Medme poleca
Jakie leki na anemię stosuje się w zależności od jej rodzaju?
Wybór preparatu powinien wynikać z ustalonej przyczyny niedokrwistości. Anemia wiąże się ze zbyt niskim stężeniem hemoglobiny, a niekiedy również obniżeniem hematokrytu i liczby czerwonych krwinek. Może rozwijać się wskutek niedoborów składników odżywczych, utraty krwi lub zaburzeń wytwarzania erytrocytów.
Sama morfologia krwi nie wystarczy, by w pełni ocenić gospodarkę żelazem. Poziom hemoglobiny spada bowiem na samym końcu – dopiero wtedy, gdy organizm całkowicie wyczerpie swoje rezerwy tkankowe. Złotym standardem w diagnostyce niedoboru jest oznaczenie stężenia ferrytyny, czyli białka magazynującego żelazo w wątrobie i szpiku. Pozwala to wykryć tzw. utajony niedobór żelaza jeszcze zanim rozwinie się pełnoobjawowa anemia. Warto jednak pamiętać, że ferrytyna jest również tzw. białkiem ostrej fazy – w trakcie infekcji, przewlekłego stanu zapalnego czy stłuszczenia wątroby jej poziom może być fałszywie podwyższony, maskując rzeczywisty brak żelaza w tkankach
- tłumaczy dr n. biol., mgr farm. Barbara Bukowska.
W praktyce dobór leczenia wygląda następująco:
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza – stosuje się leki zawierające związki żelaza, najczęściej w postaci doustnej.
- Niedokrwistość spowodowana niedoborem witaminy B12 – odpowiednie są preparaty z cyjanokobalaminą lub innymi postaciami witaminy B12, podawane doustnie albo w zastrzykach.
- Niedokrwistość związana z niedoborem kwasu foliowego – stosuje się preparaty kwasu foliowego, po wykluczeniu lub uwzględnieniu jednoczesnego niedoboru witaminy B12.
- Niedokrwistość towarzysząca chorobom przewlekłym – wymaga leczenia choroby podstawowej, a niekiedy również specjalistycznych leków stymulujących wytwarzanie krwinek.
Nie należy kupować żelaza wyłącznie z powodu osłabienia, bladości skóry czy nadmiernego wypadania włosów. Podobne dolegliwości mogą mieć różne przyczyny, a przyjmowanie niewłaściwego preparatu opóźnia rozpoznanie problemu.
Reklama
Co wybrać na anemię przy niedoborze żelaza?
Przy potwierdzonym niedoborze żelaza podstawowym rozwiązaniem są doustne leki zawierające ten pierwiastek. Ich zadaniem jest dostarczenie składnika niezbędnego do prawidłowej produkcji hemoglobiny.
Żelazo dwuwartościowe czy trójwartościowe?
Preparaty żelaza dwuwartościowego, np. zawierające siarczan lub fumaran żelaza, należą do standardowych rozwiązań stosowanych w leczeniu niedokrwistości z niedoboru tego pierwiastka. Mają dobrze udokumentowaną skuteczność, ale mogą powodować nudności, zaparcia i bóle brzucha.
Alternatywą bywają preparaty zawierające kompleksy żelaza trójwartościowego. Mogą być przydatne u pacjentów, którzy źle tolerują określony lek z żelazem dwuwartościowym. Nie oznacza to jednak, że wszystkie produkty z żelazem trójwartościowym są lepiej przyswajalne.
Jak dodaje dr n. biol., mgr farm. Barbara Bukowska - obok tradycyjnych soli żelaza dwu- i trójwartościowego w aptekach dostępne są nowocześniejsze formy technologiczne, stworzone z myślą o osobach źle tolerujących klasyczne preparaty:
-
Chelat żelaza (diglicynian żelaza): cząsteczka żelaza jest w nim ściśle związana z dwiema cząsteczkami aminokwasu (glicyny). Dzięki temu związek nie rozpada się w żołądku na wolne jony drażniące śluzówkę, co znacząco zmniejsza ryzyko nudności, skurczów żołądka czy zaparć.
-
Żelazo sukrosomialne (liposomalne): jony żelaza trójwartościowego zamknięto w mikroskopijnej osłonce z fosfolipidów i estrów kwasów tłuszczowych. Taka struktura chroni przewód pokarmowy przed bezpośrednim kontaktem z żelazem, nie wywołuje metalicznego posmaku i wchłania się na innej drodze jelitowej, minimalizując typowe interakcje z jedzeniem.
Przy wyborze należy sprawdzić przede wszystkim ilość żelaza elementarnego w dawce, wskazania produktu oraz zalecany sposób przyjmowania.
Tabletki, kapsułki czy preparaty w płynie?
U osób dorosłych wygodnym rozwiązaniem są tabletki i kapsułki, szczególnie przy długotrwałym leczeniu. Dostępne są również tabletki o przedłużonym uwalnianiu, jednak nie zawsze zapewniają one optymalne wchłanianie żelaza.
Preparaty w formie płynnej, krople i saszetki mogą być praktyczniejsze dla osób mających trudności z połykaniem tabletek. W przypadku dzieci pozwalają też dobrać odpowiednią objętość preparatu do zaleconej dawki. Wybierając płyn z żelazem, warto sprawdzić zawartość pierwiastka w mililitrze, sposób odmierzania dawki oraz obecność cukrów i innych składników pomocniczych. Płynna postać nie gwarantuje lepszej tolerancji niż tabletki.
- Płyny i zawiesiny pij zawsze przez słomkę, umieszczając ją głęboko w jamie ustnej, by zminimalizować kontakt ze szkliwem.
- Krople u niemowląt podawaj kroplomierzem bezpośrednio na wewnętrzną stronę policzka lub na nasadę języka – nigdy na przednie ząbki.
- Zaraz po połknięciu dawki dokładnie wypłucz usta wodą albo umyj zęby pastą.
- Jeśli osad już się pojawił – nie szoruj zębów na siłę twardą szczoteczką; zazwyczaj ustępuje on samoistnie po zakończeniu kuracji lub podczas profesjonalnego piaskowania u stomatologa.
Reklama
Leki na anemię bez recepty czy suplementy diety?
Niektóre leki na anemię można kupić w aptece bez recepty. Dotyczy to między innymi wybranych preparatów żelaza. Ich dostępność nie oznacza jednak, że nadają się do samodzielnego leczenia każdej niedokrwistości. Lek będzie właściwszym rozwiązaniem przy rozpoznanym niedoborze wymagającym leczenia farmakologicznego. Suplement może natomiast uzupełniać codzienną dietę, np. przy zwiększonym zapotrzebowaniu na określony składnik, jeśli istnieją wskazania do jego stosowania.
Przed zakupem warto zwrócić uwagę na trzy kwestie:
- status produktu – lek ma określone wskazania lecznicze, natomiast suplement służy uzupełnianiu diety w odpowiednie substancje;
- dawka – porównuj ilość żelaza elementarnego, a nie wyłącznie masę jego związku chemicznego;
- skład – dodatkowa witamina C może wspomagać wchłanianie żelaza, ale nie zawsze konieczny jest preparat wieloskładnikowy.
Produkty zawierające ekstrakty z buraka, pokrzywy czy innych roślin nie powinny zastępować leków stosowanych w niedokrwistości z niedoboru żelaza. Sama obecność naturalnych składników nie potwierdza skuteczności w leczeniu anemii.
Reklama
Kiedy wybrać leki na anemię z witaminą B12 lub kwasem foliowym?
Preparaty z witaminą B12 są stosowane przy jej potwierdzonym niedoborze, który może powodować niedokrwistość megaloblastyczną. W zależności od przyczyny niedoboru lekarz może zalecić tabletki zawierające odpowiednio wysoką dawkę witaminy B12 lub zastrzyki. Leczenie doustne może być skuteczne również w części przypadków zaburzonego wchłaniania.
Zastosowanie kwasu foliowego w niedokrwistości wymaga wcześniejszego wykluczenia niedoboru witaminy B12. Wdrożenie samej suplementacji folianami przy nierozpoznanym braku witaminy B12 jest niebezpieczne: preparat koryguje parametry morfologii krwi, dając złudne wrażenie wyleczenia, lecz nie hamuje postępujących powikłań neurologicznych. Nieleczony brak witaminy B12 prowadzi do uszkodzenia osłonek nerwowych, objawiającego się m.in. drętwieniem i mrowieniem kończyn, zaburzeniami czucia głębokiego czy problemami z utrzymaniem równowagi. Dlatego dobór leczenia zawsze musi opierać się na pełnej diagnostyce obu tych związków
- podkreśla dr n. biol., mgr farm. farmacji Barbara Bukowska.
Preparaty łączące żelazo, witaminę B12 i kwas foliowy nie zawsze będą lepszym wyborem niż produkt jednoskładnikowy. Połączenie kilku substancji ma uzasadnienie przede wszystkim wtedy, gdy rzeczywiście występuje potrzeba uzupełniania ich wszystkich.
Reklama
Jakie leki na anemię stosuje się w ciąży i u dzieci?
W ciąży zapotrzebowanie na żelazo wzrasta, ponieważ pierwiastek ten jest niezbędny do zwiększonej produkcji czerwonych krwinek oraz prawidłowego rozwoju płodu. Nie każda kobieta potrzebuje jednak takiej samej dawki. Przy rozpoznanym niedoborze lekarz może zalecić doustny preparat żelaza, uwzględniając wyniki morfologii, stężenie ferrytyny i tolerancję leczenia. Suplementy wielowitaminowe dla ciężarnych nie zawsze zawierają ilość żelaza wystarczającą do leczenia niedokrwistości. Jeśli preparat powoduje nudności, zaparcia lub bóle brzucha, lekarz może zmodyfikować schemat przyjmowania albo zalecić inną postać żelaza. W przypadku ciężkiej niedokrwistości, nieskuteczności leczenia doustnego lub jego złej tolerancji można rozważyć dożylne podanie żelaza, zwykle od drugiego trymestru ciąży.
U dzieci znaczenie ma zarówno zawartość żelaza elementarnego w preparacie, jak i możliwość precyzyjnego dawkowania. Krople lub syropy mogą ułatwiać podawanie leku niemowlętom i młodszym dzieciom, ale preparat musi być przeznaczony dla odpowiedniej grupy wiekowej. Dawkę ustala lekarz, uwzględniając masę ciała dziecka, stopień niedoboru oraz wyniki badań. Nie należy samodzielnie podawać dziecku preparatów żelaza przeznaczonych dla dorosłych, ponieważ ich niewłaściwe dawkowanie może prowadzić do groźnego zatrucia. Leczenie zazwyczaj kontynuuje się również po normalizacji stężenia hemoglobiny, aby uzupełnić zapasy żelaza w organizmie. Czas terapii i konieczność wykonywania kontrolnych badań krwi należy zawsze skonsultować z lekarzem i postępować zgodnie z jego zaleceniami.
Reklama
Leki na anemię na receptę
Nie wszystkie rodzaje niedokrwistości wynikają z niedoborów żywieniowych. Anemia może towarzyszyć chorobom przewlekłym, stanom zapalnym, nowotworom czy niewydolności nerek. U wybranych pacjentów z chorobą nerek stosuje się erytropoetynę lub leki o podobnym działaniu, które pobudzają szpik do produkcji czerwonych krwinek.
W anemii hemolitycznej o podłożu autoimmunologicznym lekarz może zalecić glikokortykosteroidy. Z kolei anemia aplastyczna, związana z upośledzeniem funkcji szpiku, może wymagać leczenia immunosupresyjnego lub przeszczepienia komórek krwiotwórczych. W takich sytuacjach zakup żelaza bez potwierdzonego niedoboru nie przyniesie oczekiwanego efektu. Ciężka niedokrwistość może wymagać hospitalizacji, a niekiedy przetoczenia krwi.
Reklama
Jak bezpiecznie stosować preparaty żelaza?
Preparaty żelaza najlepiej wchłaniają się na czczo, popijane szklanką wody. Jeśli jednak wywołują dolegliwości żołądkowe, część produktów można przyjmować podczas lekkiego posiłku – zawsze zgodnie z informacją w ulotce.
Częstym, całkowicie naturalnym objawem podczas kuracji jest ciemne lub czarne zabarwienie stolca, wynikające z obecności niewchłoniętych jonów żelaza. Jeśli jednak czarnemu stolcowi towarzyszą osłabienie, zawroty głowy lub silny ból brzucha, konieczna jest pilna konsultacja lekarska w celu wykluczenia krwawienia z przewodu pokarmowego.
Nigdy nie należy samodzielnie zwiększać zaleconej dawki ani łączyć kilku produktów zawierających żelazo, ponieważ jego nadmiar działa toksycznie na narządy wewnętrzne. Objawy takie jak duszność spoczynkowa, kołatanie serca, ból w klatce piersiowej czy omdlenia wskazują na znaczne niedotlenienie organizmu i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
- Zachowaj 2–4 godziny odstępu od leków na tarczycę – żelazo drastycznie obniża wchłanianie lewotyroksyny.
- Odczekaj minimum 2 godziny po kawie, herbacie i kakao – zawarte w nich garbniki i polifenole potrafią zablokować wchłanianie żelaza nawet o 70–80%.
- Nie popijaj mlekiem ani nie bierz z nabiałem – wapń konkuruje z żelazem o te same białka transportowe w jelicie.
- Zgłoś lekarzowi przyjmowanie leków na zgagę i refluks (np. IPP, ranitydyna, leki zobojętniające) – leki te zmniejszają wydzielanie kwasu solnego w żołądku, który jest niezbędny do prawidłowego rozpuszczania i przyswajania tradycyjnych soli żelaza. W przypadku jednoczesnej terapii zachowaj minimum 2–4 godziny odstępu między preparatami lub zapytaj lekarza o formy żelaza (np. chelatowane, sukrosomialne), których wchłanianie nie zależy od kwaśnego środowiska w żołądku.
- Połącz żelazo z witaminą C – szklanka soku pomarańczowego lub 200–500 mg witaminy C pomaga utrzymać żelazo na dwuwartościowym ($Fe^{2+}$), najlepiej wchłanianym stopniu utlenienia.
