Katatonia - objawy i leczenie. Co to za choroba?

Katatonia jest zespołem psychopatologicznym charakteryzującym się zmniejszoną lub zwiększoną aktywnością ruchową, której zazwyczaj towarzyszy obniżony lub całkowicie zniesiony kontakt chorego z otoczeniem. Sprawdź, jak objawia się katatonia oraz jak można ją leczyć.

Spis treści

Co to jest katatonia? 

Katatonia jest zespołem zaburzeń motorycznych, prowadzącym do nadmiernej pobudliwości lub osłupienia, któremu towarzyszą zaburzenia językowe oraz negatywizm. Początkowo katatonia związana była ze schizofrenią. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 występowała jako podtyp schizofrenii – tzw. schizofrenia katatoniczna

W ostatnich latach zrewidowano ten pogląd i wprowadzono nową klasyfikację, zgodnie z którą katatonia jest traktowana jako zespół neuropsychiatryczny występujący w różnych jednostkach chorobowych, tj.:

  • schizofrenii, 
  • chorobie afektywnej dwubiegunowej
  • narkolepsji,
  • upośledzeniu umysłowym, 
  • chorobach neurologicznych, 
  • zaburzeniach metabolicznych
  •  zatruciach.

W najnowszej klasyfikacji chorób ICD-10 występuje jako:

  • organiczne zaburzenia katatoniczne pod numerem F06.1
  • schizofrenia katatoniczna pod numerem F20.2.

Z kolei w klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV wymienia się:

  • zaburzenie katatoniczne spowodowane ogólnym stanem zdrowia (numer 293.89);
  • schizofrenię katatoniczną (numer 295.20).

Schizofrenia katatoniczna

Schizofrenia jest jedną z najczęstszych i zarazem najcięższych chorób psychicznych, charakteryzującą się występowaniem epizodów psychotycznych (urojeń, omamów) oraz okresów zubożenia emocjonalnego, apatii, wycofania. 

Zgodnie z klasyfikacją DSM-IV wyróżnia się pięć typów schizofrenii:

  • rezydualną z dominującymi objawami negatywnymi (zanik, ubytek cech prawidłowych) oraz dziwacznością, ekscentrycznością;
  • paranoidalną z dominującymi urojeniami i omamami, jednakże bez cech zdezorganizowanego zachowania, myślenia i emocji;
  • zdezorganizowaną – u chorego dominują cechy dezintegracji poszczególnych funkcji psychicznych, zaburzenia myślenia i emocjonalności wyższej;
  • katatoniczną – w obrazie dominują zaburzenia psychomotoryczne;
  • niezróżnicowaną – występuje pomieszanie objawów z wyżej wymienionych rodzajów.

Objawy katatoniczne

Objawy katatoniczne, występujące zarówno w przebiegu schizofrenii katatonicznej, jak i organicznych zaburzeń katatonicznych, charakteryzują się zahamowaniem ruchowym i zaburzeniami mowy (najczęściej brakiem wypowiadania się). Pacjenci zwykle przyjmują dziwaczne pozycje ciała, w których pozostają przez długi czas. Taki zespół objawów nazywany jest osłupieniem.  

Katatonia nie zawsze jednak objawia się osłupieniem. Bywa także utożsamiana z nadmierną pobudliwością, której towarzyszą charakterystyczne zaburzenia językowe, takie jak:

  • echolalia (powtarzanie słów lub całych zwrotów wypowiedzianych przez inne osoby),
  • echopraksja (powtarzanie ruchów wykonywanych przez inne osoby),
  • mutyzm (brak kontaktu werbalnego).

Jak zdiagnozować katatonię?

Zdiagnozowanie katatonii nie jest łatwe. Specjaliści przy stawianiu diagnozy posługują się następującymi kryteriami opracowanymi przez ICD-10: 

  • schizofrenię katatoniczną diagnozuje się na podstawie następujących symptomów:
  • ogólne kryteria schizofrenii;
  • występowanie przez okres co najmniej 2 tygodni jednego lub więcej objawów, takich jak:

1.osłupienie lub mutyzm;

2.pobudzenie;

3.zastyganie;

4.negatywizm;

5.sztywność;

6.giętkość woskowa;

7.automatyzm nakazowy.
 

  • organiczne zaburzenia katatoniczne stwierdza się wtedy, gdy:
  • spełnione są ogólne kryteria dla innych zaburzeń psychicznych, spowodowanych uszkodzeniem, dysfunkcją mózgu lub chorobą somatyczną
  • u pacjenta obserwuje się jedno z następujących zachowań:

1.osłupienie;

2.pobudzenie katatoniczne;

3.wyżej wymienione naprzemiennie.

Leczenie katatonii

Na czym polega leczenie katatonii? Głównie na stosowaniu środków farmakologicznych. Lekiem zalecanym jest lorazepam, będący pochodną benzodiazepiny, który wykazuje działanie uspokajające, przeciwlękowe, przeciwdrgawkowe i rozluźniające mięśnie. Warto jednak podkreślić, że takie leczenie nie jest zalecane w chronicznej postaci katatonii. 

Poza lorazepamem stosuje się także:

  • leki wzmacniające działanie GABA, 
  • niektóre leki przeciwdrgawkowe, 
  • inhibitory glutaminianu, 
  • leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji.

Oprócz leczenia farmakologicznego istnieje także możliwość leczenia elektrowstrząsami. Doniesienia naukowe potwierdzają skuteczność takiej terapii (de Silva VA, Lakmini WD, Gunawardena HN 2013; Unal A, Bulbul F, Alpak G 2013; Cristancho P, Jewkes D, Mon T 2013), jednakże nie jest ona powszechnie stosowana. 

Katatonia w depresji

U niektórych pacjentów obserwuje się katatonię w depresji. Jednakże objawy katatoniczne w przebiegu tej choroby, zgodnie z klasyfikacją ICD-10, są traktowane jako stupor w przebiegu depresji i zaliczane do tzw. depresji psychotycznej (według ICD-10 jest to ciężki epizod depresji z objawami psychotycznymi, któremu przypisuje się numer F.32.2). 

Co istotne, poza katatonią, ten typ depresji może objawiać się także omamami i urojeniami. W związku z powyższym, objawy katatoniczne mogą świadczyć nie tylko o schizofrenii katatonicznej lub organicznych zaburzeniach katatonicznych, ale bywają także manifestacją epizodu depresyjnego. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Anna Burkiewicz, Łukasz Kummer, Jacek Stasiuk, Krótkotrwała poprawa stanu psychicznego po podaniu diazepamu w przewlekłej schizofrenii katatoniczej, Geriatria 2015; 9: 3-6.
  • Barbara Remberk, Łukasz Szostakiewicz, Agnieszka Kałwa, Anna Bogucka-Bonikowska, Anna Borowska, Ewa Racicka-Pawlukiewicz, Czym jest katatonia u dzieci i młodzieży, Psychiatr. Pol. 2020; 54(4): 759–775
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Katatonia

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!