Gruczoł tarczowy: badanie palpacyjne. Jak i kiedy się robi?

Badanie palpacyjne to podstawowe badanie gruczołu tarczowego, od którego często rozpoczyna się jego diagnostykę. Może je wykonać lekarz rodzinny, endokrynolog, ale też sam pacjent w warunkach domowych. Na czym ono polega, czemu służy i co może być powodem do niepokoju?
Wizualizacja tarczycy
źródło:123RF

Spis treści

Czym jest gruczoł tarczowy?

Aby wykonać badanie palpacyjne tarczycy, konieczna jest wiedza na temat jej budowy i umiejscowienia. Tarczyca to pojedynczy, niewielki gruczoł położony w dolnej, przedniej części szyi, obok tchawicy. Zbudowana jest z dwóch płatów bocznych połączonych wąską cieśnią, ma więc kształt motyla. Całość gruczołu u dorosłego człowieka ma wymiary ok. 20 x 20 x 70 mm oraz pojemność do 20 ml u kobiet i do 25 ml u mężczyzn. Waży 30-60g. Warto zaznaczyć, że wielkość organu u kobiet może ulegać niewielkim zmianom uwarunkowanym gospodarką hormonalną, czyli np. w ciąży lub wraz ze zmianami cyklu menstruacyjnego.

Zdrowy gruczoł tarczycy jest z zewnątrz niewidoczny i niewyczuwalny, kiedy jednak zaatakowany zostaje on przez stan zapalny lub guzki, jego wielkość i struktura zmienia się, co można nawet wyczuć palcami, przez skórę.

Badanie palpacyjne tarczycy

Najogólniej rzecz biorąc, badanie palpacyjne jest badaniem za pomocą dotyku. Ta metoda często stanowi pierwszy krok w diagnostyce wielu narządów organizmu, przede wszystkim tych znajdujących się w obrębie klatki piersiowej i jamy brzusznej. 

Dotykając dane miejsce palcami, można ocenić:

  • rozmiar, 
  • strukturę, 
  • twardość,
  • kształt 

znajdującego się tam organu. W przypadku gruczołu tarczowego jest podobnie.

Badanie takie pozwala ocenić:

  • granice i rozmiar płatów bocznych,
  • obecność guzów lub ich brak,
  • spoistość i strukturę,
  • przesuwalność wobec struktur go otaczających,
  • wielkość okolicznych węzłów chłonnych.

Badanie palpacyjne tarczycy przez lekarza polega na omacywaniu kciukiem przedniej części szyi pacjenta z jej jednoczesną dokładną obserwacją. Inna technika to badanie zza pacjenta – wówczas lekarz, stojąc za osobą badaną, przesuwa po jej szyi trzema palcami obu rąk (zazwyczaj palcem wskazującym, środkowym i serdecznym). Ta druga metoda prawdopodobnie pozwala lepiej wyczuć wszelkie zmiany, ale jej wadą jest to, że uniemożliwia równoczesne oglądanie szyi.

Reklama

Dlaczego tarczycę powinno się badać?

Dlaczego gruczoł tarczowy powinno się badać? Tarczyca jest jednym z narządów w organizmie człowieka, które dość często zapadają na różne schorzenia. 

Do najczęstszych chorób tarczycy należą:

  • nadczynność tarczycy– choroba, w której tarczyca produkuje większą ilość hormonów niż wynosi zapotrzebowanie organizmu,
  • niedoczynność tarczycy– ilość produkowanych przez gruczoł hormonów jest niewystarczająca dla organizmu,
  • choroba Gravesa-Basedowa– objawiająca się przede wszystkim powiększeniem organu, jego niedoczynnością i powstaniem wola tarczycowego,
  • choroba Hashimoto– przewlekły stan zapalny o podłożu autoimmunologicznym, przyczyniający się do trwałej niedoczynności,
  • zapalenie gruczołu tarczowego– wywoływane czynnikami bakteryjnymi, objawiające się powiększeniem i bolesnością narządu,
  • guzki tarczycy – postać łagodna lub złośliwa.

Lekarze zalecają wykonywanie badań tarczycy raz na dwa lata, jednak badanie palpacyjne można wykonać częściej, np. u lekarza rodzinnego, lub poddać się samobadaniu w warunkach domowych.

Badania gruczołu tarczowego

Badanie palpacyjne gruczołu tarczowego to zazwyczaj dopiero początek całej diagnostyki. Kiedy wzbudzi ono jakikolwiek niepokój (tzn. gruczoł okaże się zbyt duży lub zbyt mały, jego kształt odbiega od normy, a struktura jest niejednolita), lekarz zleca wykonanie kolejnych, bardziej szczegółowych i miarodajnych badań. 

Najważniejsze badania tarczycy to:

  • badanie poziomu hormonu TSH we krwi – TSH to hormon produkowany przez przysadkę mózgową, wpływający bezpośrednio na pracę gruczołu tarczowego, dzięki określeniu jego poziomu można ocenić, czy gruczoł pracuje prawidłowo,
  • badanie USG– badanie ultrasonograficzne jest badaniem obrazowym, dzięki któremu można dokładnie określić wymiary tarczycy, jej kształt i echogeniczność,
  • rezonans magnetyczny – pozwala jeszcze dokładniej opisać obraz gruczołu,
  • tomografia komputerowa – zlecana często przy podejrzeniu nowotworu złośliwego gruczołu tarczowego celem jego potwierdzenia lub oceny zaawansowania choroby.

Nowotwór tarczycy

Niektóre choroby tarczycy mają charakter przejściowy i nie są groźne dla ogólnej kondycji organizmu, inne jednak mogą powodować trwały uszczerbek na zdrowiu i prowadzić do poważnych powikłań. Takimi schorzeniami są choroba Hashimoto i choroba Gravesa-Basedowa. Powodują one przewlekłą niedoczynność tarczycy, wpływając tym samym negatywnie na pracę wielu narządów i tkanek całego organizmu. Groźny jest także nowotwór złośliwy gruczołu tarczowego. Zazwyczaj jego powstanie uwarunkowane jest genetycznie, dlatego osoby będące w grupie podwyższonego ryzyka (np. pacjenci, u których w rodzinie pojawia się rak tarczycy) powinny częściej badać gruczoł. Niekiedy już badanie palpacyjne wskazuje na obecność guza, pod palcami może być wyczuwalny jeden guz lub kilka mniejszych guzków, tarczyca może być powiększona lub zauważalne może być na szyi wole tarczycowe. 

Rokowania w przypadku nowotworu zależą w dużej mierze od szybkości diagnozy. Kiedy postawiona jest wcześnie, istnieje duża szansa na wyleczenie. Dlatego ważne są regularne wizyty u lekarza i samobadanie tarczycy w warunkach domowych.

Czytaj też:

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

<-- popup -->