Gruczoły układu pokarmowego

Gruczoły układu pokarmowego mają za zadanie wspomaganie jego funkcji, jakie pełni on w organizmie każdego z nas. Ich głównym zadaniem jest wydzielanie różnych substancji niezbędnych w procesie trawienia składników pokarmów zawartych w pożywieniu. I tak ślinianki wydzielają ślinę, wątroba - żółć, a trzustka - enzymy trawienne.

Ślinianki - w jamie ustnej znajduje się wiele gruczołów śluzowych, wśród których wyróżniamy gruczoły małe i duże (nazwane śliniankami). Małe gruczołki ślinowe rozsiane są w ścianach jamy ustnej i zostały nazwane w zależności od okolicy, w której występują: gruczoły podniebienne, wargowe, policzkowe i językowe. Oprócz drobnych gruczołów ślina wydzielana jest również przez trzy pary dużych gruczołów: ślinianki przyuszne, podżuchwowe i podjęzykowe. Największą spośród nich jest ślinianka przyuszna, a jej przewód wyprowadzający uchodzi do przedsionka jamy ustnej w miejscu zwanym brodawką przyuszniczą, która leży na wysokości drugiego górnego zęba trzonowego. Dwie pozostałe ślinianki (podjęzykowa i podżuchwowa) to gruczoły typu mieszanego surowiczo – śluzowego, najczęściej mają wspólne ujście do jamy ustnej w obszarze podjęzykowym w pobliżu wędzidełka języka.

Ślina produkowana przez wszystkie gruczoły śluzowe składa się w 99,5% z wody. Płyn wydzielany do jamy ustnej to w rzeczywistości dwa rodzaje śliny:
• ślina surowicza, zawierająca enzym amylazę (zwaną również ptialiną), będącą enzymem trawiennym rozpoczynającym rozkład węglowodanów (skrobi),
• ślinę śluzową, która ułatwia formowanie i połykanie kęsów pokarmowych.

0,5% zawartości śliny stanowią białka, mucyny, sole mineralne oraz wymieniona już amylaza ślinowa. Ślina ma odczyn prawie obojętny, jej pH waha się z zakresie od 6,4 do 7,0. Również ilość produkowanej na dobę śliny ulega dużym wahaniom od 1 do 1,5 l. Bezpośrednim bodźcem do wydzielania śliny jest pojawienie się pokarmu w jamie ustnej, jednak również sam widok, zapach, a nawet myśl o pokarmie powodują produkcję śliny.

Ślina pełni kilka istotnych funkcji. Po pierwsze – zmiękcza i nawilża pokarm w czasie żucia i połykania, do drugie – pokrywa powierzchnię śluzu w celu zmniejszenia tarcia o ściany gardła i przełyku, po trzecie – rozpoczyna trawienie złożonych węglowodanów w układzie pokarmowym, po czwarte – rozpuszcza suche składniki pokarmowe, które tylko w formie roztworu mogą pobudzać chemoreceptory i po piąte – bierze udział w utrzymaniu na odpowiednim poziomie gospodarki wodno-mineralnej w organizmie.

Praca i funkcje wątroby

Wątroba – jest ciemnoczerwonym narządem o masie 1,5 kg i jednocześnie największym gruczołem organizmu ludzkiego, zbudowanym z komórek zwanych hepatocytami. Zorganizowane są one w jednostki strukturalne nazwane zrazikami, które dodatkowo otoczone są siecią drobnych odgałęzień tętnicy i żyły wątrobowej oraz przewodów żółciowych. Wypełnia prawą stronę górnej części jamy brzusznej, leżąc poniżej przepony. Całość gruczołu podzielona jest trzeba bruzdami (poprzeczną, podłużną lewą i podłużną prawą) na cztery płaty: prawy, lewy, czworoboczny i ogoniasty. Budowa tego narządu sprawia, że każda pojedyncza komórka (hepatocyt) bezpośrednio kontaktuje się z krwią, przez co wymiana między nimi może zachodzić bardzo sprawnie, a cała wątroba funkcjonować z niezwykłą wydajnością. Szacuje się, że co dwie minuty przechodzi przez nią cała krew krążąca w organizmie.

W miejscu zwanym wrotami wątroby wnikają do gruczołu:

• tętnica wątrobowa (doprowadzająca krew tętniczą, bogatą w tlen),
• żyła wrotna (transportująca wchłonięte w jelicie substancje odżywcze),
• nerwy, a wychodzą: przewód wątrobowy, naczynia chłonne.

Wątroba jest niezwykle aktywnym organem. Świadczy o tym fakt, że spełnia ponad 250 pojedynczych funkcji, przy czym większość z nich ma związek z metabolizmem.

Wśród nich najważniejszymi są:
• magazynowanie i uwalnianie do krwi glukozy,
• produkcja żółci, która pełni kluczową rolę w rozkładaniu lipidów,
• przemiany białkowe i tłuszczowe,
• gospodarka substancji mineralnych i witamin,
• neutralizacja substancji toksycznych,
• produkcja składników krwi (rozkładanie erytrocytów, fibrynogenu, albumin, protrombiny, heparyny),
• regulacja gospodarki żelaza i miedzi.

  1. WYTWARZANIE ŻÓŁCI Hepatocyty wydzielają żółć do przewodzików żółciowych, które ostatecznie łączą się w przewody żółciowe, a zgromadzona żółć trafia do pęcherzyka żółciowego. Stamtąd wydzielana jest do dwunastnicy, gdzie emulguje substancje tłuszczowe i pomaga w ich trawieniu.
  2. PRZETWARZANIE SKŁADNIKÓW POKARMOWYCH Żyłą wrotną wraz z krwią trafiają do wątroby składniki pokarmowe wchłonięte w jelicie cienkim. W wątrobie zachodzi glikogeneza (cukry proste są przekształcane w glikogen), przemiany aminokwasów i innych związków azotowych, lipidów, itd.
  3. REGULACJA POZIOMU GLUKOZY Wątroba utrzymuje prawidłowy poziom glukozy we krwi, przekształca w glukozę tłuszcze i białka (proces glukoneogenezy), a nadmiar glukozy magazynuje w postaci glikogenu.
  4. SYNTEZA BIAŁEK Wątroba syntetyzuje białka układu krzepnięcia krwi oraz białka osocza.
  5. PRZETWARZANIE KRWINEK CZERWONYCH Następuje tu rozpad starych erytrocytów i ponowne wykorzystanie ich składników.
  6. DETOKSYKACJA Wątroba pełni rolę filtru – usuwa z krwi szkodliwe substancje.
  7. MAGAZYNOWANIE ZWIĄZKÓW MINERALNYCH I WITAMIN Wątroba jest magazynem wielu związków, gromadzi: miedź i żelazo, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E i K) oraz witaminę B12.
  8. USUWANIE Z KRWI SUBSTANCJI ZBĘDNYCH Wątroba eliminuje z krwi drobnoustroje i inne obce cząstki.

Wątroba jest unikalnym narządem ze względu na fakt, że zaopatrywana jest w krew pochodzącą z dwóch źródeł. Pierwszym jest tętnica wątrobowa doprowadzająca krew bogatą w tlen, a drugim żyła wrotna dostarczająca do wątroby krew bogatą w składniki odżywcze, pochodzącą z przewodu pokarmowego. Żyła wrotna ma długość około 8 cm i powstaje z połączenia naczyń żylnych niemal z każdej części układu trawiennego: z dolnej części przełyku, jelit, trzustki, żołądka i śledziony. Substancje wchłonięte głównie w kosmkach jelita cienkiego trafiają wraz z krwią do wątroby, gdzie są przetwarzane, rozkładane bądź magazynowane, jeszcze zanim ta krew trafi do serca i zostanie przetłoczona przez cały organizm. Ważna jest tu funkcja wątroby jako filtru, który zatrzymuje wchłonięte w jelitach toksyny, by nie miały szansy przeniknąć do komórek całego organizmu.

Trzustka

Trzustka – to długi i wąski gruczoł koloru szaroróżowego lub żółtoróżowego o masie około 70 – 90 g. Narząd ten podzielony jest na trzy części: głowę położoną w pobliżu dwunastnicy, trzon leżący za żołądkiem oraz ogon mieszczący się nad lewą nerką. W poprzek całego gruczołu biegnie przewód trzustkowy zbierający sok trzustkowy z mniejszych przewodów zrazikowych. Sok ten, zawierający enzymy trawienne rozkładające białka, lipidy i polisacharydy, jest wydzielany do dwunastnicy.

W miąższu trzustki rozsiane są grupy odmiennych funkcjonalnie komórek, nazywane wyspami trzustki (zwane też wyspami Langerhansa). Struktury te pełnią istotną funkcję w hormonalnej gospodarce poziomu glukozy w krążącej krwi. Nie mają one łączności z przewodami wyprowadzającymi, ale swoją wydzielinę przekazują do oplatającej je gęstej sieci naczyń krwionośnych. Trzustka wydziela dwa hormony – insulinę i glukagon.

Czytaj też: Trzustka – co powinieneś o niej wiedzieć?

Insulina, produkowana przez komórki β w warunkach wysokiego stężenia glukozy we krwi (np. po posiłkach), ma za zadanie obniżenie jej poziomu poprzez:
• działanie na narządy wewnętrzne (większe zużywanie glukozy),
• zwiększenie syntezy glikogenu w wątrobie,
• odkładanie tkanki tłuszczowej.

Glukagon (inaczej czynnik hiperglikemiczny), wytwarzany przez komórki α wysp trzustkowych, to hormon białkowy, który ma działanie antagonistyczne (przeciwne) do insuliny. Jego zadaniem jest zwiększenie stężenia glukozy w krążącej w organizmie krwi, głównie poprzez wywoływanie rozkładu zgromadzonego w wątrobie glikogenu i uwalnianie zapasowej glukozy do krwi.

Zaburzenia funkcjonowania komórek produkujących hormony w trzustce stanowi podłoże do wielu chorób. Zaburzenia metaboliczne spowodowane niedoborem hormonu insuliny powodują podwyższone stężenie glukozy we krwi, co skutkuje rozwojem cukrzycy.

Oceń artykuł

(liczba ocen 15)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA