Znajdź chorobę

Ciąża pozamaciczna - przyczyny, objawy, badanie usg, test

Przyczyną ciąży pozamacicznej jest zatrzymanie zapłodnionej komórki jajowej w jej drodze z jajnika do jamy macicy. W wyniku tego zarodek zaczyna się rozwijać w miejscu, które nie jest do tego przeznaczone. Donoszenie takiej ciąży jest niemożliwe.

Ciąża pozamaciczna (ciąża ekotopowa) to powikłanie ciąży, w którym zarodek rozwija się poza jamą macicy. Częstość jej występowania w stosunku do liczby porodów to około 2% (około 8 tys. przypadków rocznie w Polsce).

Macicia - co to jest?

Macica to nieduży, owalny narząd rozrodczy zlokalizowany centralnie pomiędzy jajnikami w obrębie miednicy u kobiet. Jest zbudowana z mięśni, które od wewnątrz są wyścielone błoną śluzową (tzw. endometrium). Macica składa się z trzech części:

  • trzonu,
  • cieśni
  • szyjki.

Wnętrze macicy jest nazywane jamą macicy.

Co mniej więcej miesiąc w jednym z jajników dojrzewa pęcherzyk, wewnątrz którego znajduje się komórka jajowa. Dojrzewaniem pęcherzyka sterują hormony – głównie hormon folikulotropowy (FSH) i lutenizujący (LH). Gdy pęcherzyk dojrzeje – pęka, a uwolniona z niego komórka jajowa przemieszcza się jajowodem do jamy macicy. Proces ten nosi nazwę owulacji. Jeżeli dojdzie do zapłodnienia (czyli połączenia plemnika z komórką jajową), powstaje tzw. zygota – pierwsza komórka nowego organizmu.

Zygota dzieli się kilkanaście razy (nowy organizm ma kilkadziesiąt komórek) i równocześnie przemieszcza się jajowodem w kierunku jamy macicy. Około 8 dni po zapłodnieniu, zapłodniona komórka jajowa, która nosi wówczas nazwę blastocysty i składa się z kilkudziesięciu komórek, zagnieżdża się (implantuje) w endometrium jamy macicy. Pod wpływem hormonów wydzielanych we wczesnym okresie ciąży, jest ono grube, rozpulchnione, nabrzmiałe krwią i w pełni przygotowane na przyjęcie zarodka.

Ciąża pozamaciczna - przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyną powstania ciąży pozamacicznej jest – najogólniej mówiąc – zatrzymanie zapłodnionej komórki jajowej w jej drodze z jajnika przez jajowód do jamy macicy. Prowadzi to do implantacji powstałej blastocysty w miejscu innym niż przygotowana do tego celu jama macicy – co powoduje objawy choroby.

Ciąża pozamaciczna najczęściej lokalizuje się w:

Lokalizacja ciąży ektopowej % przypadków
Jajowód 97
Jama brzuszna 1,4
Jajnik 0,2
Inne 1,4

 

Jak wiadomo ciąża pozamaciczna powstaje na skutek upośledzonego transportu zapłodnionej komórki jajowej do jamy macicy. Spowodowane może to być nieprawidłową perystaltyką jajowodu (niewłaściwe lub nieskuteczne skurcze mięśniówki jajowodu), zaburzeniami ruchomości rzęsek wyścielających jajowód (które przesuwają komórkę jajową w stronę macicy) lub niedrożnością (zarośnięciem) jajowodu powstałym na skutek wcześniejszych stanów zapalnych, operacji itp.

Do czynników ryzyka wystąpienia ciąży pozamacicznej należą:

  • Ciąża pozamaciczna w przeszłości (10-krotny wzrost ryzyka).
  • Przebycie zapalenia jajowodu, miednicy mniejszej (4-krotny wzrost ryzyka) – w wyniku zmian pozapalnych dochodzi do sklejania się ze sobą ścian jajowodu i jego niedrożności, każde kolejne zapalenie zwiększa ryzyko wystąpienia ciąży pozamacicznej.
  • Zakażenie chlamydiami – jednymi z najpowszechniej przenoszonymi drogą płciową drobnoustrojami (2-krotny wzrost ryzyka).
  • Przebycie operacji jajowodów.
  • Stosowanie technik wspomaganego rozrodu.
  • Palenie papierosów.

Istnieją sprzeczne doniesienia co do wpływu stosowania antykoncepcji w formie wkładek wewnątrzmacicznych. Ostatnio przeprowadzone badania sugerują, że nowy typ wkładek nie zwiększa prawdopodobieństwa wystąpienia ciąży pozamacicznej. Inne formy antykoncepcji zapobiegają wystąpieniu ciąży pozamacicznej tak samo skutecznie jak ciąży niepowikłanej.

Ciąża pozamaciczna - objawy

Objawy ciąży pozamacicznej, wywoływane przez nieprawidłowo implantującą się zapłodnioną komórkę jajową, są niespecyficzne i różnorakie. Powoduje to często trudności w szybkim postawieniu rozpoznania i wdrożeniu leczenia. W pierwszym okresie ciąży pozamacicznej (przed jej pęknięciem) objawy są takie same jak w przypadku prawidłowej ciąży.

Do objawów ciąży ektopowej należeć mogą:

  • opóźnione krwawienie miesiączkowe,
  • nieregularne krwawienia z dróg rodnych,
  • ból brzucha.

Pamiętaj, że krwawienie z dróg rodnych stanowi bezwzględne wskazanie do natychmiastowej wizyty u lekarza ginekologa, gdyż stanowić ono może bezpośrednie zagrożenie dla życia!!!

Ciąża pozamaciczna - wizyta u lekarza

Jak już wcześniej wspomniano, przyczyną powstania ciąży pozamacicznej jest nieprawidłowa implantacja zapłodnionej komórki jajowej (blastocysty) poza jamą macicy. Prawidłowy rozwój zarodka i donoszenie ciąży jest w takim wypadku niemożliwe. Dodatkowo rozwijający się w nieprawidłowym miejscu zarodek uszkadza ściany jajowodu lub jajnik powodując krwotok, który (gdy jest obfity) zagrażać może życiu kobiety.

Wizyta u lekarza ginekologa powinna mieć następujący przebieg:

1. Lekarz zbiera wywiad, tzn. zapyta o:

  • dotychczasowy stan zdrowia pacjentki,
  • przebyte przez nią choroby,
  • hospitalizacje,
  • zabiegi operacyjne,
  • ogólne samopoczucie,
  • występowanie problemów ze snem, apetytem, wypróżnianiem się.,
  • uczulenia (w tym także na leki),
  • stosowane używki (papierosy, alkohol, substancje psychoaktywne, czyli np. narkotyki),
  • choroby, które występowały w najbliższej rodzinie (u rodziców, dziadków, rodzeństwa),
  • objawów obecnej choroby, a także o czas ich trwania, stopień nasilenia.

2. Lekarz ginekolog dodatkowo skupi się na wywiadzie ginekologicznym, w którym spyta o:

  • wiek, w którym wystąpiła pierwsza miesiączka,
  • regularność i długość cykli miesięcznych,
  • obfitość i czas trwania krwawienia miesięcznego,
  • występowanie krwawień i plamień między miesiączkami,
  • obecność skrzepów w krwi miesiączkowej,
  • zespół napięcia przedmiesiączkowego 
  • datę pojawienia się ostatniej miesiączki. 
  • przebyte ciąże (w tym także te zakończone poronieniem), ich czas trwania, sposób rozwiązania (naturalny, cięcie cesarskie), występujące powikłania.
  • przebyte zabiegi ginekologicznych,
  • aktywności seksualnej
  • chorób przenoszonych drogą płciową.

3. Następnie lekarz powinien przystąpić do tzw. badania ogólnego. Jego wygląd różni się istotnie w zależności od wieku i ogólnego stanu zdrowia danego pacjenta. Lekarz zwraca szczególną uwagę na części ciała i narządy, których wygląd bądź funkcja ulegają zmianie pod wpływem danej choroby. Do niezbędnego minimum badania należy:

  • dokładne obejrzenie ciała pacjenta,
  • zbadanie dotykiem głowy, szyi, brzucha, pachwin i kończyn.

4, Kolejnym etapem badania powinno być badanie gruczołów sutkowych (piersi). Polega ono na oglądnięciu i badaniu dotykiem piersi i ich okolic w różnych pozycjach ciała przyjmowanych przez pacjentkę. Podczas badania lekarz poszukuje:

  • zaczerwienienia,
  • zsinienia,
  • owrzodzeń
  • innych uszkodzeń skóry pokrywającej piersi.
  • guzków,
  • zgrubień lub stwardnień wewnątrz gruczołu piersiowego, mogących świadczyć o toczącym się tam procesie nowotworowym.

Badanie dotykiem pachy umożliwia wykluczenie powiększenia węzłów chłonnych (które następuje m.in. w przypadku zaplenia piersi lub rozwoju w nich zmian nowotworowych). Lekarz uciśnie też brodawki sutkowe – sprawdzi w ten sposób, czy nie pojawia się wyciek, który (poza okresem ciąży i laktacji) świadczyć może o schorzeniu rozwijającym się w gruczołach piersiowych (np. zapalenie, zmiany nowotworowe).

6. Następnie lekarz przystępuje do badania ginekologicznego. Przeprowadza się je na fotelu ginekologicznym – kobieta znajduje się w pozycji leżącej z podpartymi i rozchylonymi nogami. Pacjentka przed badaniem powinna oddać mocz, a także – w miarę możliwości, wypróżnić się.

Lekarz kolejno:

  1. narządy płciowe zewnętrzne,
  2. zbada ściany pochwy i szyjkę macicy z pomocą wziernika (niewielkiego plastikowego urządzenia służącego do rozchylenia warg sromowych i ścian pochwy), 
  3. przeprowadzi badanie narządów płciowych wewnętrznych (pochwy, macicy, jajników). Dokona tego za pomocą dwóch rąk – dwa palce jednej ręki wprowadzi do pochwy, drugą ręką natomiast będzie badał brzuch (u dziewic palec jednej ręki wprowadzany jest do odbytnicy zamiast do pochwy).

7. Końcowym elementem badania powinno być badanie ultrasonograficzne (USG). Badanie to odbywa się za pomocą sondy, którą wprowadza się przezpochwowo lub przezodbytniczo – umożliwia ona pokazanie na ekranie aparatu wyglądu niektórych narządów wewnętrznych.

Jeżeli lekarz podczas badania wykryje nieprawidłowości mogące sugerować rozwój ciąży ektopowej, skieruje pacjentkę na dodatkowe badania.

Ciąża pozamaciczna - badania

Jak już wspomniano, diagnostyka ciąży pozamacicznej bywa trudna ze względu na brak charakterystycznych tylko dla niej objawów. W diagnostyce stosuje się następujące badania:

  • Oznaczenie poziomu βhCG w krwi pacjentki (βhCG jest hormonem produkowanym w pierwszych tygodniach ciąży przez zarodek, jego poziom jest wprostproporcjonalny do dobrostanu zarodka).
  • Przezpochwowe badanie USG, które ma na celu uwidocznienie miejsca, w którym znajduje się pęcherzyk ciążowy.
  • Laparoskopia diagnostyczna

Ciąża pozamaciczna - leczenie

W leczeniu stosuje się jedną z trzech metod:

  1. Postępowanie wyczekujące.
  2. Leczenie farmakologiczne.
  3. Leczenie operacyjne.

Postępowanie wyczekujące wdraża się, gdy ciąża pozamaciczna jest rozpoznana we wczesnym stadium. Polega ono na częstych kontrolach lekarskich, połączonych z badaniem USG, oraz oznaczaniu poziomu βhCG we krwi pacjentki. Metoda ta jest stosowana ze względu na fakt, że duża część ciąż pozamacicznych ulega samoistnemu wchłonięciu lub poronieniu. Decyzję o zakwalifikowaniu do grupy leczonej w ten sposób podejmuje się, gdy pacjentka spełnia następujące kryteria:

  • Stężenie βhCG we krwi pacjentki jest niskie - poniżej 1000 mUI/dl.
  • Średnica pęcherzyka ciążowego jest nie większa niż 4 cm.
  • Brak krwawienia i objawów pęknięcia jajowodu.

Jeżeli stan pacjentki pozostaje taki sam przez dłuższy czas, podejmuje się decyzję o wdrożeniu jednej z pozostałych metod – najczęściej leczenia farmakologicznego.

Leczenie farmakologiczne polega na podaniu Metotrexatu – leku, który działa toksycznie na szybko dzielące się komórki, w tym zwłaszcza na komórki rozwijającego się zarodka. Zazwyczaj podaje się go w zastrzykach domięśniowych, w połączeniu z kwasem foliowym, który minimalizuje działania niepożądane leku. Skuteczność leczenia monitoruje się oznaczając poziom βhCG we krwi kobiety – jego znaczny spadek, a później zanik świadczą o obumieraniu ciąży pozamacicznej i wyleczeniu.

W 3 miesiące po zakończeniu leczenia farmakologicznego, kobieta powinna mieć przeprowadzone badanie drożności jajowodów (tzw. histerosalpingografia). Polega ono na wprowadzeniu do dróg rodnych kobiety za pomocą strzykawki specjalnie spreparowanego wodnego kontrastu i wykonaniu zdjęcia RTG. Na jego podstawie dokonuje się oceny drożności jajowodów i stwierdza brak innych zmian anatomicznych w drogach rodnych.

Sprawdź czym jest: Łożysko przodujące

Aby pacjentka została zakwalifikowana do leczenia farmakologicznego musi spełniać następujące kryteria:

  • Stężenie βhCG we krwi pacjentki poniżej 10 000 mUI/dl.
  • Średnica pęcherzyka ciążowego jest nie większa niż 4 cm.
  • Dobry stan ogólny pacjentki.
  • Brak pęcherzyka ciążowego w jamie macicy (współistnienie ciąży pozamacicznej i prawidłowej ciąży wewnątrzmacicznej – tzw. ciąża heterotropowa - jest bardzo rzadkim zjawiskiem, które jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania leczenia farmakologicznego).

Leczenie farmakologiczne cechuje się bardzo wysoką skutecznością (niemal 95% wyleczeń).

Leczenie operacyjne stosuje się w przypadku, gdy wprowadzenie leczenia farmakologicznego nie jest możliwe. Leczenie to może być zachowawcze lub radykalne i zależy przede wszystkim od stopnia uszkodzenia narządu, w którym zagnieździł się pęcherzyk ciążowy.

  • Leczenie zachowawcze polega na usunięciu wyłącznie rozwijającego się w nieprawidłowym miejscu pęcherzyka ciążowego (co jest możliwe przy małych uszkodzeniach np. jajowodu).
  • W leczeniu radykalnym natomiast poza pęcherzykiem ciążowym usuwa się narząd, w którym się ten pęcherzyk znajduje (np. jeden jajowód lub jajnik).

Leczenie operacyjne odbywać się może na drodze:

  • laparoskopii (czyli poprzez wprowadzenie przez 3 niewielkie otwory w brzuchu laparoskopu - rur zakończonych kamerą i manipulatorami)
  • laparotomii (operacji przeprowadzanej w sposób klasyczny – poprzez rozcięcie powłok brzucha z pomocą skalpela, gdy istnieją przeciwwskazania do laparoskopii). Obecnie preferowaną metodą zabiegu operacyjnego jest laparoskopia.

Jednym z powikłań (występującym u 5% operowanych kobiet, niezależnie od techniki operacyjnej) jest pozostawienie części tkanek pęcherzyka ciążowego, co może powodować:

  • ból,
  • powstanie zrostów 
  • nawet krwawienia z dróg rodnych.

Dlatego też 3 dni po operacji pacjentka powinna mieć oznaczony poziom βhCG – jego niedostateczny spadek świadczy o niepowodzeniu zabiegu. Kobieta w takim wypadku jest reoperowana lub poddana leczeniu farmakologicznemu Metotrexatem.

Zapamiętaj! Leczenie ciąży pozamacicznej odbywa się pod ścisłą kontrolą lekarza – „domowe” sposoby leczenia są nieskuteczne i mogą być niebezpieczne dla zdrowia lub życia kobiety!

Ciąża pozamaciczna - jak zapobiegać?

Nie istnieje w pełni skuteczny sposób zapobiegania wystąpieniu ciąży pozamacicznej. Istotna jest próba likwidacji znanych czynników ryzyka:

  • prewencja zakażenia chlamydiami i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową (poprzez stosowanie prezerwatyw lub posiadanie jednego, stałego partnera seksualnego),
  • utrzymywanie higieny narządów płciowych,
  • rzucenie palenia papierosów.

W przypadku przebycia zakażenia w obrębie miednicy małej i/lub operacji w jej obrębie (zwłaszcza operacji jajowodów) celowym wydaje się przeprowadzenie badania histerosalpingograficznego (badanie drożności jamy macicy i jajowodów), aby upewnić się o braku anatomicznych przeszkód dla rozwoju prawidłowej ciąży.

Bibliografia

  • pod red. G. Bręborowicza,Położnictwo i ginekologia, tom 1,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa 2008
  • Murano T., Cocuzza T.A.,Ectopic Pregnancy, Emergency Medicine Reports, Vol. 30 Issue 23,,10/26/2009
  • Jakiel G., Robak-Chołubek D., Tkaczuk-Włach J.,Ciąża ektopowa, Przegląd Menopauzalny, 1,,2006
Pytanie: Ile przeznaczył/abyś na bankowanie krwi pępowinowej w ciągu roku?

  0 zł

  do 1500 zł

  do 2500 zł

  do 4000 zł

Patronem sondy jest Polski Bank Komórek Macierzystych