninowej. Zaleca się stosować preparat w leczeniu ciągłym; leczenie przerywane jest przeznaczone dla pacjentów, którzy nie gwarantują regularnego przyjmowania leku. U pacjentów przyjmujących ryfampicynę obserwowano dodatnie testy wykrywające opioidy (zaleca się stosowanie metody gazowej chromatografii spektrometrycznej). Terapeutyczne stężenia ryfampicyny w surowicy mogą maskować wyniki testów wykonywanych metodą mikrobiologiczną na oznaczanie kwasu foliowego i witaminy B12. Badanie stężenie bilirubiny, aktywności fosfatazy alkalicznej lub aminotransferazy, a także kontrastowe badania woreczka żółciowego u pacjentów przyjmujących ryfampicynę powinny być wykonywane rano, przed przyjęciem leku.

Pharmindex