Znajdź chorobę

Niedobór jodu objawy - co powoduje i jak go uzupełnić?

Jod , choć w niewielkich ilościach jest niezbędny do życia. Nad morzem dostarczany jest do organizmu z wdychanym powietrzem, natomiast na pozostałych terenach niezbędne jest jego uzupełnianie drogą pokarmową wraz z pożywieniem. Niedobór tego pierwiastka skutkuje nadczynnością tarczycy, natomiast nadmiar niedoczynnością tego organu.

Spis treści

Jod to pierwiastek chemiczny z grupy fluorowców. W temperaturze pokojowej występuje w formie stałej, ma kolor niebiesko–czarny. Jod rozpuszcza się w jodku potasu. W ten sposób powstaje płyn Lugola.

Podobnie jak inne pierwiastki (np. żelazo, magnez, wapń) jod występuje również w naszym organizmie. Chociaż potrzebujemy go naprawdę niewiele (jod jest zaliczany to tzw. mikroelementów), życie bez jodu jest niemożliwe.

Rola jodu w organizmie

Jod jest niezbędny do prawidłowej syntezy hormonów tarczycy. Tarczyca jest gruczołem dokrewnym zlokalizowanym na szyi, który produkuje dwa hormony – tyroksynę (T4) i trijodotyroninę (T3). Obydwa hormony zawierają w sobie cząsteczki jodu.

Wydzielanie hormonów tarczycy kontrolowane jest przez przysadkę mózgową. W odpowiedzi na spadek stężenia T3 i T4, przysadka wydziela tyreotropinę (czyli TSH). TSH pobudza tarczyce do produkcji hormonów. Zwiększające się stężenie T3 i T4, hamuje uwalnianie TSH przez przysadkę. Dzięki temu w naszym organizmie krąży odpowiednia ilość hormonów tarczycy, która jest niezbędna to jego prawidłowego funkcjonowania.

Jod jest wchłaniany w jelitach do krwi. Stamtąd wraz z krwią jest transportowany do tarczycy, która wychwytuje go w ilości niezbędnej do produkcji hormonów. Nadmiar jodu jest usuwany wraz z moczem. Niewielka ilość jodu gromadzi się również w innych narządach: śliniankach, piersiach, błonie śluzowej żołądka.

Tyroksyna i trijodotyronina odgrywają bardzo ważną rolę w naszym organizmie. Wpływają między innymi na:

  • Rozwój mózgu. Od około 10. tygodnia po zapłodnieniu do ukończenia przez dziecko 2. roku życia hormony tarczycy oddziałują na komórki nerwowe, stymulując tworzenie nowych połączeń pomiędzy nimi. U osób starszych hormony tarczycy pobudzają mózg do działania, są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Odgrywają rolę w procesach zapamiętywania, wpływają na koncentrację i nastrój.
  • Pracę serca. Hormony tarczycy działają pobudzająco na serce, zwiększają częstotliwość jego pracy i siłę skurczu. Dzięki temu szybciej i sprawniej pompuje krew.
  • Pracę wątroby. Hormony tarczycy silnie oddziałują na procesy metaboliczne zachodzące w tym organie. Odpowiadają za rozpad tłuszczów i białek, nasilają zużycie glukozy. Dzięki temu zwiększa się produkcja energii w naszym organizmie.
  • Kości. Pobudzają zarówno ich resorpcję, jak i produkcję nowej tkanki kostnej. W ilościach fizjologicznych odpowiadają za prawidłową przebudowę kości. U dzieci wpływają również na chrząstki, umożliwiając prawidłowe wzrastanie dziecka.
  • Pracę narządów płciowych. Hormony tarczycy są konieczne do prawidłowego działania hormonów płciowych. U dzieci ich obecność jest niezbędna do prawidłowego pokwitania, u dorosłych niedobór hormonów tarczycy może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania i spadku libido.

Produkcja hormonów tarczycy zachodzi wyłącznie w obecności jodu. Dlatego niedobór tego pierwiastka uniemożliwia produkcję tyroksyny i trijodotyroniny. W zależności od okresu życia człowieka, w którym na skutek za małej podaży jodu doszło do zmniejszenie produkcji T3 i T4, występują różne objawy ich niedoboru.

Źródła jodu

Większość jodu dostaje się do naszego organizmu przez przewód pokarmowy. Jod występuje w wodzie morskiej. Z tego powodu bogatym źródłem jodu są owoce morza:

  • ryby (np. dorsz, flądra, sardynki, tuńczyk),
  • glony (krasnorosty)
  • kawior.

Na terenach nadmorskich spora ilość tego pierwiastka znajduje się w glebie, skąd czerpią go rośliny, a następnie zwierzęta. Spożywanie roślin, które były uprawiane na terenach bogatych w jod oraz picie mleka (i jego przetworów) od krów pasących się w tamtych rejonach dostarcza organizmowi niezbędnej ilości jodu.

Pewna ilość jodu znajduje się również w barwnikach spożywczych (np. erytrozynie), ale nie wchłania się w całości w takiej postaci. Jod spotykamy również w środkach farmakologicznych. Wchodzi w skład jodowych środków cieniujących, stosowanych w trakcie zabiegów takich jak np. koronarografia. Buduje także cząsteczkę amiodaronu – leku na serce.

Jod - zapotrzebowanie

Zapotrzebowanie na jod zależy od wieku. Przeciętnie u dorosłego człowieka wynosi ono około 150 µg na dobę. Zapotrzebowanie wzrasta u kobiet w okresie ciąży i karmienia piersią o kolejne 150 µg.

Nadmierna podaż jodu (powyżej 1 mg) może (ale nie musi!) spowodować zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy. Jeśli osoba przebywa na terenach dobrze zaopatrzonych w jod, istnieje większe prawdopodobieństwo, że nadmierna podaż jodu spowoduje niedoczynność tarczycy. Dochodzi wtedy do zablokowania produkcji hormonów w gruczole, obniża się poziom tyroksyny i trijodotyrozyny.

W sytuacji odwrotnej, gdy osoba przebywa na terenach, gdzie występuje niedobór jodu, bardziej prawdopodobne jest wystąpienie nadczynności tarczycy po podaniu dużej dawki jodu. Nadczynność tarczycy częściej występuje również u osób z wolem guzkowym nietoksycznym, które nie produkuje zwiększonej ilości hormonów tarczycowych. Po podaniu dużej dawki jodu może u tych osób dojść do rozwoju wola guzkowego toksycznego, wydzielającego nadmierną ilość hormonów tarczycy.

Nadmierna podaż jodu, wywołująca wyżej opisane objawy, może być spowodowana użyciem jodowych środków kontrastowych np. w trakcie koronarografii lub stosowaniem leku na serce – amiodaronu. Zaburzenia czynności tarczycy zwykle mają charakter przejściowy. W trakcie występowania objawów nadczynności lub niedoczynności tarczycy stosuje się odpowiednie leczenie.



Bibliografia

  • Szczeklik, A (red.),„Choroby wewnętrzne, stan wiedzy na rok 2010 ” ,Medycyna Praktyczna,Kraków 2010
  • Minister Zdrowia,„Program eliminacji niedoboru jodu w Polsce na lata 2009 -2011” ogłoszony przez Ministra Zdrowia w 2009 roku,Ministerstwo Zdrowia,2009
Pytanie: Czy uważasz, że decyzja o szczepieniu dziecka powinna być dobrowolna?

  tak

  nie

  nie mam zdania