Empatia - co to jest i dlaczego jest taka ważna? Test

Empatia w powszechnym rozumieniu jest zdolnością odczuwania stanów psychicznych innych osób. Sprawdź, jak rozumie się empatię na gruncie psychologii. Dowiedz się także, czym jest jej brak oraz co oznacza nadmierna.
Mężczyzna trzyma kobietę za rękę
źródło:123RF

Spis treści

Co to jest empatia?

Empatia jest pojęciem z pogranicza psychologii, socjologii oraz pedagogiki, definiowanym w sposób bardzo szeroki. Zagadnieniu empatii najwięcej miejsca w swoich pracach poświęcającą psychologowie. 

Empatia w psychologii rozumiana jest różnorodnie. Trudno podać jedną powszechnie obowiązującą definicję empatii. Pojęcie to po raz pierwszy do psychologii wprowadził Titchener w 1909 roku. Początkowo badacze skupiali się na emocjonalnych aspektach empatii, postrzegając ją jako zdolność do współodczuwania uczuć innej osoby, a także reagowania na oznaki odczuwanych przez nią emocji.         

W miarę rozwoju psychologii, pojęcie to ewoluowało. Obok empatii emocjonalnej, zaczęto wymieniać empatię poznawczą, rozumianą jako pewną umiejętność przewidywania uczuć, wyobrażeń oraz zachowań innych osób. 

Badacze spierają się także w kwestii genezy empatii. Jedni postulują, że jest to mechanizm wrodzony, inni, że nabyty na drodze uczenia się zachowań społecznych. Dużym autorytetem w dziedzinie badań nad pochodzeniem współodczuwania cieszy się Mark H. Davis, który nieco porządkuje wiedzę na ten temat. 

Jego zdaniem empatia jest wynikiem wielu czynników, takich jak:

  • stopień podobieństwa między obserwatorem i obserwowanym,
  • intensywność danej sytuacji,
  • zdolności biologiczne, 
  • różnice indywidualne, 
  • specyfika doświadczeń życiowych, m.in. relacje rodzinne, sposób przywiązania).

Brak empatii

Omawiając zagadnienie empatii, nie sposób nie odnieść się do braku empatii. Jednym z najbardziej znanych badaczy przeciwieństwa empatii jest Simon Baron-Cohen. Angielski profesor zasłynął z tego, że jako jeden z nielicznych próbował wyjaśnić fenomen zła na gruncie naukowym, odcinając się od teologii i religii. 

Baron-Cohen, chcąc wyjaśnić ludzkie okrucieństwo, wprowadził tzw. poziomy empatii. Jego zdaniem każdemu człowiekowi można przypisać jeden z siedmiu stopni empatii, od 0 do 6. Poziom 0 przypisuje się jednostkom całkowicie pozbawionym zdolności do współodczuwania emocji, zaś 6. osobom, które w sposób nadzwyczajny przeżywają z innymi ich rozterki i problemy. 

Osoby posiadające O stopień empatii Baron-Cohen dzieli na: 

  • zero-negatywne, do których zaliczają się:

- osobowość chwiejna;

- osobowość narcystyczna;

- osobowość psychopatyczna;

  • zero-pozytywne (m.in. osoby z zespołem Aspergera).

Według niego osoby zero-negatywne są wysoce skłonne do agresji, dewiacji i zachowań przestępczych, zaś zero-pozytywne zwykle żyją w poszanowaniu dla prawa. 

Nadmierna empatia

Na poziomie 6 według Barona-Cohena znajdują się zaś osoby z nadmierną empatią, która wedle najnowszej wiedzy naukowej jest uznawana za jednostkę chorobową o nazwie „stres empatyczny”. Badaniem osób z nadmierną empatią zajmuje się między innymi Stefan Pfattheicher z Uniwersytetu Ulm. Psycholog społeczny nie ma wątpliwości, że zbyt silne wczuwanie się w stany emocjonalne innych osób skutkuje stresem, który odbija się negatywnie na ciele i umyśle „hiperempaty”. 

Pfattheicher zauważa, że najsilniejszy stres empatyczny u osób cechujących się nadmierną empatią pojawia się wtedy, gdy mają one do czynienia z dużą grupą osób cierpiących. Osoby obdarzoną tak dużymi pokładami empatii przykładowo nie są w stanie obejrzeć wiadomości telewizyjnych, kiedy są w nich ukazywane ofiary głodu lub wojny. 

Niejednokrotnie, by rozładować pojawiający się stres, składają one datki na rzecz organizacji charytatywnych. Co warto podkreślić, osoby z nadmierną empatią często cierpią na inne zaburzenia natury psychicznej, takie jak fobie społeczne czy zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.

W związku z powyższym, najbardziej pożądanym, zarówno z punktu widzenia zdrowia psychicznego osoby współodczuwającej, a także w skali makrospołecznej, jest posiadanie poziomu empatii w stopniu 4. 

Test na empatię

W polskiej literaturze psychologicznej można znaleźć Kwestionariusz Empatii Osobowej (KEO), stworzony przez Uchnasta, będący czymś w rodzaju testu na empatię

KEO składa się z 80 stwierdzeń ujętych w różnych skalach. Autor kwestionariusza bierze pod uwagę następujące czynniki, będącego jego zdaniem komponentami empatii:

  • spontaniczną życzliwość,
  • życzliwość warunkową,
  • wspieranie innych,
  • wyczucie sytuacji,
  • swobodę towarzyską,
  • solidność,
  • równowagę emocjonalną,
  • znajomość siebie. 

Wynik uzyskany przez osobę wypełniającą kwestionariusz można uznać za obiektywny wskaźnik empatii. Co warto podkreślić, empatia w rozumieniu Uchnasta jest traktowana jako kompetencja osobowa, którą można zmierzyć. 

Trening empatii (ćwiczenia)

Co można zrobić w przypadku zbyt niskich lub zbyt wysokich zdolności empatycznych? Zdaniem niemieckiej badaczki Tanii Singer z Instytutu Kognitywistyki i Neurologii im. Maxa Plancka na Uniwersytecie w Lipsku, okazywania innym współczucia można się nauczyć. Badania prowadzone przez Singer udowodniły, że poprzez różne techniki medytacji można przeprowadzić trening empatii

Innym sposobem na rozwijanie empatii może być także udział w akcjach charytatywnych, wolontariatach, kiermaszach. To zwłaszcza dobra metoda na pobudzenie zdolności empatycznych u dziecka.  

Czytaj też:

Bibliografia

  • Z. Uchnast, Empatia osobowa: metoda pomiaru, Przegląd Psychologiczny 2001, t. 44, nr 2, s. 189–207.
  • Maria Kliś, Rola empatii w życiu rodziny, Państwo i Społeczeństwo 2015 (XV) nr 4. Mirosława Czerniawska, Empatia a system wartości, Przegląd psychologiczny 2002, TOM 45, Nr 1, 7-18.
  • Marcin Banasik, Od dewiacji do poszanowania prawa, czyli uwagi na tle braku empatii w ujęciu Simona Barona-Cohena, www.ruj.uj.edu.pl
  • https://www.dw.com/pl/nadmiar-empatii-i-współczucia-może-zakończyć-się-chorobą/a-41064073

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!