Znajdź chorobę

Cholera (choroba) - przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

Cholera to choroba zakaźna wywoływana bakterią- przecinkowcem cholery. Objawia się przede wszystkim ostrą biegunką, która bardzo szybko prowadzi do odwodnienia. Źródłem bakterii może być skażona woda, mleko, a także skorupiaki. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia cholery.

Cholera jest chorobą zakaźną, której głównym objawem jest ostry nieżyt jelita cienkiego (biegunka). Cholerę wywołuje bakteria - przecinkowiec cholery (Vibrio cholerae), a do zakażenia tym patogenem dochodzi na ogół droga pokarmową. Chorobę cechuje krótki okres inkubacji (od dwóch godzin do pięciu dni) oraz znaczna łatwość szerzenia się poprzez wodę i żywność, co sprawia, że często dochodzi do rozwoju epidemii.

Cholera - czym jest?

Cholera stanowi globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego i jest głównym wskaźnikiem braku rozwoju społecznego. Szacuje się, że rocznie na cholerę zapada 3-5 mln ludzi na całym świecie, a 100-120 tys. umiera. Do tej pory w historii ludzkości odnotowano 7 pandemii tej choroby i liczne epidemie, głównie w krajach Afryki i Azji. Ostatnia epidemia cholery rozpoczęła się w październiku 2010 roku na Haiti, gdzie spowodowała śmierć co najmniej 135 osób. Przyczyną tej epidemii była niska jakość wody używanej w gospodarstwach domowych oraz złe warunki higieniczne, w których żyje większość populacji tamtejszych rejonów.

Przecinkowiec cholery Vibrio cholerae ma kształt zagiętej pałeczki przypominającej przecinek – stąd jego nazwa. Bakterie zaliczane do tego gatunku nie są grupą jednorodną i różnią się między sobą budową antygenów powierzchniowych. Z tego względu zostały one podzielone na tzw. serogrupy:

  • Serogrupa O1 obejmuje szczepy o dużym znaczeniu epidemiologicznym. Bakterie te posiadają zdolność wydzielania enetrotoksyny o nazwie choleragen. Wyróżnia się dwa biotypy szczepów toksynotwórczych: El Tor i klasyczny, z których każdy obejmuje dwa serotypy: Inaba i Ogawa.
  • Serogrupa O139 została wyodrębniona w trakcie epidemii cholery w Bangladeszu (1992 r.), jest to również szczep toksynotwórczy, pokrewny szczepowi El Tor.
  • Serogrupy nie-O1 i nie-O139 - do tej grupy zalicza się pozostałych 137 serogrup Vibrio cholerae, wywołujących łagodniejsze biegunki o mniejszym znaczeniu epidemiologicznym.

 

Cholera - jak się można zarazić?

Głównym źródłem Vibrio cholerae są:

  • chorzy ludzie
  • bezobjawowi nosiciele 
  • zanieczyszczona fekaliami woda oraz żywność.

W zbiornikach wodnych przecinkowce mogą występować także jako formy wolnożyjące, bez związku z obecnością osób chorych na danym terenie. Bakterie te bytują zarówno w wodzie słodkiej i słonej, w ujściach rzek.

Czynnikiem ograniczającym szerzenie się przecinkowców cholery w zbiornikach wodnych jest temperatura, dlatego zakażenia stwierdza się częściej w ciepłych strefach klimatycznych. Ostatnie badania wskazują, że globalne ocieplenie stwarza korzystne warunki dla rozwoju tych bakterii. Przecinkowce cholery mogą ponadto namnażać się w mleku, utrzymywać się w produktach mlecznych, na powierzchniach produktów żywnościowych i przedmiotów, jeśli są odpowiednio wilgotne, gdyż bakterie te nie są odporne na wysychanie. Odnotowywano także przypadki w których źródłem przecinkowców cholery były skorupiaki – kraby i krewetki odławiane w wodach przybrzeżnych, przy ujściu rzek do morza.

Do zarażenia przecinkowcami cholery dochodzi drogą:

  • fekalno-oralną,
  • poprzez spożycie żywności i wody zanieczyszczonej w sposób bezpośredni lub pośredni odchodami lub wymiocinami osoby zakażonej, chorej lub będącej nosicielem.

Po wniknięciu do przewodu pokarmowego większość bakterii ginie w kwaśnym środowisku żołądka, część z nich jednak przeżywa i kolonizuje błonę śluzową jelita cienkiego. Mnożąc się w jelicie bakterie wydzielają złożona białkową enterotoksynę - choleragen. Toksyna ta powoduje zaburzenia transportu jonów i doprowadza do znacznej utraty płynów (biegunek), a w efekcie do silnego odwodnienia organizmu.

Szerzenie się cholery jest ściśle związane z niewłaściwą ochroną środowiska oraz nieprzestrzeganiem podstawowych norm dotyczących gospodarki wodno-ściekowej. Wśród głównych czynników szerzenia się choroby należy wymienić:

  • brak odpowiedniej infrastruktury wodno-kanalizacyjnej i złe warunki sanitarno-higieniczne, głównie na terenach bardzo ubogich, przy dużym zagęszczeniu ludności,
  • ciepły i wilgotny klimat sprzyjający rozwojowi przecinkowców cholery w wodzie oraz na wilgotnych powierzchniach,
  • nie przestrzeganie zasad higieny osobistej oraz higieny podczas przyrządzania posiłków,
  • jedzenie surowych lub nie dogotowanych skorupiaków odławianych w strefach przybrzeżnych,
  • picie lub pływanie w wodzie skażonej bakteriami - głównie na terenach tropikalnych (Afryka, Azja, Indie itd.).

Do grupy osób narażonych na ryzyko zakażenia cholerą należą:

  • osoby mieszkające lub podróżujące do krajów tropikalnych,
  • osoby o niskiej higienie osobistej,
  • osoby z bezpośredniego otoczenia chorego na cholerę,
  • osoby mające grupę krwi 0, u których cholera ma na ogół typowy, pełnoobjawowy przebieg,
  • osoby z niedokwaśnym nieżytem żołądka,
  • osoby z niską odpornością tj. małe dzieci, osoby niedożywione czy chorzy na AIDS.

Cholera - objawy

Ciężkość objawów cholery może być różna. Około 75% osób zakażonych Vibrio cholerae nie rozwijają żadnych objawów (tzw. zakażenie bezobjawowe), chociaż bakterie są obecne w ich odchodach przez 7-14 dni po zakażeniu i osoby te stanowią potencjalnie źródło zakażenia dla ludzi w ich otoczeniu. W większości przypadków objawowej cholery ma ona przebieg atypowy: od przypominającego zatrucie pokarmowe enterotoksyną gronkowcową do łagodnych biegunek (głównie u dzieci). Typowy przebieg choroby występuje tylko u 10-20% osób zakażonych przecinkowcem cholery.

Objawy typowej postaci cholery obejmują:

  • wodnisto-śluzowate biegunki, które z czasem stają się coraz bardziej wodniste („ryżowate”), wydalane bez parcia w ilości kilku, a nawet kikunastu i więcej litrów na dobę. Charakterystyczne jest to, że biegunkom nie towarzyszą bóle brzucha, nie występuje także gorączka,
  • wymioty bez nudności,
  • suchość skory i błon śluzowych, głos staje się ochrypły, oczy i policzki zapadnięte - tzw. twarz Hipokratesa. Jest to spowodowane znacznym odwodnieniem i utratą elektrolitów,
  • pojawiają się kurczowe bóle mięsni,
  • dochodzi do rozwoju kwasicy,
  • może dojść do zapaści naczyniowej.

Przy braku leczenia, bez uzupełniania płynów i utraconych elektrolitów oraz bez zbilansowania kwasicy choroba może w krótkim czasie (nawet kilka godzin) doprowadzić do zgonu. Szacuje się, że śmiertelność wśród osób nie leczonych, z typowym przebiegiem cholery może wynosić nawet 50-60%, podczas gdy wśród prawidłowo leczonych 1%.

Każda osoba u której w trakcie podróży do krajów o klimacie tropikalnych lub po powrocie z tych terenów pojawi się biegunka powinna niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Przy bardzo gwałtownych biegunkach, w związku z możliwością bardzo szybkiego i znacznego odwodnienia istnieje zagrożenie dla życia pacjenta i należy natychmiast wezwać pogotowie.

Cholera - diagnostyka

Diagnostyka cholery opiera się głównie na badaniu mikrobiologicznym polegającym na wyizolowaniu przecinkowców cholery z kału, wymazu z odbytnicy, czy z wymiocin. Można także wykonać badanie retrospektywne z oznaczeniem poziomu przeciwciał antytoksycznych lub wibrioidalnych. Możliwe jest także wykonanie szybkich testów molekularnych pozwalających na wykrycie DNA patogenu w próbce klinicznej.

Cholera - leczenie

W leczeniu cholery stosuje się antybiotykoterapię z zastosowaniem antybiotyków z grupy tetracyklin, ewentualnie może być zastosowana cyprofloksacyna. Leczenie trwa na ogół minimum 3-5 dni. Należy przy tym pamiętać o uzupełnianiu niedoboru elektrolitów i wody, w razie konieczności w formie dożylnej.

Osoby chore są obowiązkowo hospitalizowane do czasu uzyskania 3 kolejnych negatywnych wyników badań mikrobiologicznych przeprowadzanych po ustąpieniu objawów choroby.

Dodatkowo wszystkie osoby z otoczenia chorego tj. osoby, które w okresie 5 dni poprzedzających pojawienie się objawów choroby u pacjenta spożywały z nim posiłki, korzystały ze wspólnej toalety itp. muszą być poddane obserwacji i przebadane na nosicielstwo przecinkowca cholery.

Cholera - zapobieganie

Przecinkowiec cholery jest bakterią mało odporną na wysychanie oraz wrażliwą na większość środków dezynfekcyjnych. Aby zapobiec chorobie należy przede wszystkim unieszkodliwiać źródło zakażenia i w tym celu:

  • obowiązkowo hospitalizować osoby chore na cholerę do czasu uzyskania 3 kolejnych negatywnych wyników badań mikrobiologicznych przeprowadzanych po ustąpieniu objawów choroby;
  • należy izolować i ściśle nadzorować stan zdrowia osób z otoczenia chorego tj. osób, które w okresie 5 dni poprzedzających pojawienie się objawów choroby u pacjenta spożywały z nim posiłki, korzystały ze wspólnej toalety itp. U osób tych przeprowadza się 2-krotne badanie na nosicielstwo;
  • należy wykonać dezynfekcję w domu chorego, a także w samochodzie użytym do jego przewozu oraz w szpitalu gdzie był hospitalizowany. Do dezynfekcji mogą być zastosowane wszystkie środki zawierające związki chloru.

Ponadto należy:

  • przestrzegać zasady higieny osobistej oraz zasad higieny przy zaopatrzeniu w wodę, żywność i przy usuwaniu nieczystości,
  • pić wodę tylko świeżo przegotowaną oraz żywność poddaną obróbce cieplnej,
  • unikać jedzenia surowych lub nie dogotowanych owoców morza,
  • podczas podróży do krajów tropikalnych warzywa i owoce, które mają być spożyte na surowo myć wodą przegotowaną,
  • przed planowaną podróżą do krajów tropikalnych można zaszczepić się, lecz do tej pory szczepionki te nie są dostępne w Polsce.

Bibliografia

  • Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A. ,Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka,a-medica Press,2004
  • Nickerson M,Choroby zakaźne, Elsevier Urban & Partner, Wrocław ,2008
  • Szewczyk E.M i współautorzy ,Diagnostyka bakteriologiczna, Wydawnictwo Naukowe PWN,2005
  • World Health Organization ,materiały informacyjne,,
  • World Health Organization,Cholera outbreak. Assessing the outbreak response and improving preparedness.,WHO/CDS/CPE/ZFK/,2004

Temat miesiąca: Skuteczne sposoby na ból gardła