Znajdź chorobę

Alkoholowy zespół płodowy - wpływ na dziecko

Alkoholowy zespół płodowy wywołany jest spożywaniem alkoholu przez kobietę w ciąży. Problem ten jest coraz bardziej powszechny i nie dotyczy tylko osób z nizin społecznych. Spożywanie alkoholu w ciąży jest niezwykle niebezpieczne i zabroniona jest jakakolwiek jego ilość.

Problem spożywania przez kobiety ciężarne alkoholu oraz produktów spożywczych zawierających alkohol etylowy stanowi coraz większy problem społeczny. Wzrost statusu ekonomicznego w znacznej mierze przyczynia się do tego. Problem spożywania alkoholu w czasie ciąży nie dotyczy tylko kobiet nisko sytuowanych ekonomicznie, ale również tych z klas średnich i dobrze zarabiających.

Czym jest alkoholowy zespół płodowy?

Przez pojęcie alkoholowego zespołu płodowego, najczęściej rozumiane jest:

  • ciężkie upośledzenie intelektualne dziecka,
  • zaburzenia percepcji,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia emocji wyższych,
  • zaburzeia w morfologii – niska masa urodzeniowa, mikrocefalia, charakterystyczny „zdziwiony” wyraz twarzy.

Jest to tylko jeden z możliwych obrazów klinicznych. W rzeczywistości obecnie kwalifikowanych jest kilka zespołów wywołanych spożywaniem alkoholu przez ciężarną. W rzeczywistości obecnie kwalifikowanych jest kilka zespołów wywołanych spożywaniem alkoholu przez ciężarną. Wszystkie dotyczą zaburzeń rozwojowych układu nerwowego, jednakże w zależności od stopnia zaawansowania mogą również dotyczyć innych układów i narządów.

Wpływ alkoholu na ciążę

Alkohol etylowy jest substancją biologicznie czynną. W swoich właściwościach w układach biologicznych przypomina wodę – może być rozpuszczalnikiem dla wielu substancji, jak również nie wykazuje oporności bariery komórka – błona komórkowa – środowisko zewnętrzne. Brak oporności na bariery biologiczne powoduje, iż spożyty alkohol wchłania się już w śluzówce jamy ustnej, przełyku i żołądka. Podobnie jak woda, alkohol dąży do wyrównania swojego stężenia w układzie zamkniętym, jakim jest organizm ludzki. Po mniej - więcej 40 minutach od przyjęcia dawki alkoholu, jego stężenie jest wyrównane w każdej tkance ciała (podobnie rzecz ma się z rozwijającym się płodem).

Pamiętaj! Jesteś w ciaży - nie pij!

Alkohol w głównej mierze jest metabolizowany prze wątrobową dehydrogenazę alkoholową (około 93% spożytego alkoholu), oraz wydalany w formie nieprzetworzonej z moczem, potem oraz wydychanym powietrzem. W normalnych warunkach u zdrowej osoby proces ten może zająć od 3 do 24 godzin (uzależnione jest to od ilości spożytego alkoholu).

W przypadku kobiet ciężarnych efektywność procesu degradacji związanego z działaniem dehydrogenazy alkoholowej jest obniżona o około 30%, co w efekcie wydłuża czas metabolizowania nawet o 50%. Płód nie posiada własnej dehydrogenazy alkoholowej, gdyż ta będzie syntezowana w wątrobie dopiero po urodzeniu. Niestety, kiedy kobieta ciężarna „dochodzi” do siebie po małej lampce wina, płód cały czas pozostaje pod wpływem alkoholu.

Jak w większości procesów embriogenezy, tak również w przypadku neurogenezy (czyli procesu rozwoju układu nerwowego) istnieją trzy kluczowe procesy:

  • proliferacja komórkowa (czyli namnażanie się komórek),
  • migracja (czyli właściwe umiejscawianie w organie i organizmie),
  • dojrzewanie (związane z procesami specjalizacji komórkowej oraz ich selekcji pod względem funkcjonowania).

Alkohol etylowy jako substancja czynna biologicznie, prowadzi w głównej mierze do zaburzenia dwóch pierwszych procesów, czyli proliferacji i migracji. W przypadku procesów namnażania się komórek, alkohol powoduje

  • przyspieszenie procesów starzenia się komórek,
  • zwiększenie współczynnika selektywnej śmierci (proces ten ma na celu eliminację nieprawidłowych komórek lub takich, które w dalszym rozwoju organizmu są zbędne)
  • owpływa hamująco na same procesy podziału

Reasumując alkohol powoduje obniżenie liczby aktywnych, prawidłowych komórek nerwowych stanowiących pilę budująca ośrodkowy układ nerwowy płodu.

Alkoholowy zespół płodowy- wpływ mózg dziecka

W procesie neurogenezy istotne są również procesy migracji komórkowej. Ośrodkowy układ nerwowy powstaje, jako struktura połączona wielo-ośrodkowa. Od stopnia połączenia i wzajemnej integracji zależy sprawność pracy mózgu. W przypadku jakichkolwiek zaburzeń dochodzi do nieprawidłowości przy wykształcaniu się głównych struktur mózgowych, a tym samym ich dysfunkcji.

Jak wspomniano wcześniej, alkohol może być przyczyną wystąpienia zaburzeń rozwojowych mózgowia.
U dzieci z zespołem FAS najczęściej dochodzi do uszkodzenia:

  • hipokampu – ośrodków pamięci krótko– i długotrwałej;
  • tworu siatkowego – „motoru” działania dla innych ośrodków OUN, regulator snu, ośrodek procesów poznawczych;
  • mostu – ośrodka „nadzoru” motoryki gałek ocznych oraz odbioru dźwięku;
  • rdzenia przedłużonego – ośrodka odpowiedzialnego za: oddychanie, ciśnienie tętnicze, żucie, połykanie, kichanie, ziewanie, kaszel, wydzielanie potu;
  • płatu skroniowego – ośrodka pamięci dźwiękowej;
  • jąder migdałowatych.

Mózg dziecka z rozpoznanym zespołem FAS ma mniejszą masę oraz wymiary od mózgu rówieśników. Struktura przekroju również odbiega od normy – mózg dziecka z zespołem FAS wykazuje typowe zaburzenia dla mózgu osoby uzależnionej od alkoholu.

Alkoholowy zespół płodowy - objawy wtórne

W efekcie zaburzeń rozwojowych dzieci z zespołem FAS wykazują liczne zaburzenia neuronalne i psychosomatyczne. Z powodu zaburzenia funkcji ośrodków percepcji oraz pamięci i postrzegania abstrakcyjnego chorzy mają bardzo często problemy z nauką oraz aspektem społecznym życia. Mylnym jest stwierdzenie, jakby wszystkie osoby z FAS wykazywały opóźnienie intelektualne. Właściwy dobór narzędzi i technik edukacyjnych prowadzi niejednokrotnie do wyprowadzenia osiągnięć dziecka do granic normy przewidzianych w danym momencie rozwoju czy edukacji.

Picie alkoholu w ciąży jest zabronione

W kontekście przyczyny FAS pojawia się pytanie czy istnieje bezpieczna ilość alkoholu, jaką kobieta może przyjąć, bez obawy o zdrowie własnego dziecka. Otóż odpowiedź brzmi nie – nie istnieje coś takiego jak definicja dawki progowej, gwarantującej bezpieczeństwo i zupełny brak konsekwencji. W chwili obecnej większość badaczy jest zgodna, iż pojedynczy epizod spożycia alkoholu lub produktu go zawierającego, może w konsekwencji doprowadzić do rozwoju pełnoobjawowego FASu.

Świadomość konsekwencji spożywania alkoholu w ciąży również nie przemawia na korzyść. Istnieje obiegowa opinia, propagowana również przez część środowiska lekarskiego, jakoby jedna lampka wina czy mały kieliszek wódki nie ma wpływu na rozwijający się płód, a co więcej - przynosi ulgę zestresowanej ciężarnej. Kampanie prowadzone na rzecz abstynencji w okresie ciąży i karmienia, również giną w ogólnym marazmie społecznym. W mniejszym opracowaniu przedstawione zostały konsekwencje spożywania alkoholu przez ciężarną, jak również opisane zostały procesy biologiczne zachodzące w ciele kobiety i płodu po spożyciu alkoholu.

Problemem w większości odnotowanych przypadkach FAS jest niewiedza kobiet o ciąży. Bardzo duża część matek dzieci z zespołem FAS deklarowała spożywanie alkoholu w pierwszych momentach ciąży, kiedy nie były w stanie zorientować się o odmienności swojego stanu. Fakt ten jeszcze bardziej przemawia za niespożywaniem alkoholu w okresie ciąży i momentem ją poprzedzającym.

Zespół FAS stanowi duże obciążenie zarówno dla pacjenta, jak również dla rodziców. Niestety niejednokrotnie przyczyną choroby jest regularne spożywanie przez kobiety w ciąży produktów alkoholowych. Świadomość, iż przyszłe matki już w okresie prenatalnym są odpowiedzialne za zdrowie i życie poczętego dziecka, powinna skłonić do pewnych przemyśleń i działań zarówno przyszłych rodziców, jak i odpowiednie instytucje państwowe.

Bibliografia

  • Pietrzyk J.J.,Wybrane zagadnienia z pediatrii. Pod redakcją Jacka J. Pietrzyka,Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego ,Kraków 2004
Pytanie: Czy według Ciebie bankowanie krwi pępowinowej to dobra inwestycja?

  Tak. Jej późniejsze wykorzystanie może uratować życie.

  Nie sądzę, ale na wszelki wypadek warto się zabezpieczyć.

  Nie. Uważam, że nie zostanie wykorzystana.

Patronem sondy jest Polski Bank Komórek Macierzystych