Znajdź chorobę

Alergia na leki - przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Alergia na leki może wystąpić po każdym zastosowanym leku i objawia się pokrzywką, wysypką lub gorączką. W przypadku ostrej reakcji może dojść nawet do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego, dlatego nie należy lekceważyć objawów i niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

Spis treści

Przemysł farmaceutyczny jest jednym z najprężniej rozwijających się działów światowej gospodarki. Każdego dnia do obiegu wchodzą nowe preparaty lecznicze. Niestety reakcje uczuleniowe mogą wystąpić praktycznie po każdym zastosowanym przez nas leku. Typy alergii (nadwrażliwości) na leki mogą być związane z mechanizmami alergicznymi, a nierzadko również i niealergicznymi. W praktyce bardzo trudno odróżnić te dwa typy nadwrażliwości od siebie, gdyż dają one bardzo podobne objawy. Najczęściej spotykane są zmiany skórne takie jak pokrzywka, wysypka oraz gorączka, choć zdarzyć się mogą znacznie poważniejsze objawy mogące doprowadzić nawet do śmierci człowieka. Warto wspomnieć, że reakcje nadwrażliwości na lek stanowią do 1/4 wszystkich działań niepożądanych leków, a z tego reakcje typowo alergiczne (tj. związane z procesami immunologicznymi) to około 10%.

Alergia na leki - czym jest?

Istotą alergii jest nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego, który stoi na straży organizmu broniąc go przed atakami różnych szkodliwych drobnoustrojów (np. bakterii, wirusów), jak i innych związków. Z nie do końca jasnych przyczyn zaczyna on traktować substancje potencjalnie nieszkodliwe – tzw. alergeny (jak np. związki zawarte w niektórych lekach) jako groźne dla organizmu czynniki i rozpoczyna z nimi walkę. Konsekwencją działania układu odpornościowego jest uwolnienie różnych substancji odpowiadających za rozwój reakcji alergicznej i wystąpienie określonych objawów.

Zobacz wideo: Alergia jest dziedziczna

Leki mogą również wywoływać nadwrażliwość drogą mechanizmów niealergicznych. Wówczas określone związki w nich zawarte działają w nieco innym mechanizmie na komórki układu odpornościowego, bezpośrednio stymulując je do uwalniania substancji odpowiadających za wystąpienie objawów. Alergia zazwyczaj rozwija się stopniowo. W przypadku mechanizmów niealergicznych objawy mogą być już bardzo nasilone przy pierwszym kontakcie z czynnikiem wyzwalającym.

Alergia na leki - przyczyny i czynniki ryzyka

Do tej pory nie wiadomo, dlaczego jedne osoby zażywające ten sam lek rozwijają alergię lub inny typ nadwrażliwości na niego, a inne nie. Prawdopodobnie główną rolę w procesie rozwoju alergii odgrywają wrodzona predyspozycja do uczuleń, czynniki środowiskowe oraz zażywanie dużej ilości leków.

Czynniki predysponujące do wystąpienia alergii na leki to:

  • Towarzysząca alergia na inny lek(i) – występowanie alergii na jeden rodzaj leków zwiększa ryzyko rozwoju alergii na inny nowy typ leków.
  • Stosowanie leku o podobnej budowie chemicznej do tego, który wcześniej wywołał reakcję alergiczną.
  • Podawanie leków drogą pozajelitową (inną niż doustna), miejscowo bezpośrednio na skórę oraz wielokrotne podawanie leku.
  • Czynniki genetyczne – atopia – osoby z atopią prezentują większą skłonność do rozwoju wielu rodzajów alergii w tym nadwrażliwości na leki.
  • Inne rodzaje alergii w wywiadzie.
  • Współistniejące zakażenie wirusowe np. wirus EBV lub wirus HIV.

 

Alergia na leki - jakie leki wywołują alergię?

Główne grupy leków które powodują reakcje alergiczne to:

  1. Antybiotyki - do najczęściej alergizujących antybiotyków należą antybiotyki z grupy penicylin. Penicylina benzylowa jest z jednej strony najczęściej uczulającym lekiem oraz główną przyczyną wstrząsu anafilaktycznego i zgonów z nim związanych. Ampicylina należąca do grupy penicylin półsyntetycznych, w przeciwieństwie do penicyliny benzylowej, bardzo rzadko wywołuje objawy alergii już przy pierwszym podaniu tego leku. Wstrząs anafilaktyczny po penicylinach półsyntetycznych występuje znacznie rzadziej, a różnorodne odczyny skórne (pokrzywka, osutka plamisto-grudkowa, rumień) pojawiają się znacznie częściej w porównaniu z penicyliną benzylową.

Istnieją tak zwane skryte źródła penicyliny takie jak: mleko i produkty mleczne (masło, sery), które są produkowane z mleka krów wcześniej leczonych penicyliną z powodu np. zapalenia wymion. Najczęściej nie dają one wyraźnych objawów, ale uczulając mogą wywołać wstrząs anafilaktyczny już przy pierwszym podaniu leku. Znany jest również fakt, że antybiotyki znacznie częściej uczulają przy podaniu pozajelitowym (np. dożylnym, domięśniowym lub śródskórnym), niż doustnymLeki, w których mechanizmy niealergiczne odgrywają główną rolę to także szczepionki. Reakcje nadwrażliwości niealergicznej są stosunkowo częste, natomiast alergie po szczepionkach występują rzadko. Najczęściej uczulają substancje dodatkowe występujące w szczepionkach takie jak: białko jaja kurzego lub neomycyna.

  1. Kwas acetylosalicylowy (Aspiryna) i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne wywołują głównie: astmę (tzw. astma aspirynowa), nieżyt błony śluzowej nosa, pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy, a w rzadkich przypadkach reakcję anafilaktyczną. Dość często występujące ciężkie rekcje nadwrażliwości po popularnej Pyralginie (zawierającej metamizol) spowodowały, że z większości krajów Europy została ona wycofana.
  2. Radiologiczne środki cieniujące - do organizmu trafiają najczęściej drogą dożylną i prawie natychmiast po podaniu mogą wywołać reakcję takie jak: pokrzywka, anafilaksja lub reakcje skórne (osutka plamisto-grudkowa, rumień, obrzęk naczynioruchowy).
  3. Leki przeciwnadciśnieniowe tzw. inhibitory konwertazy angiotensyny (np. kaptopril, enalapril) - mogą wywoływać przede wszystkim kaszel oraz obrzęk ust, języka, twarzy.

Pacjent, u którego w przeszłości wystąpiła alergia na jakikolwiek lek powinien zachować ostrożność. Osoba taka powinna pilnie czytać ulotki dotyczące każdego przyjmowanego przez nią preparatu. Powinna się wystrzegać leku zawierającego substancję, która w przeszłości wywołała u niej niepożądaną reakcję. Należy również pamiętać o tym, że często przyczyną wystąpienia alergii nie jest główny składnik leku, a substancja pomocnicza użyta przy jego produkcji, dlatego należy uważnie czytać ulotki i unikać składnika wywołującego alergię. Szczególnie w przypadku stosowania antybiotyków należy starać się przyjmować je drogą doustną, a dopiero w przypadku wyraźnego zalecenia lekarskiego - drogą pozajelitową najlepiej w jego obecności. Należy wystrzegać się wielokrotnego stosowania tego samego leku, a w przypadku leków stosowanych miejscowo unikać podawania na tę samą okolicę ciała.



Bibliografia

  • Edward Rudzki,„Alergeny”,,
  • pod red. Prof. Dr hab. Andrzeja Szczeklika,„Choroby wewnętrzne” ,,
  • pod red. Prof. Dr hab. Franciszka Kokota,„Choroby wewnętrzne – podręcznik akademicki”,,
Pytanie: Największą słabość mam do:

  słodyczy

  używek

  słonych przekąsek

  zakupów