Masz tatuaż? Sprawdź, czy to bezpieczne dla Twojego zdrowia. 😯 Najnowsze wyniki badań zaskakują❗
Masz tatuaż? Sprawdź, czy to bezpieczne dla Twojego zdrowia. 😯 Najnowsze wyniki badań zaskakują❗
Masz tatuaż? Sprawdź, czy to bezpieczne dla Twojego zdrowia. 😯 Najnowsze wyniki badań zaskakują❗
Partnerem publikacji jest: Fundacja Nutricia

Czym jest niedożywienie i jakie niesie ze sobą konsekwencje?

Niedożywienie to nie tylko niewłaściwy stan odżywienia, który charakteryzuje się zbyt niską masą ciała. To poważny problem społeczny, który dotyka wszystkie grupy wiekowe i może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Niedożywienie pacjentów to również ogromny problem w szpitalach – nawet 1/3 pacjentów przyjmowanych do placówek jest niedożywiona, a problem pogłębia się wraz z hospitalizacją. Co piąty pacjent w Polsce umiera nie w wyniku rozwoju choroby, a z powodu niedożywienia. O niedożywieniu, jego objawach opowiada Karolina Łukaszewicz-Marszał, dietetyczka kliniczna Fundacji Nutricia.
Pacjentka z niedożywieniem, leżąca w łóżku
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Niedożywienie jest stanem, który rozwija się wskutek niedoboru składników odżywczych lub niewystarczającego ich wchłaniania w stosunku do potrzeb organizmu.
  • Objawy niedożywienia mogą obejmować utratę masy ciała, osłabienie, spadek energii, problemy z układem odpornościowym, trudności w koncentracji.
  • Ważnym czynnikiem, który przyczynia się do wystąpienia niedożywienia, są różnego rodzaju stany chorobowe oraz wynikające z nich hospitalizacje. Zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze w procesie choroby wymaga zmiany nawyków żywieniowych czy modyfikacji diety. Jeśli pacjent nie jest w stanie spożywać odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych z tradycyjną dietą warto rozważyć włączenie wsparcia żywieniowego w postaci żywienia medycznego.
Spis treści

Reklama

Czym jest niedożywienie? Definicja i statystyki

Definicja niedożywienia, która została przedstawiona przez Światową Organizację Zdrowia, brzmi następująco:

Jest to występujący na poziomie komórkowym brak równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem na składniki pokarmowe i energię a podażą, której zaspokojenie pozwala na wzrost, podtrzymywanie funkcji życiowych oraz pełnienie określonych funkcji.

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) jest standardowym systemem klasyfikacji chorób i innych problemów zdrowotnych opracowanym przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).

Jest wykorzystywana do kodowania diagnoz medycznych w celu ułatwienia analizy statystycznej oraz planowania i zarządzania opieką zdrowotną.

Niedożywienie jest sklasyfikowane w ICD-10 jest oznaczone kodem E40-E46, w zależności od stopnia ciężkości i przyczyny niedożywienia.

W tym systemie klasyfikacyjnym niedożywienie jest reprezentowane jako zespół różnych stanów, obejmujących zarówno niedożywienie wynikające z niedoboru pokarmu, jak i z innych czynników, takich jak zaburzenia metaboliczne czy przewlekłe choroby.

Słowem, niedożywieniem jest stan wynikający z niewystarczającego wchłaniania lub spożywania składników odżywczych w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Jak mówi Karolina Łukaszewicz-Marszał, dietetyczka kliniczna Fundacji Nutricia:

Niedożywienie zazwyczaj kojarzy się z wyniszczeniem organizmu, który przejawia się między innymi wychudzeniem. Jednak nie dotyczy ono tylko osób z niską masą ciała. Może dotyczyć także osób z nadwagą czy otyłością, w których obserwuje się niezamierzony spadek masy ciała.

W przypadku osób dorosłych lekarze mogą mówić o niedożywieniu organizmu, gdy doszło do niezamierzonej utraty ciała od 5%-10% lub więcej w przeciągu 3-6 miesięcy. Możemy też mówić o konkretnym BMI przy niedożywieniu: w przypadku niedostatecznej masy ciała u osób, których wskaźnik masy ciała (BMI) wynosi poniżej 18,5 dla grupy wiekowej 18-65 lat, oraz poniżej 20 dla osób powyżej 65. roku życia.

W momencie przyjęcia do szpitala około 1/3 pacjentów jest niedożywiona, często w trakcie hospitalizacji stan ten pogłębia się o kolejne 20-30%.

Reklama

Przyczyny i rodzaje niedożywienia

Na stan niedożywienia organizmu ma wpływ wiele czynników. Jedną z głównych przyczyn niedożywienia jest występowanie chorób oraz sam proces leczenia. Kolejną z nich może być także stres wynikający z diagnozy choroby i pobytu w szpitalu, co może obniżać apetyt i chęć do jedzenia.

Do tego dochodzić mogą trudności w samodzielnym spożywaniu pokarmów.

Niedożywienie może być spowodowane przez choroby zakłócające normalne połykanie, żucie i gryzienie, co utrudnia spożywanie odpowiednich ilości składników odżywczych.

Dość powszechne jest niestety niedożywienie w chorobie nowotworowej – może być m.in. spowodowane brakiem apetytu podczas chemioterapii. Ta i inne formy leczenia mogą powodować skutki uboczne, takie jak nudności, wymioty, zmiany smaku i trudności w połykaniu, co negatywnie wpływa na apetyt i zdolność do spożywania wystarczających ilości pożywienia.

Często nadal obserwujemy restrykcje żywieniowe w szpitalach przed badaniami czy zabiegami, co znacząco ogranicza dostarczenie niezbędnych składników odżywczych, zwiększając ryzyko utraty masy ciała i niedożywienia.

To istotne, biorąc pod uwagę problem syndromu poszpitalnego, gdzie osoby opuszczające szpital mogą mieć zwiększone ryzyko powikłań zdrowotnych m.in. związanych z niedożywieniem i spadkiem siły organizmu - podkreśla Karolina Łukaszewicz-Marszał, dietetyczka kliniczna Fundacji Nutricia.

Ryzyko niedożywienia u osób starszych zwiększa się wraz z występowaniem chorób. Jak podaje Fundacja Nutricia, z niedożywieniem boryka się nawet 62% pacjentów po udarze mózgu, 24% w przypadku choroby Parkinsona.     

Przebieg tych chorób wiąże się ze zwiększonym zapotrzebowaniem kalorycznym i białkowym. Szczególnie narażone na ryzyko niedożywienia są osoby z chorobami układu pokarmowego, oddechowego, neurologicznymi, psychicznymi, sercowo-naczyniowymi oraz onkologicznymi.     

Choroby przewlekłe mogą zaburzać wchłanianie składników odżywczych, co mimo odpowiedniej diety zwiększa ryzyko niedożywienia.

Dalszą część artykułu znajdziesz pod sekcją "Pytania do eksperta"

Pytania do eksperta
Karolina Łukaszewicz-Marszał
Karolina Łukaszewicz-Marszał
dietetyk kliniczny Fundacji Nutricia
01
Jak odżywić niedożywiony organizm?
Przede wszystkim do każdej osoby należy podejść indywidualnie i ocenić, z czego wynika niedożywienie i jak zaawansowany jest problem. Przy walce o prawidłowy stan odżywienia należy uwzględnić zapotrzebowanie organizmu u chorego, a to może znacznie się różnić od zapotrzebowania u osób zdrowych. Przykładem są choroby nowotworowe, w których zwiększa się zapotrzebowanie na białko blisko dwukrotnie! By upewnić się, że organizm chorego otrzymuje niezbędną ilość energii i składników odżywczych warto zasięgnąć opinii lekarza lub dietetyka.
02
Jak długo trwa powrót do zdrowia po niedożywieniu?
Jest to bardzo złożone pytanie, gdyż niedożywienie i powrót do zdrowia to kwestia bardzo indywidualna i trudno tu o określenie ram czasowych. Kluczowe przy walce o prawidłowy stan odżywienia jest rozpoznanie przyczyny niedożywienia. Pamiętajmy jednak, że łatwiej jest zapobiegać niedożywieniu, jest to prostsze niż jego leczenie. Już na etapie diagnostyki możemy wprowadzić wsparcie żywieniowe, jeśli pacjent ma osłabiony apetyt, a jego masa ciała maleje.
03
Czy można wyzdrowieć z niedożywienia?
Z pewnością nie można liczyć, że to się stanie samoistnie. Niedożywienie najczęściej jest następstwem choroby, więc okres rekonwalescencji i powrotu do zdrowia musi przebiegać według opracowanego planu, uwzględniającego odpowiednie odżywianie. Odpowiednio odżywiony organizm ma więcej siły do walki z chorobą.
04
Jakie badania krwi pomagają w diagnostyce niedożywienia?
Jedną z metod diagnostyki niedożywienia są badania biochemiczne krwi, w których sprawdza się stężenie między innymi białka całkowitego, albumin i prealbumin. Jednak diagnostykę niedożywienia zawsze powinien przeprowadzić lekarz.
05
Jak niedożywienie wpływa na serce?
Niedożywienie wpływa na cały organizm. Może prowadzić do upośledzenia odporności, przyczynia się także do zaniku kosmków jelitowych, wpływając na zaburzenia trawienia i wchłaniania. Przedłużone i znaczne niedożywienie powoduje zmniejszenie masy mięśnia sercowego, co w konsekwencji przekłada się na bradykardię, niedociśnienie a także niewydolności krążenia.

Niepokojącym zjawiskiem jest też niedożywienie szpitalne, które obserwowane jest w placówkach ochrony zdrowia niemalże na całym świecie.

Wśród przyczyn takiego stanu rzeczy należy wymienić:

  • chorobę z jej konsekwencjami metabolicznymi,
  • dietą szpitalną, często nieokreśloną pod względem zawartości białka i energii,
  • zmniejszone przyjmowanie pokarmów w stosunku do zapotrzebowania,
  • ograniczanie jedzenia podczas wykonywania badań diagnostycznych i w okresie okołooperacyjnym,
  • ograniczoną sprawność i ruch chorych na oddziałach szpitalnych.

Można także wskazać rodzaje niedożywienia, czyli rozróżnienie ze względu na przyczyny niedożywienia. Są to np. niedożywienie typu marasmus, czyli niedożywienie białkowo-kaloryczne wynikające z niedoborów białka i kalorii w diecie. Wyróżnia się także niedożywienie kwashiorkor, które dotyczy niedoborów białka – jednak występuje ono głównie w krajach borykających się z problemem głodu.  Można mówić także o niedożywieniu mieszanym.

Objawy niedożywienia

Objawy niedożywienia u dorosłych to najczęściej:

  • osłabienie i zmniejszona siła mięśniowa,         
  • szybsze męczenie się w trakcie codziennych czynności,
  • pogorszenie samopoczucia,
  • utrata masy ciała – w tym masy mięśniowej,    
  • większa podatność na infekcje,
  • gorsze gojenie ran.

Niektóre objawy pacjent może zauważyć u siebie samodzielnie i powinno go to skłonić do konsultacji ze specjalistą:

Warto zwrócić uwagę np. na osłabiony apetyt, czy niespodziewany spadek masy ciała, który możemy zauważyć po luźniejszych ubraniach. To sygnały, które warto skonsultować się z lekarzem, ponieważ wczesna interwencja żywieniowa jest kluczowa przy leczeniu niedożywienia - podkreśla Karolina Łukaszewicz-Marszał.

Stan może dotyczyć również dzieci, natomiast niedożywienie u dzieci jest rozbudowanym zagadnieniem i wymaga odrębnego artykułu.

Objawy psychiczne niedożywienia

Niedożywienie wpływa na psychikę, ponieważ brak kluczowych składników odżywczych może zakłócać funkcjonowanie mózgu. Składniki takie jak witaminy, składniki mineralne i kwasy tłuszczowe są niezbędne do produkcji neuroprzekaźników, które regulują nastrój i zachowanie.

Objawy psychiczne niedożywienia to najczęściej:

  • zaburzenia nastroju,
  • osłabienie koncentracji i pamięci
  • ogólne pogorszenie samopoczucia.    

Rozpoznanie niedożywienia wymaga kompleksowej oceny i jest to zadanie lekarza.

Gdy pacjent lub jego opiekunowie widzą pierwsze objawy niedożywienia, lub istnieje takie ryzyko w przebiegu choroby, warto zapytać lekarza o wsparcie żywieniowe, które może być wdrożone, gdy pacjent znajduje się w grupie ryzyka niedożywienia - łatwiej zapobiegać niż leczyć.

Reklama

Co w przypadku pogarszającego się stanu odżywienia?    

Gdy obserwujemy u chorego pogarszający się stan odżywienia, w trakcie choroby kluczowe jest zindywidualizowane podejście obejmujące niezbędne leczenie choroby podstawowej, ale także warto zwrócić uwagę na żywienie.

W trakcie choroby często zwiększa się zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze jak białko, którego pacjent potrzebuje często dwa razy więcej niż osoba zdrowa.

Białko znajdziemy między innymi w:

  • drobiu, chudym mięsie,
  • jajach i produktach mlecznych,
  • rybach - warto postawić na morskie, które dodatkowo zawierają kwasy omega-3,
  • nasionach roślin strączkowych jak fasola, bób, soczewica – warto jednak ich spożycie skonsultować ze specjalistą, ponieważ, w niektórych jednostkach chorobowych korzystne dla pacjenta może być unikanie produktów wzdymających.

Jeśli to możliwe, warto wprowadzić także modyfikacje stylu życia. Regularna, dostosowana do możliwości aktywność fizyczna może wspomagać apetyt i siłę mięśniową.

Monitorowanie stanu zdrowia i dostosowywanie planu żywieniowego do bieżących potrzeb organizmu pozwala na skuteczne zarządzanie stanem odżywienia.

Reklama

Niedożywienie a dieta

W trakcie choroby nie zawsze łatwo jest samemu przygotowywać zbilansowane posiłki, a także spożywać je w takiej ilości i częstotliwości jak wymagają tego zalecenia.

Dodatkowym utrudnieniem jest zwiększone zapotrzebowanie na energię, białko czy inne składniki odżywcze, które niezbędne są do utrzymania prawidłowego stanu odżywienia. Więc osoby, które próbują ułożyć jadłospis przy niedożywieniu, mogą mieć z tym duże trudności.

Dostarczenie tych składników może być trudne poprzez standardową dietę – zwłaszcza gdy chorobie towarzyszy brak apetytu, trudności z przełykaniem i gryzieniem.

W takich sytuacjach pomocne może być włączenie pacjentowi żywienia medycznego – doustnych preparatów odżywczych, po konsultacji z lekarzem. Takie preparaty mogą posłużyć jako uzupełnienie diety lub nawet, w niektórych przypadkach, całkowicie ją zastąpić.

W niewielkiej objętości zawierają wysoką zawartość energii, białka, a także witaminy, składniki mineralne i inne niezbędne składniki odżywcze, dostosowane do specyficznych potrzeb chorego.

Wcześnie wdrożona interwencja żywieniowa pozwala na zredukowanie powikłań, wpływa na tolerancję zastosowanej terapii, często nawet skraca czas hospitalizacji.

Reklama

Skutki niedożywienia i proces pielęgnowania

Niedożywienie to bardzo poważny problem, nad którym należy pochylić się z pełną uważnością, gdyż konsekwencje niedożywienia mogą być bardzo poważne. 

Najczęściej chory potrzebuje pomocy swoich bliskich lub osób z najbliższego otoczenia. Ważne, by nie doszło do wyniszczenia z niedożywienia.

Nie powinniśmy czekać za długo, bo leczenie niedożywienia jest trudniejsze niż jego prewencja. Dlatego o odpowiednie odżywienie organizmu należy zadbać już przy pierwszych objawach, a nawet zadziałać profilaktycznie, zaraz po diagnozie choroby czy na początku leczenia - podkreśla ekspertka Fundacji Nutricia.

Proces pielęgnowania przy niedożywieniu wymaga kompleksowego podejścia, włączając w to zastosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, zbilansowaną dietę,  monitorowanie stanu zdrowia oraz wsparcie psychologiczne. Rozumienie, jakie mogą być konsekwencje niedożywienia, jest kluczowe dla efektywnej opieki i prewencji dalszych komplikacji zdrowotnych.

Czytaj również

Bibliografia

  • World Health Organization. (2024). Malnutrition. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malnutrition [dostęp 6.06.2024]
  • Niedożywienie - czym jest i jak mu zapobiegać? - Twoje posiłki w walce z chorobą (posilkiwchorobie.pl) [dostęp 6.06.2024]
  • Osłabieni chorobą wymagają dodatkowego wsparcia– czyli o potrzebie żywienia medycznego po wypisie ze szpitala - Zywieniemedyczne.pl [dostęp 6.06.2024]
  • Sobotka (red) Podstawy Żywienia Klinicznego Wydawnictwo: Scientifica Kraków 2013
  • „Ocena terapii żywieniowej w polskich szpitalach”, POLSPEN, http://leczenieprzezzywienie.org/o-programie/ [dostęp 6.06.2024]
  • Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych – X Rewizja, Tom I, oprac. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, 2012
  • M. Mziray, R. Żuralska, J. Książek, P. Domagała „Niedożywienie u osób w wieku podeszłym, metody jego oceny, profilaktyka i leczenie”, 2016
Karolina Łukaszewicz-Marszał
Autoryzacja medyczna
Karolina Łukaszewicz-Marszał
Dietetyk kliniczny Fundacji Nutricia
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Gastrologia
Wymioty po alkoholu - co pomaga i jak je powstrzymać?
Kobieta wymiotuje po alkoholu
Ból żołądka po alkoholu - jak z nim walczyć i dlaczego występuje?
Kobietę boli żołądek po alkoholu
Luźny stolec to skutek nieprawidłowego formowania kału. Sprawdź, jak go zatrzymać
Młoda kobieta ma biegunkę
Podobne artykuły
Robaki w układzie pokarmowym
Odrobaczanie ludzi - czy, kiedy i jak to robić? Preparaty oraz domowe sposoby
Wizualizacja uchyłków esicy
Uchyłki esicy - czym są? Objawy, leczenie, dieta
Kobieta z objawami gastropatii rumieniowej
Gastropatia rumieniowa - co to jest i jak ją leczyć? Przyczyny i objawy
Choroba żołądka i dwunastnicy
Zapalenie dwunastnicy - dieta i leczenie
Mężczyzna odczuwający ciągły głód
Ciągłe uczucie głodu - jakie są przyczyny nadmiernego apetytu?

Reklama


Jak leczyć się w prywatnych szpitalach? 🏥
Sprawdź!