Czy kawa jest zdrowa? Zaskakujący wpływ kawy na zdrowie

Każdy z nas natknął się w Internecie dziesiątki razy na teksty dotyczące wpływu kawy na zdrowie. Wiele z nich opartych jest na półprawdach, a udzielone odpowiedzi czasem mają – niesłusznie – charakter definitywny. Chcielibyśmy, by ten artykuł miał nieco inny charakter i przedstawiał aktualny stan wiedzy, nawet jeśli ten pozostaje wciąż niepełny; z tego względu opierać się będzie na dostępnych badaniach naukowych, choć pragniemy też zaznaczyć, iż nie jest to artykuł medyczny. Mówiąc o kawie, odnosić się będziemy do kawy czarnej, niezawierającej dodatków takich jak mleko, cukier i tym podobne, w rekomendowanej przez specjalistów dawce, maksymalnie 3 do 5 filiżanek dziennie, a więc do 400 miligramów kofeiny. Warto też dodać, że jako wartość toksyczną dla zdrowego człowieka [1] uznaje się już 1000 mg dziennie, a więc nieco ponad dwukrotność dawki uznawanej za bezpieczną.
Czy kawa jest zdrowa
Źródło: Materiały partnera
Spis treści

Zarówno czytając ten artykuł, jak i spożywając kawę, zawsze musimy pamiętać o istotnym zastrzeżeniu: choć może mieć ona właściwości prozdrowotne, kawa nie jest lekiem i nie powinna być traktowana jako takowy. Ważna jest także metodologia większości przytoczonych badań.

Większość z nich ma charakter obserwacyjny. Zatem nie można przy ich pomocy udowodnić, że kawa spowodowała zmniejszenie ryzyka zachorowań, a jedynie zaobserwować, że osoby pijące kawę rzadziej zapadają na dane choroby. Ale i takie wnioski napawają optymizmem! Gdy już ustaliliśmy te kwestie, przejdźmy do części zasadniczej – jakie są zalety picia kawy?

Jakie napoje zawierają kofeinę?

Nie należy przy tym zapominać, że kawa nie jest jedynym napojem zawierającym kofeinę. Znajduje się ona także w herbacie, napojach typu cola (choć nie tylko) i napojach energetycznych. Tak więc ustalając „bezpieczną” ilość kawy, którą spożywamy w ciągu dnia, nie wystarczy samo liczenie filiżanek; musimy także rozważyć czy nie dostarczyliśmy już organizmowi kofeiny w inny sposób.

A należy zaznaczyć, że sposobów tych jest wiele, przy czym niekoniecznie zdajemy sobie sprawę z niektórych z nich. Według prowadzonych na ten temat badań [2], jedna porcja (250 ml) napoju bezalkoholowego typu ice tea zawiera 12,7 mg kofeiny. Stanowi to ponad połowę jej zawartości w identycznej porcji coli (23,5 mg). Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku napojów energetycznych – w tym przypadku zawartość kofeiny w tej samej porcji może wahać się od 68,3 do 76,3 mg.

Często też sięgamy w upalne dni po napoje chłodzące o smaku kawy, nie traktując ich bynajmniej jako kawy w klasycznym rozumieniu. Tymczasem jedna mała puszka lub kubek (150 ml) naszego ulubionego iced cappuccino lub napoju na bazie kawy typu 2 w 1 zwiększa nasze spożycie kofeiny od 49,5 do 77,4 mg! Na tym tle stosunkowo „niewinnie” prezentuje się zawartość kofeiny w herbacie [3]: filiżanka (200 ml) najbardziej popularnej czarnej herbaty zawiera ok. 50-80 mg, w przypadku herbaty zielonej jest to 30-50 mg, natomiast napar yerba mate zawiera 14 do 22 mg kofeiny, przy czym o jej zawartości decyduje długość parzenia.

Zalety energetyczne kawy

Po pierwsze, kawa zdecydowanie pozytywnie może wpłynąć na naszą kondycję sportową. Sportowcy zwykle piją kawę lub inne napoje zawierające kofeinę głównie po to, by zwiększyć wydajność treningu, zwiększyć zasoby energii, poprawić wytrzymałość i siłę.

Jak donosi Medonet [4], zawarta w niej kofeina zdecydowanie zwiększa wydolność organizmu, rozszerza naczynia krwionośne i niweluje uczucie zmęczenia, a ponadto łagodzi ból. Oprócz tego pomaga wydzielić adrenalinę, czyli hormon przygotowujący nas do dużego wysiłku fizycznego, a także w sposób ogólny poprawia naszą sprawność fizyczną, a więc jest szczególnie istotna dla osób uprawiających sport.

Jednak to nie wszystko: tak zwany „zastrzyk kofeiny” jest też ważny przy wysiłku intelektualnym, gdyż „rozjaśnia umysł” [5], a ściślej stymuluje ośrodkowy układ nerwowy przez krótki czas.

Wiele suplementów diety nie bez powodu zawiera – występującą naturalnie właśnie w kawie – kofeinę. Wspomaga ona bowiem metabolizm [6] i przyspiesza w znacznym stopniu spalanie tłuszczu, co sprawia, że może mieć duże znaczenie w zwalczaniu otyłości.  Zagadnieniom tym poświęcony jest artykuł naukowy o wpływie kofeiny na bilans energetyczny. Warto w skrócie przytoczyć jego główne tezy: W ciągu ostatnich dwudziestu lat otyłość, jako problem, poważnie nasiliła się w skali ogólnoświatowej.

Powoduje ją brak równowagi pomiędzy podażą energii (PE) a wydatkiem energetycznym (WE), a do utraty masy ciała dochodzi wówczas, gdy bilans pomiędzy tymi dwiema wielkościami ma wartość ujemną, co można osiągnąć albo poprzez zmniejszenie wielkości PE lub zwiększenie wielkości WE. Okazuje się, że kofeina wpływa na bilans energetyczny poprzez zwiększenie WE i obniżenie PE, zatem może potencjalnie pełnić rolę regulatora masy ciała. Kofeina wspomaga utrzymanie odpowiedniej masy ciała poprzez termogenezę, utlenianie tłuszczów i WE. W regulacji bilansu energetycznego i lipolizie (rozpadzie lipidów na glicerol i wolne kwasy tłuszczowe) uczestniczy sympatyczny układ nerwowy, a unerwienie współczulne białej tkanki tłuszczowej może odgrywać ważną rolę w regulacji ogólnej ilości tłuszczu w organizmie.

Kawa a prewencja chorób

Dzięki regularnemu spożywaniu „małej czarnej” zmniejsza się ryzyko wystąpienia wielu chorób. Jedną z najczęściej występujących jest cukrzyca typu drugiego, która dotyka według niektórych szacunków nawet 30 milionów Amerykanów. Osoby spożywające kawę regularnie obniżają ryzyko [7] wystąpienia tej choroby nawet do 50%!

A to jeszcze nie koniec! Kawa może również pomóc [8] w prewencji chorób neurodegeneracyjnych. Najczęściej spotykaną jest choroba Alzheimera, będąca w większości przypadków przyczyną demencji. Niestety, na ten moment nie jesteśmy w stanie jej wyleczyć, a jedynie spowalniać jej rozwój. Świetnie sprawdzą się tu właściwości kawy, która obniża ryzyko wystąpienia choroby o 65%. Podobnie sprawa ma się z zespołem Parkinsona, tu ryzyko minimalizowane9 jest według szacunków od 32% do nawet 60%.

Ponadto, picie 4 lub więcej filiżanek kawy dziennie aż o 80% zmniejsza ryzyko [10] bycia dotkniętym marskością wątroby, czyli zwłóknieniu tworzących ją tkanek, w rezultacie zaburzającemu jej prawidłową pracę. To ważne, ponieważ marskość wątroby jest dziewiątą najczęstszą przyczyną śmierci [11] w ogóle. Pamiętajmy jednak, że dawka powyżej czterech filiżanek kawy przyjmowana była na potrzeby prowadzonego badania. Nie traktujmy więc sformułowania „lub więcej” jako prostej zachęty do zwiększenia spożycia kawy w nieograniczony sposób. Jak zaznaczyliśmy na początku artykułu, dawka bezpieczna to 400 mg dziennie i jest to poziom, którym powinniśmy się kierować. Warto też przypomnieć, że jego nieco ponad dwukrotne przekroczenie (1000 mg) uznaje się już za dawkę toksyczną.

Co więcej, samo spożywanie naparu jest jednym ze sposobów zapobiegania przedwczesnej śmierci [12], jak wykazują badania. Z czego to wynika? Powodów może być wiele, ale jednym z nich niewątpliwie jest bogata zawartość antyoksydantów [13] – kwasów hydroksycynamonowych i polifenoli – w kawie. Człowiek w postaci napojów przyjmuje aż 79% swojego dziennego zapotrzebowania na antyoksydanty! Chronią nas one przed szkodliwymi wolnymi rodnikami, które zdolne są nawet do uszkodzenia naszego DNA. Należy mieć na uwadze, by kawa nie stanowiła dla nas jedynego źródła antyoksydantów. Jedzmy owoce i warzywa!

Wbrew popularnemu mitowi, kawa nie jest odpowiedzialna za choroby serca. Podwyższenie ciśnienia krwi powodowane jej spożyciem jest tak nikłe [14], że prawie niezauważalne. Może ono stanowić problem jedynie w przypadku już wcześniej podniesionego ciśnienia. Prowadzone są też badania mające na celu sprawdzenie słuszności teorii dotyczące obniżenia ryzyka zawału o aż 20% dzięki regularnej konsumpcji kawy.

Każdy z nas wie, że kawa w sposób naturalny pobudza, jednak niewielu z nas jest w pełni świadomych dobroczynnego wpływu [15], jaki wywiera ona na funkcjonowanie naszego mózgu. Po wypiciu poprawiają się miedzy innymi koncentracja, humor, poziomy energii, refleks, a istnieją nawet powody, by przypuszczać, iż czarny napój pomagać może w zapobieganiu choroby cywilizacyjnej, jaką jest depresja. Pijmy kawę, bądźmy szczęśliwsi!

Instynktownie wydawałoby się, że kawa ma raczej negatywny wpływ na nasze uzębienie. Nic bardziej mylnego! Choć faktycznie pozostawia ona przebarwienia i osad, to jak się okazuje, ma ona działanie przeciwpróchnicze! [16] Tutaj jednak bardzo ważnym jest, byśmy spożywali kawę czarną – jakiekolwiek dodatki w postaci mleka, cukru, śmietany eliminują przeciwpróchnicze właściwości naparu.

Jaki niepożądany wpływ może mieć kawa?

Stwierdzenie, iż właściwości kawy są wyłącznie pozytywne byłoby zbyt daleko idącym uproszczeniem. By pozostać rzetelnym wobec naszych czytelników, musimy również wspomnieć o tych negatywnych, które istnieją i dobrze jest zdawać sobie z nich sprawę. Po pierwsze, nigdy nie jest zalecane [17], by spożywać kawę na czczo. Stwarza to ryzyko wydzielania się kwasu solnego do układu pokarmowego, przez co wystąpić mogą problemy z trawieniem białek. To z kolei może skutkować podrażnieniami, zapaleniem jelita, a w dłuższej perspektywie nawet rakiem jelita grubego. Tutaj na szczęście istnieje proste rozwiązanie – nie pijmy naparu od razu po przebudzeniu, a dopiero po śniadaniu, ewentualnie dodajmy do kubka naszej czarnej kawy mleko lub masło (tak stworzony napój nazywany jest bulletproof coffee).

Często podnoszonym tematem jest bezsenność, co rodzi pytanie: kiedy pić ostatnią kawę w ciągu dnia? Zdania na ten temat są podzielone, ponieważ różne osoby posiadają różną tolerancję na kofeinę, jednak i w tym przypadku odpowiedzi dostarcza nauka: ostatnia kawa nie później, niż na 6 godzin [18] przed udaniem się do łóżka. Choć zdania co do tej godziny bywają podzielone, wpływ spożycia kawy na zegar biologiczny można uznać za udowodniony. Dzieje się tak, ponieważ kawa opóźnia produkcję melatoniny zwanej hormonem snu, przez co jej późne spożycie uniemożliwia nam zaśnięcie, gdyż po prostu czujemy się mniej senni. Według badań [19], kofeina zmienia fukcjonowanie „chemicznych zegarów” w komórkach naszego organizmu; przykładowo podwójne espresso może opóźnić produkcję melatoniny nawet o 40 minut.

Nie należy też spożywać zbyt dużej ilości kawy, a więc powyżej czterech kubków dziennie, ponieważ może to powodować bóle głowy, niepokój, bóle klatki piersiowej i zaburzenie rytmu pracy serca [20]. Jeśli zaobserwowaliśmy u siebie większość powyższych symptomów na skutek nadmiernego spożycia kawy, prawdopodobnie doszło do przedawkowania kofeiny, a nawet w skrajnych przypadkach do zatrucia organizmu kofeiną.

Podsumowanie

Podsumowując, musimy mieć świadomość oczywistego faktu, iż kawa, choć zdecydowanie przeważają pozytywy, ma także negatywne strony. Jednak większość z nich jest efektem zbyt wysokiego spożycia.  

Powtórzmy jednak nasze początkowe zastrzeżenia: większość z przytaczanych badań ma charakter obserwacyjny, nie traktują one kawy jako lekarstwa na poważne choroby, a jedynie zauważają pewne interesujące korelacje.

Nie zaszkodzi zatem przypomnieć: kawa nie jest lekiem, a jedynie napojem, który może mieć pewne prozdrowotne właściwości. Jeśli pijemy go zbyt dużo, musimy liczyć się z konsekwencjami negatywnymi, jak bezsenność, stres – spożywajmy więc naszą „małą czarną” z rozwagą. Jeśli naprawdę zależy nam na zapobieganiu potencjalnym chorobom i poprawieniu pracy mózgu, czy kondycji, spożywajmy kawę czarną, niezawierającą dodatków.

Ale co najważniejsze, kawa to przede wszystkim produkt spożywczy, który ma nam sprawiać przyjemność. Choć potrafi zaskoczyć swoimi niezwykłymi właściwościami, niech jego spożycie stanowi dla nas miły rytuał, kierujmy się najpierw smakiem, a pozytywnymi właściwościami dopiero w dalszej kolejności.

Artykuł przygotowany we współpracy z:

Bibliografia

  • 1. 2. Białas M., Łuczak H., Jeżewska M. 2011. Ocena zawartości kofeiny w wybranych napojach bezalkoholowych. https://www.ptfarm.pl/pub/File/bromatologia_2011/3/630-634.pdf
  • 3. Szymkowak, O. 2021. Kofeina - czym jest i ile kofeiny ma kawa, herbata i inne napoje. https://www.medme.pl/artykuly/kofeina-czym-jest-i-ile-kofeiny-ma-kawa-herbata-i-inne-napoje,67757.html
  • 4. Medonet. 2021. Wiosenne przesilenie? Brak energii? Sprawdź, jakie suplementy mogą pomóc. https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,suplementy-na-wiosenne-przesilenie,artykul,90442516.html
  • 5. Cordis. 2009. Zastrzyk kofeiny rozjaśnia umysł. https://cordis.europa.eu/article/id/30438-caffeine-injection-does-the-mind-good/pl
  • 6. Dulloo A., Geissler C., Horton T., Collins A., Miller D. Normal caffeine consumption: influence on thermogenesis and daily energy expenditure in lean and postobese human volunteers. Am J Clin Nutr. 1989 Jan;49(1):44-50. doi: 10.1093/ajcn/49.1.44. PMID: 2912010.
  • 7. Y. Zhang, E.T. Lee, L.D. Cowan, R.R. Fabsitz, B.V. Howard. 2011. Coffee consumption and the incidence of type 2 diabetes in men and women with normal glucose tolerance: The Strong Heart Study. https://doi.org/10.1016/j.numecd.2009.10.020.
  • 8. L. Maia, A. De Mendonça. 2002. Does caffeine intake protect from Alzheimer's disease? https://doi.org/10.1046/j.1468-1331.2002.00421.x
  • 9. Alberto Ascherio M. et al. 2001. Prospective study of caffeine consumption and risk of Parkinson's disease in men and women. https://doi.org/10.1002/ana.1052
  • 10. Klatsky AL, Morton C, Udaltsova N, Friedman GD. Coffee, cirrhosis, and transaminase enzymes. Arch Intern Med. 2006 Jun 12;166(11):1190-5. doi: 10.1001/archinte.166.11.1190. PMID: 16772246.
  • 11. Wawrzynowicz-Syczewska M. n.d. Marskość wątroby. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/watroba/50969,marskosc-watroby
  • 12. Lopez-Garcia E, van Dam RM, Li TY, Rodriguez-Artalejo F, Hu FB. The relationship of coffee consumption with mortality. Ann Intern Med. 2008 Jun 17;148(12):904-14. doi: 10.7326/0003-4819-148-12-200806170-00003. PMID: 18559841; PMCID: PMC3958951.
  • 13. Svilaas A, Sakhi AK, Andersen LF, Svilaas T, Ström EC, Jacobs DR Jr, Ose L, Blomhoff R. Intakes of antioxidants in coffee, wine, and vegetables are correlated with plasma carotenoids in humans. J Nutr. 2004 Mar;134(3):562-7. doi: 10.1093/jn/134.3.562. PMID: 14988447.
  • 14. Renda G, Zimarino M, Antonucci I, Tatasciore A, Ruggieri B, Bucciarelli T, Prontera T, Stuppia L, De Caterina R. Genetic determinants of blood pressure responses to caffeine drinking. Am J Clin Nutr. 2012 Jan;95(1):241-8. doi: 10.3945/ajcn.111.018267. Epub 2011 Dec 14. PMID: 22170367.
  • 15. C. H. S. Ruxton. 2008. The impact of caffeine on mood, cognitive function, performance and hydration: a review of benefits and risks. https://doi.org/10.1111/j.1467-3010.2007.00665.x
  • 16. Anila Namboodiripad, P., & Kori, S. 2009. Can coffee prevent caries? Journal of conservative dentistry : JCD, 12(1), 17–21. https://doi.org/10.4103/0972-0707.53336
  • 17. Medicover Hospitals. N.d. Drinking Coffee on An Empty Stomach In The Morning? https://www.medicoverhospitals.in/drinking-coffee-on-an-empty-stomach-in-the-morning-find-out-if-it-is-good-for-your-health/
  • 18. Drake, C., Roehrs, T., Shambroom, J., & Roth, T. 2013. Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed. Journal of clinical sleep medicine: JCSM: official publication of the American Academy of Sleep Medicine, 9(11), 1195–1200. https://doi.org/10.5664/jcsm.3170
  • 19. Nauka w Polsce. 2015. Kawa spowalnia nasz zegar biologiczny. https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C406547%2Ckawa-spowalnia-nasz-zegar-biologiczny.html
  • 20. WebMD. N.d. Coffee. https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-980/coffee
Więcej z kateogrii: Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Najbardziej sycące produkty - oto 7 niskokalorycznych produktów
Przeczytaj artykuł
Badanie słuchu u dzieci i noworodków - na czym polega?
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Pytanie: W jakim wieku dostrzegłaś objawy zaburzeń hormonalnych?

  >15

  15-20

  20-30

  30<

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Najbardziej sycące produkty - oto 7 niskokalorycznych produktów
Badanie słuchu u dzieci i noworodków - na czym polega?
Dieta przy nadciśnieniu - co jeść i czego unikać?
Sposoby na wzmacnianie odporności. Sprawdź TOP 5

Przychodnia online dla Ciebie

Szybka konsultacja lekarska online przez telefon.

Zacznij leczenie, przedłuż receptę na przyjmowane leki - szybko i bez kolejek.

Wybierz konsultację

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Ból owulacyjny - ile trwa i jak go załagodzić?
Dieta ketogeniczna – na czym polega? Zasady i jadłospis
Kiszone buraki - właściwości i zastosowanie. Jak je kisić?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?

Reklama