Rozwolnienie: przyczyny i leki. Co jeść i jak zatrzymać?

Rozwolnienie prowadzi do silnego odwodnienia organizmu i może mieć poważne skutki, zwłaszcza w przypadku małych dzieci oraz osób starszych. Zobacz, jakie są przyczyny biegunki oraz sposoby jej leczenia. Sprawdź, co jeść w czasie infekcji.
Kobieta z bólem brzucha w toalecie
źródło:123RF

Spis treści

Na czym polega rozwolnienie?

Rozwolnienie definiowane jest przez Światową Organizację Zdrowie (WHO) jako oddawanie przynajmniej 3 luźnych, wodnistych stolców na dobę lub też wypróżnianie się w ilości powyżej 200 gramów/24 godziny. Biegunka ma zróżnicowany przebieg. 

W zależności od czasu występowania objawów wyróżnia się trzy jej postaci: 

  • ostra (trwa do 14 dni - typowe infekcyjne, bakteryjne lub wirusowe rozwolnienie u dzieci i dorosłych);
  • przetrwała (14-30 dni – zazwyczaj będące efektem przeciągającej się infekcji);
  • przewlekła (powyżej 30 dni – występująca w przebiegu takich schorzeń, jak wrzodziejące zapalenie jelita, choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, rak jelita grubego. Ciągłe rozwolnienie może też być symptomem alergii i nietolerancji pokarmowych. Do tej kategorii zalicza się też często nawracające rozwolnienie w ciąży).

W większości przypadków rozwolnienie trwa kilka dni, ma więc charakter ostry. Rocznie na świecie odnotowywanych jest około dwóch miliardów przypadków tego typu dolegliwości.  Z powodu biegunki na całym globie rocznie umiera około 1,5 miliona osób, w tym 500 tysięcy dzieci poniżej 5 roku życia. 

Masowe zgony wśród najmłodszych pacjentów występują przede wszystkim w krajach rozwijających się. Natomiast w państwach zamożnych, większość ofiar biegunki stanowią pacjenci po sześćdziesiątym roku życia. 

Przyczyny rozwolnienia

Biegunka nie jest chorobą, lecz objawem różnego typu schorzeń, najczęściej infekcyjnych. 

Najczęstsze przyczyny rozwolnienia w jego ostrej postaci, to:

  • zakażenie wirusowe (przede wszystkim za sprawą rotawirusów, zwłaszcza u małych dzieci, a także noro- oraz kaliciwirusów, rzadziej również adeno- i astrowirusów);
  • zakażenie bakteryjne (najczęściej powodem są Salmonella lub Campylobacter jejuni, sporadycznie też Yersinia enterocolitica);
  • zakażenie pasożytnicze, powodowane głównie przez pierwotniaki Giardia lamblia.

Do infekcji najczęściej dochodzi na drodze fekalno-oralnej, wskutek zaniedbań higienicznych, a także w wyniku spożycia surowego, skażonego mięsa, mleka, owoców i warzyw, nieprzegotowanej wody. 

Możliwe jest rozwolnienie po alkoholu, kawie, mleku, niektórych owocach i warzywach (np. burakach), antybiotykach

Jeśli chodzi o bezpośrednie patomechanizmy biegunki, do formowania się luźnych stolców i zwiększonego ich wydalania dochodzi w dwójnasób:

  • biegunka sekrecyjna to efekt zwiększonego wydzielania wody i elektrolitów do jelita cienkiego na skutek działania wirusów lub bakterii;
  • biegunka zapalna jest następstwem uszkodzenia błon śluzowych jelita.

Jak zatrzymać rozwolnienie?

Biegunka jest dolegliwością nie zawsze niebezpieczną, ale w każdym przypadku bardzo uciążliwą i męczącą. Stąd naturalne pragnienie większości pacjentów, by jak najszybciej powstrzymać rozbudzoną perystaltykę jelit i ograniczyć towarzyszące infekcji inne objawy, takie jak silny ból brzucha, nudności, wymioty, gorączka. 

Nie zawsze jednak jest to wskazane – przed podaniem leku zalecane jest ustalenie przyczyn występujących objawów. W przypadku bowiem części zatruć pokarmowych rozwolnienie uważane jest za naturalny i pożyteczny mechanizm oczyszczenia organizmu z toksyn. W takiej sytuacji powstrzymywanie biegunki nie służy więc poprawie zdrowia. Leków co do zasady nie podaje się też małym dzieciom, nawet jeśli rozwolnienie ma charakter infekcyjny. Hamowanie biegunki może u najmłodszych pacjentów implikować cięższy i dłuższy przebieg, a także groźne powikłania. 

Leki na rozwolnienie

Podstawowym środkiem zaradczym w przypadku każdej biegunki, niezależnie od czasu trwania, etiologii i patogenezy, jest nawadnianie organizmu. Ze względu na znaczne ryzyko odwodnienia, pacjent powinien przyjmować duże ilości wody (osoby dorosłe – 2,5-3 l. dziennie), a w razie konieczności także specjalne płyny glukozowo-elektrolitowe. W przypadkach skrajnych wymagana jest hospitalizacja i podłączenie pod kroplówkę, w celu uzupełnienia niedoborów wodno-elektrolitowych. 

Jeśli chodzi o typowe leki na rozwolnienie, w zależności od przebiegu i przyczyn wystąpienia objawów, stosuje się:

  • loperamid lub difenoksylat – środki działające na receptory opioidowe w jelitach i hamujące perystaltykę, a także ograniczające wydzielanie wody do przewodu pokarmowego;
  • węgiel leczniczy – środek absorpcyjny, wiążący toksyny bakteryjne a następnie wraz z nimi wydalany w czasie defekacji;
  • nifuroksazyd – chemioterapeutyk o silnym działaniu przeciwbakteryjnym;
  • diosmektyt – związek glinowo-krzemowy powlekający błony śluzowe jelit i chroniący je przed uszkodzeniami;
  • salicylan bizmutu – lek antysekrecyjny, redukujący przesączanie wody do jelit;
  • probiotyki, czyli kultury żywych bakterii, stanowiących naturalną i pożyteczną florę jelit, mające działanie ochronne dla błon śluzowych, a zabójcze dla wielu szczepów drobnoustrojów patogennych. Zaleca się ich stosowanie w przypadku rozwolnień przewlekłych. 

Co jeść na rozwolnienie?

W przypadku większości biegunek duże znaczenie ma też dieta. Pożywienie w tym trudnym czasie nie powinno dodatkowo przyspieszać perystaltyki jelit, powodować wzdęć i podrażnień. Odchodzi się jednak od formułowanych dawniej zaleceń, by w pierwszych dwóch dniach infekcji stosować głodówkę lub ograniczać menu do sucharów i biszkoptów. Przyjmowanie pokarmów uzależnione powinno być przede wszystkim od apetytu – w pierwszych godzinach choroby pacjent i tak z reguły nie ma ochoty jeść, później nie ma jednak przeciwwskazań by zaspokoić głód. 

Co jeść na rozwolnienie? Zalecane są:

  • chude mięso, zwłaszcza pierś kurczaka (gotowana, nie smażona) oraz chude wędliny (szynka, polędwica);
  • sucharki, biszkopty;
  • ryż, kleiki ryżowe;
  • kisiel, budyń;
  •  pieczywo pszenne;
  • gotowana marchew;
  • gotowane jabłko;
  • banany;

Oprócz tego zaleca się przyjmowanie suplementów diety zawierających zwłaszcza magnez, miedź, kwas foliowy oraz witaminę A.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Justyna Wasielica-Berger, Ostra biegunka, Gastroenterologia Kliniczna 2018, tom 10
  • Piotr Sawiec (omówienie), Postępowanie w ostrej biegunce u dzieci, Aktualne (2014) wytyczne European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition oraz European Society for Paediatric Infectious Diseases, https://pediatria2.wum.edu.pl

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

17484
Pytanie: Jak budujesz odporność swojego organizmu?

  Pamiętam o aktywności fizycznej

  Stosuje suplementy diety

  Dbam o pełnowartościową dietę

  Nie robię nic

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!