Glukagon - działanie, niedobór i badanie. Co to za hormon?

Glukagon zwiększa poziom cukru we krwi. Odwrotnie niż insulina. Antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu reguluje gospodarkę węglowodanową, zapewniając organizmowi równowagę i sprawne działanie. Gdy jeden z hormonów zacznie górować nad drugim, dochodzi o hipo- lub hiperglikemii.
Model trzustki, stetoskop i próbka krwi
źródło:123RF

Spis treści

Co to jest glukagon?

Glukagon jest peptydowym hormonem syntezowanym w ludzkim organizmie przez komórki alfa wysp trzustki (tak zwane wyspy Langerhansa). Obok insuliny stanowi jedną z dwóch podstawowych substancji regulujących poziom cukru. Powodując rozkład glikogenu do postaci glukozy, zwiększa jej stężenie we krwi (glikogenoliza). Dodatkowo glukagon stymuluje tzw. lipolizę, a więc mechanizm rozpadu tłuszczów prostych (trójglicerydów) do postaci kwasów tłuszczowych oraz glicerolu. 

Nazywany jest często „hormonem głodu”, bowiem jego wzmożone wydzielanie obserwowane jest

  • na czczo,
  • w długich przerwach między posiłkami, u osób głodnych,
  • po spożyciu posiłków wysokobiałkowych.

Podnosząc stężenie glukozy, glukagon zapobiega hipoglikemii, czyli niedocukrzeniu. U osób zdrowych jest to mechanizm pożądany, zapewniający między innymi właściwą pracę mózgu. Jednak zbyt wysoki poziom glukagonu, czyli hiperglukagonemia, jest stanem patologicznym, w znaczącym stopniu przyczyniającym się do rozwoju cukrzycy typu 2.  

Insulina i glukagon

Insulina i glukagon działają przeciwstawnie, odwrotne są też mechanizmy ich wydzielania. Przedłużająca się przerwa między posiłkami powoduje spadek poziomu glukozy we krwi. Odpowiedzią jest wzmożona synteza glukagonu przez trzustkę. W dalszej kolejności hormon ten trafia do wątroby, gdzie zachodzi proces  glikogenolizy. W efekcie stężenie glukozy we krwi rośnie. Podobny efekt następuje także po spożyciu pokarmów bogatych w białko. W przypadku insuliny zachodzą mechanizmy przeciwne. Wydzielana jest w dużych ilościach po jedzeniu, w związku z poposiłkowym wzrostem stężenia glukozy, następnie zaś jej działanie powoduje spadek poziomu cukru we krwi

Antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu powinno zapewniać homeostazę, czyli równowagę organizmu. W przypadku zaburzenia jakiegokolwiek z elementów tej misternej konstrukcji, możliwe są poważne problemy zdrowotne, w tym cukrzyca. Warto podkreślić, że o ile przez długie lata naukowcy zajmujący się tą właśnie chorobą skupiali się głównie na mechanizmie insulinoodporności, tak w ostatnim czasie coraz większą wagę przykłada się do innych czynników, w tym także zbyt wysokiego stężenia glukagonu. 

Nadmiar i niedobór glukagonu

Nadmiar glukagonu występuje w określonych sytuacjach, a wiele z nich może stanowić powód głębokiego zaniepokojenia. 

Należą do nich między innymi:

  • cukrzyca,
  • choroby nowotworowe, w tym między innymi guzy trzustki, wątroby czy dwunastnicy,
  • choroba Cushinga,
  • długotrwała ekspozycja na stres,
  • zbyt duży wysiłek fizyczny.

Z kolei niedobór glukagonu najczęściej jest pozorny i związany z przejadaniem się produktami zawierającymi duże ilości węglowodanów, co powoduje zwiększone wyrzuty insuliny. Sytuacja taka może mieć miejsce także wtedy, gdy osoba lecząca cukrzycę przyjmie zbyt dużą dawkę insuliny, doprowadzając do ciężkiej hipoglikemii. 

Badanie stężenia glukagonu

Badanie stężenia glukagonu zleca się w sytuacji, gdy u pacjenta występuje podejrzenie jednej z wymienionych wyżej chorób, a także gdy pojawiają się znaczne spadki utraty masy ciała nie znajdujące prostego i oczywistego wyjaśnienia. 

Analizie laboratoryjnej poddawana jest próbka pobrana z krwi żylnej. Pożądane parametry, jeśli chodzi o badanie glukagonu, wynoszą 50-150 ng/l, aczkolwiek każdorazowo należy przy interpretacji wyników posługiwać się opisem norm stosowanych przez dane laboratorium. Ze względu na dużą złożoność zagadnienia, oceny powinien dokonać lekarz. 

Lek glukagon

W szczególnych sytuacjach podaje się lek glukagon. Dostępny preparat przeznaczony jest przede wszystkim dla osób doświadczających ciężkiej hipoglikemii, głównie dla diabetyków leczonych insuliną. 

Środek ten stosowany jest w celach:

  • leczniczych– podaje się w przypadkach nagłych, gdy dojdzie do utraty przytomności z powodu zbyt niskiego stężenia glukozy we krwi. Na skutek działania hormonu, pacjent powinien odzyskać świadomość w ciągu 10 minut,
  • diagnostycznych – lek hamuje czynność motoryczną przewodu pokarmowego w czasie badań przełyku i żołądka.

Jak podać glukagon?

Lek ma postać proszku, który przed aplikacją należy rozpuścić w załączonej do zestawu substancji. Preparat przeznaczony jest do wstrzykiwania podskórnie lub domięśniowo (w udo lub ramię), ale nigdy dożylnie. Glukagon traktowany jest jako środek ratunkowy, który osoba leczona insuliną powinna mieć w swojej apteczce. 

W przypadku utraty przytomności, zastrzyk może zrobić samodzielnie ktoś z domowników, nie jest zatem niezbędne wzywanie karetki pogotowia. Należy jednak pamiętać o przewróceniu chorego na bok, tak by nie zachłysnął się wymiocinami – zwracanie treści pokarmowej jest bowiem często występującym skutkiem ubocznym podania preparatu. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Marcin Nylec, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz, Rola glukagonu w patogenezie cukrzycy typu 2, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2010, tom 6, nr 3
  • Ivan Quesada, Eva Tuduri, Cristina Ripoll, Angel Nadal, Physiology of the pancreatic a-cell and glucagon secretion: role inglucose homeostasis and diabetes, Journal of Endocrinology (2008) 199
  • Ewa Otto-Buczkowska, Przemysława Jarosz-Chobot, Zaburzenia metabolizmu glukozy w populacji wieku rozwojowego – co nowego w diagnostyce i leczeniu? Część II, Medycyna Rodzinna 1/2008
  • Charakterystyka produktu leczniczego GlucaGen 1 mg HypoKit, http://leki.urpl.gov.pl

Oceń artykuł

(liczba ocen 2)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Zamknij