Lęk przed samotnością: objawy. Jak sobie radzić z monofobią?

Lęk przed samotnością odczuwa każdy z nas. Jesteśmy istotami społecznymi, które potrzebują kontaktu z drugim człowiekiem. Niektórzy jednak odczuwają chorobliwy lęk przed samotnością, nazywany przez psychiatrów i psychologów monofobią. Sprawdź, jak objawia się monofobia, a także jak można sobie z nią radzić.
Samotna kobieta
Źródło: 123RF

Spis treści

Czym jest lęk przed samotnością?

Lęk przed samotnością towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. Przez psychologów samotność jest rozumiana jako „subiektywne, nieprzyjemne, bolesne przeżycie, wynikające z braku pozytywnych relacji w stosunkach międzyludzkich”, a także jako „mieszanina uczuć odrzucenia, braku akceptacji i nieprzyjemnych przeżyć”. Psychologowie wskazują ponadto na negatywny wpływ samotności na zdrowie i kondycję fizyczną, zwłaszcza osób starszych.

W literaturze przedmiotu można znaleźć przeróżne klasyfikacje samotności (m.in. ze względu na czas trwania czy przyczynę). Za podstawowy uznaje się podział na samotność, która odnosi się do stanu fizycznego i osamotnienie, które odczuwane jest subiektywnie.

W tym sensie samotność oznacza brak fizycznego kontaktu z innymi ludźmi, zaś osamotnienie – brak więzi emocjonalnej i mentalnej, często pomimo utrzymywania fizycznych kontaktów. Jednakże wielu psychologów oraz socjologów nie różnicuje pojęć samotności i osamotnienia.

Lęk przed samotnością lub osamotnieniem jest uczuciem, które towarzyszy każdemu, lecz osoby z niższym poczuciem własnej wartości, mające problem z nawiązywaniem kontaktów, a także posiadające zbyt wygórowany ideał miłości zwykle odczuwają go silniej. U niektórych jednak strach przed osamotnieniem staje się chorobliwy i przybiera postać monofobii.

Co to jest monofobia?

Monofobia, nazywana także autofobią lub eremofobią, jest definiowana jako chorobliwy lęk przed samotnością. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10, dzieli zaburzenia lękowe na dwie podstawowe grupy:

  • zaburzenia lękowe w postaci fobii, oznaczane kodem F.40,
  • inne zaburzenia lękowe (kod F41), do których zalicza się epizodyczny lęk napadowy i lęk uogólniony.

Autofobia zaliczana jest do pierwszej grupy, czyli zaburzeń lękowych w postaci fobii. Osoby dotknięte tym rodzajem fobii doświadczają ataków paniki, kiedy zostają fizycznie same (tj. bez partnera, przyjaciół czy rodziny).

Na monofobię najczęściej cierpią dorośli, którzy doświadczyli osamotnienia w dzieciństwie - np. na skutek rozłąki z matką, lecz powodów doświadczania samotności przez dziecko może być kilka. Przykładowo, osamotnienie u dziecka może wywołać pobyt matki w szpitalu lub jej niedojrzałość do macierzyństwa.

Warto jednak podkreślić, że każde dziecko poniżej 2. roku życia odczuwa lęk przed rozstaniem z matką, będący naturalnym etapem rozwoju. Każde zniknięcie matki z pola widzenia tak małego dziecka jest przez nie postrzegane jako ostateczne. Dopiero z wiekiem maluch zaczyna rozumieć, że jest to sytuacja przejściowa.

Reklama

Objawy lęku przed samotnością

Chorobliwy lęk przed samotnością to nie tylko odczuwanie niepokoju i zagrożenia związanego z brakiem towarzystwa i koniecznością pozostawania z samym sobą. Zwykle osoba dotknięta autofobią ma poczucie zbliżającego się niebezpieczeństwa. Jest przekonana, że zaraz wydarzy się coś złego.

Ponadto napadowi lęku zwykle towarzyszy szereg objawów somatycznych, takich jak:

  • kołatanie serca,
  • duszność,
  • suchość w ustach,
  • ucisk w gardle,
  • drżenie rąk,
  • przyspieszenie oddechu,
  • potliwość,
  • ból i zawroty głowy,
  • omdlenia,
  • nudności,
  • wymioty,
  • biegunka.

Pojawienie się dolegliwości somatycznych zwykle wyzwala jeszcze silniejszy lęk, tym razem związany z niepokojem o stan zdrowia. Kołatanie serca czy duszność kojarzą z zawałem serca, a wówczas pojawia się u chorego lęk przed śmiercią.

Lęk przed samotnością w czasach pandemii

Lęk przed samotnością towarzyszy nam szczególnie w czasie epidemii wywołanej koronawirusem SARS-CoV-2. 11 marca 2020 roku, po blisko czterech miesiącach rozprzestrzeniania się wirusa po świecie, Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że mamy do czynienia z pandemią. Wówczas liczba zgonów na świecie z powodu COVID-19 wynosiła około 5 tysięcy. Po niespełna miesiącu - 4 kwietnia - przekroczyła 60 tysięcy.

Dynamiczny przyrost nowych zakażeń oraz ofiar śmiertelnych skutkował wprowadzeniem licznych ograniczeń w gromadzeniu się i poruszaniu ludzi, a także w aktywności zawodowej. W pierwszej kolejności zamknięto żłobki, przedszkola, szkoły oraz uczelnie. Zabroniono zgromadzeń powyżej 50 osób i odwołano imprezy masowe.

Następnie zamknięto restauracje, kawiarnie, bary oraz wszystkie instytucje kultury. Wiele firm nakazało pracownikom pracę zdalną. Ograniczono działalność galerii handlowych. Przywrócono kontrole graniczne, wprowadzono limity dotyczące uczestnictwa w obrzędach religijnych.

Wkrótce zamknięto także hotele, salony tatuażu, kosmetyczne i fryzjerskie, a nawet parki i lasy. Na koniec ograniczono możliwość poruszania się do niezbędnego minimum. Z domu można wychodzić tylko do pracy, sklepu lub apteki, a także by udzielić pomocy najbliższym członkom rodziny. Podróżując komunikacją miejską należy przestrzegać określonych wytycznych. Generalnie wprowadzone restrykcje można sprowadzić do zasady: zostań w domu, a wielodniowe przebywanie w czterech ścianach wyzwala strach przed samotnością.

Reklama

Jak przepracować lęk przed samotnością?

Lęk przed samotnością powinno się przepracować z psychologiem lub psychoterapeutą. Jak w przypadku innych fobii, pacjentom z monofobią zalecana jest psychoterapia w nurcie poznawczo-behawioralnym. W leczeniu stosuje się także środki farmakologiczne, głównie:

  • benzodiazepiny (należy je stosować krótkotrwale ze względu na wysokie ryzyko uzależnienia),
  • leki przeciwdepresyjne, głównie selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, ale także inhibitory monoaminooksydazy,
  • neuroleptyki,
  • ß-blokery.

W przypadku odczuwania niepokoju  w związku z pandemią COVID-19, nie powinniśmy go bagatelizować. Pomocy można szukać u specjalistów udzielających porad przez telefon czy za pośrednictwem Internetu. Wielu psychologów i psychoterapeutów udziela porad za darmo w ramach inicjatyw społecznych. Jedną z takich inicjatyw są „Psychologowie dla społeczeństwa”. Na stronie internetowej akcji można znaleźć listę specjalistów, którzy udzielają darmowego wsparcia.

Czytaj też:

Bibliografia

  • E. Kusztelak, Twórcza samotność? Funkcjonowanie społeczne osób osamotnionych w okresie wczesnej dorosłości [w:] Metody pedagogicznych badań nad twórczością pod red. K. J. Szmidta, Łódź 2009.
  • J. Stochmiałek, Samotność oraz starość w świetle koncepcji jakości życia [w:] Przeciw samotności pod red. J. Twardowskiej­Rajewskiej, Poznań 2005.
  • M. Kopka-Kowalczyk, Samotność osób starszych i czynniki ją warunkujące, Kultura i Edukacja 2018 nr 1 (119), s. 70–80.
  • https://www.gov.pl/web/koronawirus/aktualne-zasady-i-ograniczenia
  • https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020
  • https://www.psychologowie-dla-spoleczenstwa.pl/kontakt

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!