Szczaw – właściwości. Jak wygląda i jak zrobić?

Szczaw to często spotykana na łąkach roślina o wielu zdrowotnych walorach. To ziele występuje aż w 200 gatunkach. W Polsce najczęstszym sposobem na podanie szczawiu jest oczywiście zupa szczawiowa. O ile różne są opinie na temat popularnej zupy, tak do sałatek bazujących na świeżych, szpinakowych liściach większość osób podchodzi entuzjastycznie. Dlaczego warto spożywać szczaw?
Ziele szczawiu
Źródło: 123RF

Spis treści

Co to jest szczaw?

Szczaw (po łacinie Rumex L.) należy do rodziny roślin rdestowatych. Występuje przede wszystkim w klimacie umiarkowanym, pochodzi z Europy Zachodniej oraz Azji. Ma wielowiekową tradycję, ponieważ jego właściwości doceniali już starożytni Egipcjanie.

Na świecie znanych jest około 200 gatunków tego ziela, należą do nich m.in.:

  • szczaw polny (dziko rosnący, głównie na łąkach, nad brzegami rzek, na polach),
  • szczaw zwyczajny,
  • szczaw kędzierzawy,
  • ogrodowy,
  • tarczolistny i wiele innych.

Jak wygląda szczaw? To niska, zielona roślina, zbudowana z długich, lancetowatych liści oraz małych, czerwonawych kwiatków. Liście szczawiu mają charakterystyczny kwaskowaty posmak, który wzbogaca bukiet potraw, do których zostaje użyty.

Wiele tysiącleci temu Egipcjanie wykorzystywali szczaw do łagodzenia objawów niestrawności. Wspominał o nim w kontekście właściwości zdrowotnych sam Hipokrates. Ziele to w ludowych wierzeniach zajmuje szczególne miejsce, a z pokolenia na pokolenie przekazywana jest wiedza na temat leczniczego działania tej rośliny.

Właściwości szczawiu

Jakie korzyści dla organizmu przynosi szczaw? Właściwości zdrowotne tej rośliny są znane od wieków. Zanim zostaną one zaprezentowane, warto przyjrzeć się składowi szczawiu, który kryje w sobie ogrom witamin i minerałów, takich jak przede wszystkim:

  • witamina C, A, E,
  • witaminy z grupy B,
  • żelazo,
  • magnez,
  • fosfor,
  • cynk,
  • wapń,
  • potas,
  • sód.

Przy stosunkowo niewielkiej ilości kilokalorii (100 gramów rośliny zawiera około 21 kcal) posiada spore ilości błonnika, białek, a także węglowodanów i tłuszczy.

Czy szczaw jest zdrowy? Odpowiedzią na to pytanie niech będą przykłady wykorzystania tej rośliny na rozmaite dolegliwości zdrowotne. Szczaw wspomaga procesy trawienne organizmu hamując biegunkę, czy pobudzając apetyt. Niektóre gatunki szczawiu wykazują działanie przeciwgrzybicze oraz przeciwbakteryjne.

Ziele szczawiu wspomaga walkę z kaszlem, stąd jego zastosowanie w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych. Ponadto wykazuje też właściwości moczopędne oraz krwiotwórcze. Można go poza tym stosować zewnętrznie lub wewnętrznie na rany, oparzenia I i II stopnia, a także owrzodzenia.

Jednak należy zwrócić uwagę na ilość spożywanego szczawiu, która nie powinna przekroczyć 90 g na dzień. Wynika to z obecności w tym zielu kwasu szczawiowego, który może powodować odkładanie się szczawianu wapniowego w układzie moczowym i tworzenie kamieni nerkowych.

Reklama

Kto nie powinien jeść szczawiu?

W związku z niemałą zawartością kwasu szczawiowego w tej roślinie dochodzi do wiązania wapnia pochodzącego ze spożywanego jedzenia i nieprzyswajania go przez ustrój. To z kolei może powodować powstawanie złogów w nerkach, takich jak kamienie nerkowe. Dlatego do spożywania szczawiu należy podejść z umiarem lub podawać go wraz z produktami zawierającymi duże ilości wapnia, takimi jak jaja, mleko, jogurt, czy kefir.

Osoby mające problemy z nerkami oraz układem moczowym powinny uważać na szczaw w sposób szczególny. Przy schorzeniach związanych z nerkami należy pomijać szczaw w diecie. A przy chorobach dotyczących pęcherzyka żółciowego powinno się go ograniczyć.

Poza tym ze szczawiu zupełnie powinny zrezygnować osoby chorujące na reumatyzm oraz osteoporozę. Na szczaw powinni także uważać alergicy. Jeśli ktoś jest uczulony na to ziele, oczywiście nie powinien go spożywać. Musi też być czujny w okresie od maja do sierpnia, kiedy pyłki tej rośliny mogą wywoływać reakcje uczuleniowe, takie jak np. alergiczny katar sienny, łzawienie, szczypanie oraz swędzenie oczu, ból głowy, rzadko astma.

Jak zrobić zupę szczawiową?

Zupa szczawiowa ze świeżego szczawiu to jedno z popularniejszych dań kuchni polskiej. Potrawę można też oczywiście przyrządzić wykorzystując przygotowany wcześniej szczaw w słoiku. Niektóre gospodynie uważają, że najlepsza zimą jest zupa szczawiowa ze słoika, przyrządzona latem, czyli w okresie kiedy właściwości zdrowotne szczawiu są najlepsze.

Jakie produkty są potrzebne do ugotowania świeżej szczawiówki dla dwojga? Oprócz garści szczawiowych liści należy przygotować:

  • pół marchewki,
  •  ¼ pietruszki,
  • pół cebuli,
  • trzy ziemniaki,
  • łyżeczkę masła,
  • łyżeczkę oleju,
  • bulion warzywny,
  • liść laurowy,
  • kilka ziarenek ziela angielskiego,
  • szczyptę oregano,
  • sól, pieprz (według uznania),
  • ¼ szklanki tłustej śmietany, np. 30 %,
  • 1-2 jaja na twardo,
  • łyżkę posiekanej natki pietruszki.

Jak ugotować zupę szczawiową? Do dużego garnka należy wrzucić po łyżeczce masła i oleju, dodać pokrojoną marchewkę oraz pietruszkę i dusić je przez około 5 minut pod przykryciem. Następnie należy wsypać pokrojoną w kostkę cebulę i dusić wszystko przez kolejne 10 minut. Dalej trzeba wrzucić pokrojonego w kostkę ziemniaka i całość zalać bulionem warzywnym, tak aby przykrył on jarzyny.

Po kolei należy wrzucać: liść laurowy, ziele angielskie, oregano, pieprz oraz sól i gotować aż warzywa będą miękkie. Pod koniec gotowania należy wsypać przebrane, opłukane, poszatkowane liście szczawiu, dodać śmietanę oraz posypać natką pietruszki. Gotową zupę podaje się z ugotowanym na twardo jajkiem oraz ziemniakami (najlepiej młodymi).

Reklama

Inne przepisy z wykorzystaniem szczawiu

Do jakich jeszcze innych dań można wykorzystać szczaw? Zupa szczawiowa to nie jedyny wariant kulinarny. Od kilku lat dużą popularnością cieszą się lekkie sałatki ze świeżymi liśćmi szczawiu. Przepis na jedną z nich zawiera umyte szpinakowe liście oraz pokrojony w kostkę kozi ser, podgotowane wcześniej (lub upieczone w piekarniku) szparagi, oliwę z oliwek, zioła, przeciśnięty przez praskę ząbek czosnku i ulubione przyprawy.

We Francji z kolei ze szczawiu przyrządza się znany tam i lubiany sos szczawiowy, dodawany np. do ryb. Ten dip przygotowuje się podobnie jak polską zupę szczawiową, jednak jest on dużo gęstszy. Taki sos z powodzeniem może być także użyty do mięs, sałatek, czy past makaronowych.

Ważne jest to, aby używając szczawiu w kuchni pamiętać o komponowaniu go z wysoko wapniowymi składnikami, takimi jak np. jajka, czy produkty mleczne. Warto wiedzieć, że produktami, które także zawierają kwas szczawiowy są m.in. kawa, herbata, szpinak, rabarbar i botwinka.

Zobacz też:

Bibliografia

  • Trąba Czesława, Rogut Krzysztof i inni, Rośliny dziko żyjące i ich zastosowanie. Przewodnik po wybranych gatunkach, Wydawnictwo Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”, 2012, ISBN 9788361577263.
  • Wegiera Magdalena, Smolarz Danuta H., Właściwości lecznicze szczawi (Rumex. Sp. L.), Borgis – Postępy Fitoterapii, 3-4/2005, , str. 98-102.

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!